- Canada thảm đỏ đón Tô Lâm để đa dạng hóa thương mại, đỡ đòn Trump tấn công
- Nhân quyền VN tệ hại, nhưng Canada tin thương mại sẽ tăng đòn bẩy cho các giá trị tự do
.
Bản tin sau là của CBC News của Canada hôm 25/9/2026: "Why Canada's rolling out the red carpet for Vietnamese President Tô Lâm" (Tại sao Canada trải thảm đỏ đón Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm?), ghi lời các chuyên gia nhận định: Trong chuyến thăm cấp nhà nước này, hai cường quốc tầm trung nhiều khả năng sẽ tăng cường hợp tác về thương mại và năng lượng.
Từ lễ đón chính thức với nghi thức quân sự trang trọng đến tiệc chiêu đãi cấp nhà nước xa hoa — xét về các sự kiện ngoại giao, chuyến thăm cấp nhà nước là cấp độ cao nhất của sự trang trọng: biểu tượng tối cao cho mối quan hệ song phương hữu nghị.
Hôm nay (Thứ Năm 24/9/2026), Canada sẽ dành sự đón tiếp nồng hậu như vậy cho ông Tô Lâm của Việt Nam. Ông Lâm — người đồng thời giữ chức Chủ tịch nước và Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam — sẽ được Toàn quyền Louise Arbour và Thủ tướng Mark Carney chào đón; đây có thể là khoảnh khắc mang tính bước ngoặt đối với quan hệ Canada - Việt Nam.
Quốc gia Đông Nam Á này là một đối tác thương mại lớn, với kim ngạch thương mại hai chiều đạt 20,6 tỷ USD vào năm 2025. Tuy nhiên, Việt Nam cũng có hồ sơ nhân quyền gây nhiều tranh cãi và duy trì quan hệ tốt đẹp với các đối thủ của phương Tây như Nga và Triều Tiên.
Vậy tại sao Canada lại chọn nhà lãnh đạo này cho chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên trong năm 2026? CBC News đã trao đổi với một số chuyên gia trước thềm sự kiện về những lợi ích mà Canada có thể đạt được khi thắt chặt quan hệ với Việt Nam.
.
Mở rộng thương mại
Xét trên một số khía cạnh, Canada và Việt Nam có nhiều điểm tương đồng: Cả hai đều là những cường quốc tầm trung và có chung đường biên giới với các cường quốc hàng đầu thế giới (lần lượt là Mỹ và Trung Quốc).
Hai nước cũng đã liên tục gia tăng kim ngạch thương mại song phương trong những năm gần đây — Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada tại Đông Nam Á.
"Canada và Việt Nam đã thiết lập quan hệ đối tác toàn diện từ năm 2017," bà Julie Nguyen, Chủ tịch Chương trình Sáng kiến Canada-ASEAN thuộc Trung tâm Nghiên cứu Châu Á York (York Centre for Asian Research), cho biết khi đề cập đến các lĩnh vực như thương mại, quốc phòng, khoa học và ngoại giao.
"Đã đến lúc hai nước cần nâng tầm quan hệ đối tác lên một mức cao hơn nhằm đảm bảo khả năng phục hồi kinh tế và an ninh."
Việt Nam đang nỗ lực trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt được mục tiêu đó, quốc gia này cần chuyển hướng sang các lĩnh vực sản xuất tiên tiến, khoa học, công nghệ và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), bà Nguyen nhận định.
"Tất cả các sản phẩm và dịch vụ này đều có thể được Canada cung cấp." Canada cũng đang nỗ lực hoàn tất một hiệp định thương mại tự do với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Theo ông Jeff Nankivell - Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của tổ chức tư vấn phi lợi nhuận Asia Pacific Foundation (Quỹ Châu Á - Thái Bình Dương), Việt Nam có thể đóng vai trò then chốt trong những nỗ lực này do vị thế là một thành viên nổi bật của tổ chức khu vực liên chính phủ nói trên.
Ông Nankivell cũng cho rằng Canada nhiều khả năng sẽ tìm được một đối tác sẵn sàng hợp tác là Việt Nam – quốc gia cũng từng phải đối mặt với các mức thuế quan khắc nghiệt từ Mỹ; có thời điểm, Mỹ đã áp mức thuế 40% lên các loại hàng hóa bị xác định là được trung chuyển qua Việt Nam.
"Mọi nơi trên thế giới đều đang tìm cách đa dạng hóa," ông nói.
"Khi chúng tôi ngỏ ý hợp tác với một quốc gia như Việt Nam, cánh cửa sẽ mở ra rất nhanh chóng bởi họ cũng có cùng mối quan tâm về việc đa dạng hóa."
.
Năng lượng
Việt Nam cũng đang đói năng lượng. Đây là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới và dân số tương đối trẻ và có trình độ học vấn cao.
Nankivell cho biết đây là điều Canada quan tâm vì nước này có thể cung cấp các mặt hàng như khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG).
Ông nói: “Về năng lượng thông thường, LNG và dầu thô, phía Việt Nam có thể có những tuyên bố về ý định tìm kiếm nguồn cung cấp trong tương lai từ Canada”.
Nankivell cho rằng Canada cũng có thể đáp ứng chương trình điện hạt nhân đầy tham vọng của Việt Nam.
“Bạn có thể thấy các thông báo hoặc biên bản ghi nhớ liên quan đến sự hợp tác chặt chẽ hơn để tìm hiểu việc triển khai hoặc mua lại công nghệ hạt nhân của Canada tại Việt Nam.”
.
Nhân quyền
Nhưng Canada và Việt Nam cũng có những khác biệt cơ bản về giá trị. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nhấn mạnh điều này trong một bức thư ngỏ gửi Carney và Arbor về việc Việt Nam đàn áp những người bất đồng chính kiến.
Tổ chức Ân xá Quốc tế đã cáo buộc chính quyền của Lâm sử dụng một bộ luật hình sự mơ hồ để trấn áp những người bất đồng chính kiến và đàn áp quyền tự do ngôn luận.
Ông cũng đã đến Triều Tiên gần đây vào tháng 10 năm ngoái, một quốc gia có thành tích nhân quyền tồi tệ và Canada đã đình chỉ quan hệ ngoại giao đầy đủ kể từ năm 2010. Lâm cũng đã tổ chức các cuộc hội đàm cấp cao vào đầu tháng này tại Điện Kremlin với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Nankivell cho rằng đây là một lời nhắc nhở quan trọng – và mối quan hệ thương mại bền chặt hơn sẽ chỉ giúp Canada có nhiều đòn bẩy hơn trong việc thúc đẩy các giá trị tự do.
Trump sẽ tấn công hơn 60 quốc gia, bao gồm cả Canada, với mức thuế mới đối với 'lao động cưỡng bức'.
Ông nói: “Việc tiếp tục nỗ lực hướng tới một thế giới nơi nhân quyền được tôn trọng tốt hơn hiện nay vẫn mang lại lợi ích quốc gia lớn cho Canada, nhưng bạn cần có các kênh cho điều đó”.
“Việc có chuyến thăm cấp nhà nước với lãnh đạo một nước như Việt Nam là cơ hội để làm sâu sắc thêm mối quan hệ đó.”
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình