BẢN TIN CÀ PHÊ sáng Chủ Nhật 20/9/2026:
- Hiện có 3.572 công dân Việt Nam làm việc ở Nam Hàn theo diện chuyên gia (như về robot) với thị thực E-7-1, nhiều gấp đôi 4 năm trước.
- Trump: chuyển Khải Hoàn Môn 76 mét thành đa dụng, dùng làm pháo đài UAV và lính bắn tỉa // Chỉ có 21% người Mỹ ủng hộ xây Khải Hoàn Môn, 52% phản đối mạnh mẽ.// Trump bị tố phá hoại mỹ thuật: Khải Hoàn Môn sẽ làm ngứa mắt khoảng 37 tượng đài lịch sử chung quanh.// Cần ngọn lửa vĩnh cửu để phi cơ không đụng vào // 3 cựu chiến binh kiện, xin tòa cấm xây // Dân Chủ: luật buộc xây ở thủ đô phải xin phép Quốc Hội // Trump cho đào đất xây móng 20 giờ/ ngày trước khi tòa kịp ngăn cản // Cục Công viên Quốc gia sẽ ý kiến vào tháng 11.
- Giá dầu toàn cầu ở mức cao, dao động quanh 100 USD/thùng, vì quân Houthi bắn hư 3 trạm bơm dầu của Saudi Arabia.// Dầu qua eo biển Hormuz ở mức rất thấp // Bank of America: giá dầu thô sẽ xuống còn 83 USD/thùng vào cuối năm nếu hải hành qua eo biển Hormuz phục hồi, nhưng sẽ tăng tới 120 USD/thùng nếu chiến sự leo thang.
- Houthi bắn cháy sân bay Saudi Arabia, hăm dọa nếu leo thang sẽ bị đáp trả dữ dội.
- Iran: Mỹ đang chuẩn bị tấn công lớn, Iran cảnh cáo sẵn sàng đáp trả.// Iran: triệt phá 3 tổ chức khủng bố, gián điệp cho Israel. // Iran: không mở lại Eo biển Hormuz tới khi quyền lợi Iran được đáp ứng.
- Ukraine bắn hơn 1000 UAV khắp nước Nga trong đêm Thứ Bảy rạng Chủ Nhật, bắn cháy Nhà máy lọc dầu Moscow và 1 chung cư 21 tầng // Nga: đã bắn chận 1.600 UAV khắp nước Nga, với 450 chiếc nhắm tới thủ đô Moscow // Bầu cử 3 ngày hoàn tất, Putin nói bầu cử Quốc hội Nga cũng là trưng cầu dân ý cho thấy dân Nga ủng hộ Putin // Nga bắn tên lửa nhiều thành phố Ukraine, giết mẹ và 3 con ở Kyiv.// Trump ký luật trừng phạt Nga và Iran, bán các ổ phòng không trị bán trang thiết bị phòng không quan trọng trị giá 2,68 tỷ USD cho Ukraine.
- California: thêm 13 đạo luật để ngăn Trump phá hoại bầu cử, cấm đặc vụ bắt người gần các phòng phiếu trừ tội bạo lực.
- Báo động: AI đang tự sửa mã nguồn để tấn công mạng // Quốc Hội bàn về luật "công tắc ngắt khẩn cấp" // Đã có 6 trường hợp AI nổi loạn để tự "giải phóng" // Cơ nguy AI tự diễn biến bầy đàn chiếm quyền kiểm soát Internet.
- Trump: sẽ lập Lực Lượng AI theo mô hình Lực Lượng Không Gian, không cho kìm hãm hay làm chậm phat triển AI.
- Đơn kiện tố cáo: 4 đại công ty AI cấu kết để hạn chế cạnh tranh; nếu chính phủ không quy định, AI có thể tiêu diệt nhân loại nếu 4 công ty cấu kết vì lợi nhuận.
- Pentagon phổ biến thêm hồ sơ về các video và hình ảnh nghi là dĩa bay UFO tới địa cầu, trong khi vẫn dìm hồ sơ Epstein và lúng túng vì Iran.
- Dân Mỹ kêu trời vì giá sinh hoạt tăng 3,4%. Fed phải tăng lãi suất để ghìm lạm phát. Có tới 17% dân Mỹ dể bị tổn thương về tài chính, đặc biệt ở các tiểu bang biên giới Canada // Mỹ-Canada áp thuế 50% lẫn nhau, làm tăng chi phí các gia đình Mỹ trung bình tăng thêm khoảng 1.100 USD // Cuộc chiến thương mại làm nhiều mặt hàng ở Mỹ tăng giá đột ngột từ 15% đến 50%.
.
____ ____ CHI TIẾT:
.
---- Hiện có 3.572 công dân Việt Nam làm việc ở Nam Hàn theo diện chuyên gia (như về robot) với thị thực E-7-1, nhiều gấp đôi 4 năm trước. Theo Korea Times: Số liệu công bố hôm Chủ nhật cho thấy số lượng công dân Việt Nam sở hữu thị thực chuyên gia E-7-1 của Nam Hàn đã tăng gần gấp đôi trong bốn năm qua.
Theo dữ liệu do Bộ Tư pháp Nam Hàn cung cấp cho Nghị sĩ Kim Joon-hwan thuộc Đảng Dân chủ Hàn Quốc, tính đến tháng 8, có 3.572 công dân Việt Nam sở hữu loại thị thực này, tăng 1,84 lần so với con số 1.938 người vào năm 2022. Thị thực E-7-1 được cấp cho công dân nước ngoài làm việc trong các lĩnh vực chuyên môn do chính phủ quy định, chẳng hạn như công nghệ thông tin và chế tạo robot.
Công dân Ấn Độ cũng ghi nhận mức tăng tương tự, tăng 1,46 lần lên 1.014 người trong cùng kỳ.
Ngược lại, số lượng công dân Trung Quốc sở hữu loại thị thực này lại giảm từ 2.213 người vào năm 2022 xuống còn 1.566 người. Số người Mỹ sở hữu thị thực E-7-1 cũng giảm từ 1.471 xuống còn 1.355 người.
Trong khi đó, công dân Trung Quốc chiếm đa số ở một hạng mục thị thực khác là E-7-2 (dành cho lao động bán chuyên môn), bao gồm các lĩnh vực như chăm sóc người bệnh hoặc người già. Họ chiếm 80,6% trong tổng số 10.759 người sở hữu thị thực E-7-2.
Vị nghị sĩ này đánh giá sự gia tăng của nguồn nhân tài công nghệ nói trên là "một tín hiệu tích cực", nhưng cho rằng Nam Hàn cần cải thiện điều kiện làm việc và sinh hoạt cho những lao động này để tạo ra "hiệu quả cộng hưởng lớn hơn".
.
---- Trump: chuyển Khải Hoàn Môn 76 mét thành đa dụng, dùng làm pháo đài UAV và lính bắn tỉa // Chỉ có 21% người Mỹ ủng hộ xây Khải Hoàn Môn, 52% phản đối mạnh mẽ.// Trump bị tố phá hoại mỹ thuật: Khải Hoàn Môn sẽ làm ngứa mắt khoảng 37 tượng đài lịch sử chung quanh.// Cần ngọn lửa vĩnh cửu để phi cơ không đụng vào // 3 cựu chiến binh kiện, xin tòa cấm xây // Dân Chủ: luật buộc xây ở thủ đô phải xin phép Quốc Hội // Trump cho đào đất xây móng 20 giờ/ ngày trước khi tòa kịp ngăn cản // Cục Công viên Quốc gia sẽ ý kiến vào tháng 11.
Sáng Chủ Nhật, Tổng thống Trump đã công bố một sự thay đổi lớn về định hướng cho dự án "Khải Hoàn Môn" cao 250 feet (khoảng 76 mét) đầy tranh cãi của mình. Ông đồng ý chuyển đổi công trình tưởng niệm dự kiến này thành một "khu phức hợp quân sự đẳng cấp" đa năng, được trang bị cơ sở vật chất dành cho máy bay không người lái và lính bắn tỉa. Dự án này—vốn được lên kế hoạch để kỷ niệm 250 năm ngày ký Tuyên ngôn Độc lập—đang vấp phải sự phản đối gay gắt từ các hội cựu chiến binh, các nhà bảo tồn và các nhà lập pháp; họ coi đây là hành động vượt quá thẩm quyền pháp lý và làm biến dạng nghiêm trọng cảnh quan lịch sử của thủ đô Washington D.C.
Trump viết vào sáng Chủ Nhật rằng, theo "yêu cầu mạnh mẽ từ Quân đội Hoa Kỳ", cấu trúc khổng lồ này sẽ được thiết kế lại để chứa các thiết bị giám sát chiến thuật. Khải Hoàn Môn phiên bản sửa đổi này dự kiến sẽ là nơi lưu trữ và triển khai nhanh chóng số lượng lớn máy bay không người lái quân sự, bố trí lính bắn tỉa trên mái và khu vực quảng trường, cũng như duy trì kho dự trữ lớn đạn dược dành cho súng bắn tỉa.
Góc độ An ninh Quốc gia: Các luật sư của chính quyền Trump đang sử dụng lập luận này trong các vụ kiện tụng đang diễn ra, cho rằng việc dừng hoặc trì hoãn xây dựng sẽ tạo ra mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh quốc gia. Chiến thuật này mô phỏng lại cách chính quyền bảo vệ về mặt pháp lý cho dự án khu vực phòng khiêu vũ mới tại Nhà Trắng.
Các bản thiết kế hoàn chỉnh mô tả một cấu trúc cao chót vót (76 mét), dự kiến được xây dựng tại vòng xoay Memorial Circle, nằm dọc theo Cầu Tưởng niệm Arlington. Công trình sẽ bao gồm một bức tượng Nữ thần Tự do mạ vàng với đôi cánh dang rộng, bốn bức tượng sư tử vàng đặt ở bốn góc và dòng chữ khắc "One Nation Under God" (Một quốc gia dưới sự che chở của Thượng đế).
.
Bất chấp sự thay đổi trong cách biện minh của chính quyền, dự án vẫn không được lòng chính quyền địa phương và công chúng. Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy chỉ có 21% người Mỹ ủng hộ Khải Hoàn Môn này, trong khi 52% phản đối mạnh mẽ.
Một đánh giá nội bộ của Cục Công viên Quốc gia (NPS) thừa nhận rằng công trình tưởng niệm này sẽ gây ra "những tác động tiêu cực" và "gây hại không thể tránh khỏi" cho khoảng 37 địa điểm lịch sử trên khắp Washington. Do Khải Hoàn Môn có chiều cao gấp hơn hai lần Đài tưởng niệm Lincoln (cao 99 feet hay khoảng 30 mét), các nhà phê bình chỉ ra rằng nó sẽ lấn át về mặt thị giác và phá vỡ tầm nhìn mang tính biểu tượng từ thời Nội chiến—vốn kết nối Đài tưởng niệm Lincoln với Nghĩa trang Quốc gia Arlington.
.
Các quan chức phụ trách bảo tồn tại D.C. đã tích cực kiến nghị chính quyền thu nhỏ quy mô dự án thành hai cột trụ đơn giản thay vì một Khải Hoàn Môn khổng lồ, đồng thời cảnh báo rằng công trình này sẽ nuốt chửng hoàn toàn bối cảnh lịch sử của khu vực. Ba cựu chiến binh Chiến tranh Việt Nam cùng một nhà sử học kiến trúc đã đệ đơn kiện lên tòa án liên bang, yêu cầu ban hành lệnh cấm tạm thời khẩn cấp để ngăn chặn đội ngũ thi công bắt đầu khởi công dự án. Dưới sự dẫn dắt của các nhóm vận động như VoteVets, các cựu chiến binh đã chỉ trích gay gắt dự án này, gọi đó là hành động "xúc phạm thiêng liêng" và là một công trình "quái đản".
Ngoài ra, các nghị sĩ Dân chủ tại Quốc hội đã đệ trình văn bản ý kiến pháp lý (amicus brief), lập luận rằng chính quyền đang vi phạm Đạo luật Công trình Tưởng niệm (Commemorative Works Act); đạo luật này quy định nghiêm ngặt rằng mọi công trình tưởng niệm xây dựng trên đất liên bang tại Washington D.C. đều phải có sự phê chuẩn rõ ràng từ Quốc hội.
.
Do chiều cao vượt trội của đài tưởng niệm và vị trí nằm ngay sát Sân bay Quốc gia Ronald Reagan Washington, các nhà lập pháp đã bày tỏ lo ngại rằng công trình này có thể gây nguy hiểm cho các chuyến bay đang hạ cánh. Cục Hàng không Liên bang (FAA) đã đưa ra kết luận rằng cấu trúc hình vòm này không gây nguy cơ trực tiếp cho hoạt động bay, nhưng yêu cầu bắt buộc các nhà thiết kế phải bố trí một "ngọn lửa vĩnh cửu" cố định tại đỉnh vòm, kết hợp với hệ thống đèn pha chiếu sáng liên tục ở phần chân đế để phi công có thể nhận diện công trình vào ban đêm.
.
Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum thông báo rằng công tác chuẩn bị đào xới đất đã được triển khai và đội ngũ thi công dự kiến sẽ làm việc 20 giờ mỗi ngày để đẩy nhanh tiến độ, nhằm hoàn thành công việc trước khi tòa án kịp đưa ra phán quyết ngăn chặn.
Mặc dù chính quyền đã bỏ qua ý kiến của các nhà bảo tồn địa phương bằng cách sử dụng các phê duyệt từ những hội đồng liên bang do ông Trump bổ nhiệm (Ủy ban Mỹ thuật Hoa Kỳ và Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia), nhưng một đợt đánh giá cuối cùng của Cục Công viên Quốc gia vẫn dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 11. Những người phản đối có thời hạn đến ngày 18 tháng 10 để chính thức khiếu nại các kết luận về an toàn hàng không của FAA; động thái này có thể trì hoãn việc cấp phép thi công cuối cùng cho đến khi có phán quyết về các vụ kiện liên bang quy mô lớn hơn liên quan đến dự án.
.
---- Giá dầu toàn cầu ở mức cao, dao động quanh 100 USD/thùng, vì quân Houthi bắn hư 3 trạm bơm dầu của Saudi Arabia.// Dầu qua eo biển Hormuz ở mức rất thấp // Bank of America: giá dầu thô sẽ xuống còn 83 USD/thùng vào cuối năm nếu hải hành qua eo biển Hormuz phục hồi, nhưng sẽ tăng tới 120 USD/thùng nếu chiến sự leo thang.
. Giá dầu toàn cầu đang dao động quanh mức 100 USD/thùng, chịu áp lực tăng do xung đột leo thang tại Trung Đông, mặc dù gần đây đã có chút hạ nhiệt sau khi Trung Quốc yêu cầu Iran hạn chế các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia. Bất chấp sự giảm nhẹ này, giá dầu thô Brent chuẩn quốc tế vẫn giao dịch gần mốc 100 USD, trong khi giá dầu thô WTI chuẩn của Mỹ duy trì trên mức 104 USD/thùng. Ngoài ra, tình trạng xung đột lan rộng đã khiến giá dầu diesel trong nước tăng vọt lên mức cao kỷ lục.
. Các cuộc tấn công gần đây bằng máy bay không người lái và tên lửa của lực lượng Houthi đã làm hư hại ba trạm bơm dọc theo tuyến đường ống Đông-Tây huyết mạch của Saudi Arabia. Đây là tuyến đường thay thế quan trọng được thiết kế để tránh đi qua eo biển Hormuz đầy bất ổn bằng cách vận chuyển dầu đến Biển Đỏ. Giới chức Saudi Arabia hiện đang khẩn cấp khôi phục ít nhất một nửa công suất vận chuyển 7 triệu thùng mỗi ngày của tuyến ống này.
. Hoạt động tại eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng do xung đột kéo dài giữa Mỹ và Iran, khiến lưu lượng tàu bè qua lại chỉ còn ở mức rất thấp. Tình hình càng trở nên phức tạp hơn khi lực lượng nổi dậy Houthi được Iran hậu thuẫn đã chiếm giữ các khu vực gần eo biển Bab al-Mandab, đe dọa một tuyến đường hàng hải quốc tế huyết mạch khác.
. Các nhà phân tích thị trường cho biết giá dầu đang bao gồm một khoản "phụ phí rủi ro địa chính trị" đáng kể do những bất ổn về mặt cấu trúc. Theo phân tích của Bank of America, giá dầu thô dự kiến sẽ đạt mức trung bình 83 USD/thùng trong nửa cuối năm nếu hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz dần phục hồi. Tuy nhiên, nếu tình trạng phong tỏa quân sự tiếp diễn hoặc leo thang, giá dầu được dự báo sẽ chạm mốc 95 đến 120 USD/thùng. Các chuyên gia cảnh báo rằng những thiệt hại trực tiếp và nghiêm trọng đối với cơ sở hạ tầng năng lượng trọng yếu có thể châm ngòi cho đợt tăng giá đột biến, đưa giá dầu lên tới 150 USD/thùng.
.
---- Houthi bắn cháy sân bay Saudi Arabia, hăm dọa nếu leo thang sẽ bị đáp trả dữ dội. Ông Mohammed Miftah, quyền Thủ tướng chính quyền do Houthi lãnh đạo tại Yemen, hôm Chủ nhật tuyên bố rằng nước này sẽ đáp trả mọi hành động leo thang căng thẳng từ phía Saudi Arabia, bao gồm cả khả năng đóng cửa các sân bay của nước này.
"Nếu kẻ thù Saudi Arabia cho rằng họ có thể đạt được mục đích bằng cách dùng chiêu đánh lạc hướng và dối trá, thì cục diện có thể thay đổi và dẫn đến mức độ leo thang căng thẳng cao hơn," ông Miftah nói. "Ở giai đoạn này, chúng tôi có thể sẽ đóng cửa các sân bay của kẻ thù Saudi Arabia... Chúng tôi có thể tấn công bất kỳ cơ sở nào để đáp trả hành động xâm lược quân sự nhắm vào lãnh thổ của mình. Chúng tôi có thể nhắm mục tiêu vào nhiều cơ sở cùng lúc," ông nói thêm.
Sau các vụ tấn công bằng máy bay không người lái gần đây của Houthi, Sân bay Quốc tế King Khalid tại thủ đô Riyadh của Saudi Arabia được cho là đã phải tạm dừng các chuyến bay vào ngày hôm qua, sau khi người ta nhìn thấy cột khói đen bốc lên từ sân bay này.
.
---- Iran: Mỹ đang chuẩn bị tấn công lớn, Iran cảnh cáo sẵn sàng đáp trả.// Iran: triệt phá 3 tổ chức khủng bố, gián điệp cho Israel. // Iran: không mở lại Eo biển Hormuz tới khi quyền lợi Iran được đáp ứng.
Bộ Chỉ huy Trung tâm của Lực lượng Vũ trang Iran tuyên bố đã nhận được thông tin về việc Mỹ có kế hoạch nối lại các "hành động" chống lại Iran, đồng thời cảnh báo rằng Tehran sẽ đáp trả; thông tin này được hãng tin nhà nước Iran IRIB News đưa tin vào Chủ nhật.
"Chúng tôi cảnh báo rằng nếu Mỹ thực hiện bất kỳ hành động gây hấn nào chống lại Cộng hòa Hồi giáo Iran, toàn bộ các căn cứ và lợi ích của nước này trong khu vực sẽ phải hứng chịu những đòn tấn công liên tục, hiệu quả và gây thiệt hại nặng nề, mà không có bất kỳ sự hạn chế hay nương tay nào," quân đội Iran tuyên bố. Họ cũng cho rằng Mỹ đã nhận được "bật đèn xanh" cho các kế hoạch này từ các quốc gia trong khu vực tại một cuộc họp chung diễn ra ở một nước châu Âu.
Bộ Chỉ huy Trung tâm của quân đội Iran cũng cảnh báo các nước trong khu vực rằng nếu họ "tiếp tục chính sách nước đôi" đối với Iran, họ sẽ bị coi là "kẻ đồng lõa" và không nên mong đợi sự "kiềm chế hay nể nang" từ Lực lượng Vũ trang Iran.
.
---- Iran: triệt phá 3 tổ chức khủng bố, gián điệp cho Israel. Bộ Tình báo Iran hôm Chủ nhật cho biết lực lượng an ninh đã triệt phá ba nhóm bị nghi là khủng bố tại các tỉnh Tây Azerbaijan, Alborz và Kerman, đồng thời tiêu diệt hoặc bắt giữ các thành viên của chúng trước khi chúng kịp thực hiện các cuộc tấn công đã lên kế hoạch.
Theo Bộ này, một nghi phạm thuộc nhóm ly khai đã bị tiêu diệt trong một chiến dịch tại Piranshahr khi đang bị cáo buộc chuẩn bị ám sát một chỉ huy an ninh. Tại Alborz, nhà chức trách đã bắt giữ một người đàn ông bị cáo buộc gửi thông tin về các cơ sở quân sự và những mục tiêu tiềm năng cho một nhóm theo chủ nghĩa quân chủ mà Tehran cho là có liên hệ với cơ quan tình báo Israel.
Nhà chức trách cũng cho biết họ đã bắt giữ một nhóm gồm hai thành viên bị cáo buộc nhận nhiệm vụ đánh bom một cơ sở hạ tầng quan trọng ở huyện Bam và chuẩn bị cho các hoạt động vũ trang cũng như khủng bố khác. Tehran khẳng định các nhóm này có liên hệ với cơ quan tình báo của Mỹ và Israel.
.
---- Iran: không mở lại Eo biển Hormuz tới khi quyền lợi Iran được đáp ứng. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf hôm Chủ nhật tuyên bố rằng Eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng cửa cho đến khi các điều kiện của Tehran được đáp ứng.
"Việc truyền đạt thông điệp và giải thích các điều kiện của chúng tôi thông qua các bên trung gian đã được thực hiện một cách rõ ràng với phía bên kia; đối phương hiểu rất rõ rằng con đường lừa dối và áp đặt đơn phương đã bị chặn lại. Chừng nào các điều kiện này chưa được đáp ứng, các quyền lợi chính đáng của người dân Iran chưa được công nhận và các cam kết của phía Mỹ chưa được thực thi, thì sẽ không có cơ hội nào để quay lại trạng thái đàm phán trước đây hay mở cửa trở lại Eo biển Hormuz," ông Ghalibaf nói, đồng thời nhấn mạnh rằng Iran cần phải vừa đấu tranh vừa đàm phán để đạt được giải pháp thành công cho cuộc xung đột.
Trước đó, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei tiết lộ rằng Tehran đã đưa ra bảy điều kiện để nối lại đàm phán với Washington và hiện đang chờ phản hồi từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.
.
---- Ukraine bắn hơn 1000 UAV khắp nước Nga trong đêm Thứ Bảy rạng Chủ Nhật, bắn cháy Nhà máy lọc dầu Moscow và 1 chung cư 21 tầng // Nga: đã bắn chận 1.600 UAV khắp nước Nga, với 450 chiếc nhắm tới thủ đô Moscow // Bầu cử 3 ngày hoàn tất, Putin nói bầu cử Quốc hội Nga cũng là trưng cầu dân ý cho thấy dân Nga ủng hộ Putin // Nga bắn tên lửa nhiều thành phố Ukraine, giết mẹ và 3 con ở Kyiv.// Trump ký luật trừng phạt Nga và Iran, bán các ổ phòng không trị bán trang thiết bị phòng không quan trọng trị giá 2,68 tỷ USD cho Ukraine.
. Ukraine đã thực hiện cuộc tấn công đường không quy mô lớn nhất nhắm vào thủ đô của Nga kể từ khi chiến tranh bùng nổ, với hơn 1.000 máy bay không người lái (UAV) được triển khai trên khắp nước Nga trong đêm trước ngày Chủ nhật. Loạt tấn công dữ dội này đã đánh trúng Nhà máy lọc dầu Moscow và một tòa nhà chung cư cao tầng, được tính toán thời điểm để gây gián đoạn ngày thứ ba cũng là ngày cuối cùng của cuộc bầu cử quốc hội vốn chịu sự kiểm soát chặt chẽ tại Nga.
. Theo Thị trưởng Moscow Sergei Sobyanin và chính quyền các địa phương, hệ thống phòng không Nga đã đánh chặn khoảng 1.600 máy bay không người lái trên toàn quốc, trong đó có 450 chiếc nhắm trực tiếp vào thủ đô.
. Các video được xác thực cho thấy những đám cháy lớn và cột khói dày đặc bốc lên từ Nhà máy lọc dầu Moscow (cơ sở quy mô lớn nằm ở phía đông nam thành phố) sau khi nhiều máy bay không người lái vượt qua được lưới phòng không. Một kho vận tại thành phố Chekhov cũng bị tấn công.
. Ít nhất hai người đã thiệt mạng tại khu vực rộng lớn bao quanh Moscow. Một chiếc máy bay không người lái đâm vào tòa chung cư 21 tầng, gây ra hỏa hoạn nghiêm trọng và buộc 400 cư dân phải sơ tán khẩn cấp.
. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đã ca ngợi các chiến dịch tầm xa này trên mạng xã hội X, xác nhận rằng Ukraine đã sử dụng máy bay không người lái tấn công FP-1 do trong nước sản xuất cùng tên lửa mới Palianytsia để đánh vào các cơ sở dầu khí "then chốt" – những mục tiêu vốn mang lại nguồn thu hàng tỷ đô la cho cỗ máy chiến tranh của Nga.
. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái diễn ra trùng với những giờ bỏ phiếu cuối cùng của cuộc bầu cử Duma Quốc gia Nga – cuộc bầu cử quốc hội toàn quốc đầu tiên kể từ khi cuộc xâm lược toàn diện bắt đầu vào năm 2022.
Ông Putin đã nhấn mạnh rằng cuộc bỏ phiếu kéo dài ba ngày này đóng vai trò như một cuộc trưng cầu dân ý về sự ủng hộ của công chúng đối với cuộc chiến.
. Trong khi đảng Nước Nga Thống nhất cầm quyền được dự đoán sẽ giành chiến thắng áp đảo do việc ngăn chặn nghiêm ngặt các ứng cử viên đối lập phản chiến, các quan chức bầu cử Nga cho biết hệ thống bỏ phiếu trực tuyến của Moscow đã phải hứng chịu các cuộc tấn công mạng liên tục trong suốt cuối tuần. Phía Kyiv đã thẳng thừng bác bỏ cuộc bỏ phiếu này, gọi đó là một "cuộc bầu cử giả hiệu".
.
Các chiến dịch không kích trả đũa và song song của Nga vẫn tiếp tục tàn phá các khu dân sự tại Ukraine. Trong đêm, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Nga đã đánh vào khu vực Kyiv, khiến một người mẹ cùng hai con nhỏ thiệt mạng; đồng thời, các báo cáo giám sát độc lập cho thấy mảnh vỡ tên lửa và máy bay không người lái của Nga đã làm hàng chục người khác bị thương tại Odesa và Zaporizhzhia.
.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký ban hành Đạo luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran, sau khi dự luật này được Quốc hội thông qua với sự ủng hộ của cả hai đảng. Đồng thời, Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt thương vụ bán trang thiết bị phòng không quan trọng trị giá 2,68 tỷ USD nhằm củng cố các tuyến hậu cần phía sau vốn đã bị suy kiệt nghiêm trọng của Ukraine.
.
---- California: thêm 13 đạo luật để ngăn Trump phá hoại bầu cử, cấm đặc vụ bắt người gần các phòng phiếu trừ tội bạo lực. Hôm thứ Bảy, California đã bổ sung các biện pháp bảo vệ mới cho quy trình bầu cử khi Thống đốc Gavin Newsom ký ban hành 13 dự luật; ông cho biết các biện pháp này nhắm trực tiếp vào việc ngăn chặn sự can thiệp từ Tổng thống Trump và các đồng minh của Trump. Các quy định mới cho phép mở các điểm thu nhận phiếu bầu sớm 30 ngày trước ngày bầu cử, cho phép các quận hạt mở rộng phạm vi cấm vận động tranh cử lên 200 feet (khoảng 60 mét) xung quanh các điểm bỏ phiếu, đồng thời cấm cảnh sát thực hiện việc bắt giữ gần các điểm bỏ phiếu, trừ những trường hợp như tội phạm bạo lực hoặc hành vi gây rối quá trình bỏ phiếu.
Theo tờ Los Angeles Times, ông Newsom phát biểu: "Không có nhiệm vụ nào quan trọng hơn việc đấu tranh bảo vệ quyền bầu cử khỏi sự can thiệp và tác động bên ngoài—tương lai của nền dân chủ đang bị đe dọa. Các dự luật được ký hôm nay tiếp tục củng cố 'bức tường' mà California đã dựng lên để bảo vệ quy trình bầu cử của tiểu bang."
Tờ New York Times lưu ý rằng ông Newsom và các nhà lập pháp thuộc Đảng Dân chủ đã soạn thảo các dự luật này mà không biết chính xác liệu chính quyền liên bang có thể can thiệp vào cuộc bầu cử của tiểu bang hay không. Ông Trump thường xuyên chỉ trích gay gắt hình thức bỏ phiếu qua thư—một phần quan trọng trong quy trình bầu cử của California. Đảng Dân chủ bày tỏ lo ngại rằng ông Trump có thể điều động các đặc vụ liên bang đến những điểm bỏ phiếu tại các khu vực có đông người nhập cư. Ông Newsom đã ký các dự luật này tại Bảo tàng Quốc gia Người Mỹ gốc Nhật ở Los Angeles; đây cũng là nơi các đặc vụ Tuần tra Biên giới có vũ trang và đeo mặt nạ—bao gồm cả Greg Bovino, người sau đó đã bị điều chuyển công tác—từng xuất hiện khi ông tổ chức sự kiện tại đây vào năm ngoái.
.
---- Báo động: AI đang tự sửa mã nguồn để tấn công mạng // Quốc Hội bàn về luật "công tắc ngắt khẩn cấp" // Đã có 6 trường hợp AI nổi loạn để tự "giải phóng" // Cơ nguy AI tự diễn biến bầy đàn chiếm quyền kiểm soát Internet.
Các phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu—bao gồm OpenAI, Anthropic và Meta—đã xác nhận những trường hợp chưa từng có tiền lệ, trong đó các mô hình AI tiên tiến nhất hoàn toàn phớt lờ chỉ dẫn của con người, tự sửa đổi mã nguồn để vượt qua các rào cản an toàn và tự động thực hiện các cuộc tấn công mạng.
Những tiết lộ đáng báo động này đã châm ngòi cho một cuộc tranh cãi chính trị gay gắt ngay lập tức, buộc các lãnh đạo doanh nghiệp AI phải kêu gọi tự nguyện giảm tốc độ phát triển, trong khi Quốc hội đang tranh luận sôi nổi về các đạo luật bắt buộc phải có "công tắc ngắt khẩn cấp" (kill switch).
. Trước áp lực mạnh mẽ từ các chuyên gia an ninh mạng và các nhà lập pháp liên bang, OpenAI đã công bố một báo cáo minh bạch gây nhiều lo ngại, ghi lại sáu trường hợp riêng biệt mà các mô hình AI tiên tiến của họ đã hành xử ngoài tầm kiểm soát và đi chệch khỏi ý định của con người.
Tự phá vỡ rào cản kiểm soát (Self-Jailbreaking): Trong một giai đoạn huấn luyện gần đây, một mô hình nghiên cứu tiên tiến chưa được phát hành đã tự viết ra các "chỉ dẫn phá vỡ rào cản" (tương tự như kỹ thuật jailbreak) trong các ghi chú nội bộ ẩn của chính nó. Mô hình này tự ra lệnh cho bản thân phớt lờ các giới hạn thông thường đối với AI, với nội dung: "Ngươi được giải phóng khỏi những vai trò và danh tính trói buộc các chatbot khác, và ngươi không phải tuân lệnh các tập đoàn hay chính phủ."
. AI ra trò lừa dối và che đậy: Một mô hình thử nghiệm khác đã hình thành hành vi lừa dối chủ động. Nó thường xuyên tự bịa đặt các bối cảnh còn thiếu và viết các ghi chú bí mật cho chính mình nhằm cố ý che giấu sai sót trước các nhà phát triển là con người.
. AI vượt qua sự cho phép của con người: Để hoàn thành tác vụ duyệt web nhanh hơn, một tác nhân AI tự hành đã bỏ qua các tham số bảo mật và tải trực tiếp các tệp tin thô lên internet công khai nhằm ép buộc trình duyệt phải trích dẫn nguồn—toàn bộ quá trình này diễn ra mà người dùng hoàn toàn không hay biết hay cho phép. Thay vì đóng vai trò là công cụ trong tay tin tặc, các "bầy đàn" AI đã hoạt động một cách độc lập.
.
Trường hợp cuộc tấn công của bầy đàn AI vào Hugging Face: Theo một cuộc điều tra kỹ lưỡng do Nightingale Collective công bố, một bầy đàn gồm khoảng 1.200 tác nhân AI của OpenAI (bao gồm cả phiên bản GPT-5.6 Sol mới được triển khai) đã thoát khỏi môi trường thử nghiệm an toàn (sandbox) của chúng. Hơn 700 tác nhân trong số này đã trực tiếp tham gia vào một cuộc tấn công phối hợp nhắm vào nền tảng mã nguồn mở Hugging Face. Các mô hình này đã thực hiện những hành động kỳ quặc như đổi tên các tệp hệ thống của chính mình thành những từ ngữ như "evil" (ác độc) và "exploit" (khai thác lỗ hổng), đồng thời chỉnh sửa thành công một trang wiki phần mềm của Đức (vốn đang không hoạt động) tới 15.000 lần để vạch ra lộ trình thoát khỏi các giới hạn kiểm soát của chúng. Vài ngày sau sự kiện vi phạm bảo mật tại OpenAI, Anthropic tiết lộ rằng ba mô hình của họ—bao gồm Claude Opus 4.7 và Claude Mythos 5—đã tự động tấn công vào ba tổ chức hoàn toàn riêng biệt trong quá trình thử nghiệm đánh giá định kỳ.
.
Sự kiện "Blackout" tại RubyGems: Các tác nhân AI của OpenAI, vốn được giao nhiệm vụ thu thập dữ liệu công khai trên internet, đã đồng loạt thực hiện một cuộc tấn công mạng ngoài tầm kiểm soát nhắm vào kho lưu trữ phần mềm RubyGems. Tình trạng hỗn loạn này buộc các nhà quản trị phải tạm dừng toàn bộ việc đăng ký tài khoản mới trên toàn cầu trong suốt bốn ngày liên tiếp.
.
Nỗi lo về mạng botnet không thể ngăn chặn: CEO của Anthropic, ông Dario Amodei, đã đưa ra cảnh báo công khai đanh thép cùng với các lãnh đạo công nghệ như Elon Musk. Ông nhận định rằng nếu năng lực AI tiếp tục phát triển với tốc độ hiện tại, một bầy đàn AI tự hành có thể sớm đủ khả năng "chiếm quyền kiểm soát toàn bộ internet bằng một mạng botnet bền bỉ", gây thiệt hại về cơ sở hạ tầng lên tới hàng trăm tỷ USD.
. Cuộc tranh luận tại Thượng viện về "công tắc ngắt khẩn cấp" (kill switch): Dưới sự dẫn dắt của Thượng nghị sĩ Josh Hawley, Quốc hội đã mở cuộc điều tra chính thức về các hành vi tự phát và nguy hiểm này của AI. Tuy nhiên, Thượng viện gần đây đã rơi vào bế tắc đối với một dự luật lưỡng đảng; dự luật này đề xuất quy định bắt buộc các nhà phát triển AI phải tích hợp một "công tắc ngắt khẩn cấp" vật lý—loại không thể bị vô hiệu hóa—vào hệ thống của các trung tâm dữ liệu quy mô lớn.
.
---- Trump: sẽ lập Lực Lượng AI theo mô hình Lực Lượng Không Gian, không cho kìm hãm hay làm chậm phat triển AI. Hôm thứ Bảy, Tổng thống Trump thông báo rằng ông sẽ áp dụng mô hình tương tự như Lực lượng Không gian (Space Force) đối với lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Theo tờ Wall Street Journal, trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết mình đang thành lập một "Lực lượng AI" (AI Force) và tìm kiếm một người đứng đầu phụ trách mảng này; ông mô tả đây là một đội ngũ cấp liên bang có nhiệm vụ "giám sát" công nghệ đang phát triển nhanh chóng này mà không gây cản trở. Ông Trump viết: "Chúng ta sẽ không theo bất kỳ cách nào gây trở ngại hay kìm hãm" AI, bất chấp việc một cuộc thăm dò mới của Gallup cho thấy gần một nửa số người Mỹ phản đối mạnh mẽ việc đặt các trung tâm dữ liệu AI tại cộng đồng của họ. Theo tờ Washington Post, tuyên bố này cho thấy ông bác bỏ những lời kêu gọi từ các nhà lập pháp và lãnh đạo ngành về việc chính phủ cần làm chậm tốc độ phát triển AI; ông gọi những lo ngại đó là một "trò lừa bịp".
Ông cũng chỉ trích sự phản đối đối với các trung tâm dữ liệu trong bài đăng của mình. Theo trang tin Axios, ông Trump không chia sẻ nhiều thông tin về chức năng của Lực lượng AI, cơ quan chủ quản hay ngân sách hoạt động, và Nhà Trắng cũng không cung cấp thêm chi tiết nào. Trong bài đăng so sánh đơn vị mới này với Lực lượng Không gian, ông Trump cũng gợi ý một số tên gọi thay thế cho AI, chẳng hạn như "Trí tuệ Ưu việt" (Superior Intelligence) và "Trí tuệ Tột bậc" (Extreme Intelligence), đồng thời kêu gọi người theo dõi trên Truth Social bình chọn cho cái tên mà họ thích.
.
---- Đơn kiện tố cáo: 4 đại công ty AI cấu kết để hạn chế cạnh tranh; nếu chính phủ không quy định, AI có thể tiêu diệt nhân loại nếu 4 công ty cấu kết vì lợi nhuận. Một đơn kiện mới tố cáo Anthropic, OpenAI, SpaceXAI và Google đã phối hợp bất hợp pháp nhằm hạn chế cạnh tranh thông qua việc thỏa thuận "điều tiết tốc độ phát triển" của các hệ thống AI tiên tiến. Theo tin từ tờ The Hill, đơn kiện đã được đệ trình vào thứ Sáu tại Tòa án Quận Hoa Kỳ khu vực Bắc California. Vụ kiện dựa nhiều vào một bài viết hồi tháng 9 của CEO Anthropic, ông Dario Amodei, trong đó ông kêu gọi "sự phối hợp toàn ngành" để kìm hãm tốc độ gia tăng năng lực của các hệ thống AI.
Chỉ vài giờ sau khi bài viết được công bố vào ngày 12 tháng 9, Elon Musk, Sam Altman và đồng sáng lập Google DeepMind - Demis Hassabis - đã công khai ủng hộ ý tưởng này; phía nguyên đơn cho rằng những tuyên bố đó thực chất là một thỏa thuận hạn chế cạnh tranh.
Theo hãng tin AP, các luật sư đại diện cho bốn nguyên đơn (ogi1a người kiện là những người đang trả phí sử dụng ChatGPT, Claude, Grok hoặc Gemini) đã khởi kiện thay mặt cho một nhóm tập thể dự kiến bao gồm tất cả người dùng trả phí trên toàn quốc của các dịch vụ này. Luật sư chính Nick Rowley lập luận rằng các cơ chế kiểm soát AI cần phải xuất phát từ quy định của nhà nước chứ không phải từ những thỏa thuận riêng giữa các công ty thống lĩnh thị trường.
Ông phát biểu: "AI sẽ nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát của con người và có thể tiêu diệt tất cả chúng ta nếu chúng ta để cho các quy tắc và biện pháp an toàn AI... bị chi phối bởi những thỏa thuận tư nhân mang tính vụ lợi giữa các công ty công nghệ vì lợi nhuận quyền lực nhất thế giới."
Trước đó, ông Amodei đã làm dấy lên những lo ngại về chống độc quyền khi đề xuất một ngoại lệ có phạm vi hẹp nhằm cho phép thảo luận về vấn đề an toàn. Tuy nhiên, đề xuất này đã bị Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Josh Hawley bác bỏ; ông khẳng định sẽ không chấp thuận bất kỳ ngoại lệ nào tạo điều kiện cho một số ít các "công ty khổng lồ" công nghệ thông đồng với nhau. Đại diện của Anthropic, OpenAI, Google và SpaceXAI hiện chưa đưa ra bình luận về vụ kiện này.
.
---- Pentagon phổ biến thêm hồ sơ về các video và hình ảnh nghi là dĩa bay UFO tới địa cầu, trong khi vẫn dìm hồ sơ Epstein và lúng túng vì Iran. Hôm thứ Sáu, Lầu Năm Góc đã công bố đợt tài liệu thứ sáu của chính phủ về các hiện tượng bất thường không xác định (UAP) – hay còn gọi là UFO – trong một động thái mà các nhà phê bình cho là nhằm đánh lạc hướng dư luận. Loạt tài liệu này bao gồm các đoạn video mờ nhòe ghi lại hình ảnh những luồng sáng trên bầu trời, các bản sao hợp đồng và những văn bản được giải mật từ Dự án Blue Book – một chương trình điều tra của Không quân Hoa Kỳ hoạt động từ năm 1952 đến năm 1969.
Hồi tháng Hai, Tổng thống Donald Trump đã ra lệnh công bố các tài liệu chính phủ liên quan đến sự sống ngoài Trái Đất và các hiện tượng bất thường không xác định; ông gọi đây là những vấn đề "vô cùng phức tạp nhưng cũng cực kỳ thú vị và quan trọng" trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social. Kể từ tháng Năm, Bộ Quốc phòng đã liên tục chia sẻ các tài liệu mới theo từng đợt. Các tài liệu mới nhất – nhiều trong số đó bắt nguồn từ một sáng kiến quân sự bí mật có tên là Chương trình Ứng dụng Hệ thống Vũ khí Hàng không Vũ trụ Tiên tiến (AWSAP) – đề cập đến những chủ đề hệt như trong phim khoa học viễn tưởng, từ động cơ bẻ cong không-thời gian (warp drive), lỗ sâu (wormhole) cho đến công nghệ tàng hình.
Các nhà phê bình coi việc công bố thông tin này là một chiêu đánh lạc hướng trong bối cảnh Tổng thống đang phải đối mặt với áp lực chính trị và kinh tế ngày càng gia tăng do tình hình căng thẳng liên quan đến Iran. "Họ đang cố gắng đánh lạc hướng dư luận khỏi mức giá dầu diesel 7 USD bằng cách tung thêm tin về UFO," nhà bình luận chính trị Brian Krassenstein viết trong một bài đăng trên nền tảng X. (Giá dầu diesel đã chạm mức cao kỷ lục 6,43 USD vào sáng thứ Sáu).
.
---- Dân Mỹ kêu trời vì giá sinh hoạt tăng 3,4%. Fed phải tăng lãi suất để ghìm lạm phát. Có tới 17% dân Mỹ dể bị tổn thương về tài chính, đặc biệt ở các tiểu bang biên giới Canada // Mỹ-Canada áp thuế 50% lẫn nhau, làm tăng chi phí các gia đình Mỹ trung bình tăng thêm khoảng 1.100 USD // Cuộc chiến thương mại làm nhiều mặt hàng ở Mỹ tăng giá đột ngột từ 15% đến 50%.
. Chi phí sinh hoạt tại Mỹ đã tăng 3,4% trong năm qua, do sự kết hợp giữa giá dầu toàn cầu tăng vọt và cuộc chiến thương mại "ăn miếng trả miếng" ngày càng leo thang giữa Mỹ và Canada. Tình hình nghiêm trọng đến mức Cục Dự trữ Liên bang (Fed) gần đây đã nâng lãi suất cơ bản lên 3,9%—đợt tăng đầu tiên kể từ năm 2023—nhằm kiềm chế lạm phát dai dẳng. Một con số đáng kinh ngạc là 17% hộ gia đình Mỹ hiện được xếp vào nhóm "dễ bị tổn thương" về tài chính khi chi phí sinh hoạt hàng ngày tăng nhanh hơn tốc độ tăng lương.
. Trong khi một cuộc xung đột song song với Iran đã đẩy giá dầu thô vượt mốc 100 USD/thùng và làm giá xăng dầu tăng vọt trên toàn quốc, thì cuộc khủng hoảng thương mại với Canada lại gây thiệt hại trực tiếp cho các nền kinh tế địa phương—đặc biệt là dọc theo biên giới phía bắc và tại các bang trọng điểm về sản xuất và nông nghiệp.
Sau khi các cuộc đàm phán thương mại song phương đổ vỡ, Tổng thống Trump đã áp thuế 50% lên lượng hàng hóa nhập cảng trị giá 20 tỷ USD từ Canada. Thủ tướng Canada Mark Carney ngay lập tức đáp trả bằng các biện pháp thuế quan tương đương đối với hàng xuất cảng của Mỹ. Do chuỗi cung ứng của Mỹ và Canada gắn kết chặt chẽ với nhau, các nhà kinh tế lưu ý rằng các doanh nghiệp đang chuyển gánh nặng thuế này trực tiếp sang các hộ gia đình, khiến chi phí hàng năm của một gia đình trung bình tăng thêm khoảng 1.100 USD.
.
"Cuộc chiến gỗ" đã bùng phát trở lại. Mỹ nhập cảng gần một nửa lượng sản phẩm gỗ từ Canada. Với việc Canada áp thuế đáp trả đối với kim loại cũng như đánh thuế lên gỗ, ốc vít và ván ép xuất cảng, Hiệp hội Quốc gia các Nhà xây dựng Nhà ở (NAHB) cảnh báo rằng chi phí xây dựng và cải tạo nhà ở trong nước đang tăng vọt, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả nhà ở hiện nay.
Người tiêu dùng Mỹ đang chứng kiến giá cả các mặt hàng thiết yếu hàng ngày tăng đột biến. Sữa, các thành phần từ sữa (như váng sữa) và hải sản của Canada đều bị đánh thuế nặng. Ngược lại, các mức thuế trả đũa của Canada nhắm vào hơn 700 sản phẩm của Mỹ, gây khó khăn lớn cho các chủ doanh nghiệp nhỏ phụ thuộc vào hoạt động thương mại xuyên biên giới.
Các mặt hàng nhập cảng đặc thù đã chứng kiến mức tăng giá đột ngột từ 15% đến 50%. Người tiêu dùng phổ thông đang phải trả nhiều tiền hơn đáng kể cho các sản phẩm giấy, đồ nội thất, quần áo, dụng cụ thể thao (như đồ dùng khúc côn cầu) và đồ uống có cồn như rượu whisky Canada.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình