AI dưới đất càng ngày càng ngốn điện, Google đang thử một cách khá táo bạo: đem máy điện toán lên quỹ đạo, nơi mặt trời gần như chiếu suốt ngày. Hình chụp Trái Đất từ quỹ đạo thấp. Ảnh: NASA.
Google vừa phóng một vệ tinh thử nghiệm cỡ chiếc tủ lạnh lên quỹ đạo thấp quanh Trái Đất, mở đầu cho một ý tưởng nghe như khoa học giả tưởng: đưa những trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo lên không gian.
Vệ tinh được phóng ngày 1 tháng 10 trên hỏa tiễn SpaceX, thuộc Project Suncatcher, chương trình của Google nhằm thử xem những bộ óc điện tử của hãng có chịu nổi cuộc sống ngoài khí quyển hay không.
Trên vệ tinh có bốn chip chuyên dụng gọi là tensor processing units (TPU), tổng cộng có sức điện toán tương đương một máy chủ trong trung tâm dữ liệu. Chúng sẽ chạy từng đợt khoảng 15 phút, đủ để vận hành Gemini AI và trả lời những câu hỏi ngắn, rồi phải nghỉ để nguội.
Nói cách khác, Gemini nay đã bắt đầu tập làm việc ngoài không gian, nhưng trước mắt vẫn phải theo chế độ: làm 15 phút, nghỉ giải lao.
Cuộc thử nghiệm còn rất xa mới thành một trung tâm dữ liệu thật sự. Những trung tâm lớn dưới mặt đất hiện có thể chứa hơn một triệu máy chủ.
Nếu mọi chuyện suôn sẻ, Google muốn phóng thành từng cụm vệ tinh, mỗi chiếc mang khoảng một tá TPU, liên lạc với nhau và với mặt đất bằng tia laser. Công ty đã đề nghị một mô hình gồm hơn 80 vệ tinh và dự tính phóng thêm hai vệ tinh thử nghiệm vào năm tới.
Lý do khiến Google nhìn lên trời khá dễ hiểu: AI đang ăn điện với tốc độ chóng mặt.
Theo Cơ Quan Năng Lượng Quốc Tế, các trung tâm dữ liệu đã dùng khoảng 1.5% điện năng toàn thế giới trong năm 2024, và tỷ lệ này có thể tăng gấp đôi vào năm 2030. Việc xây thêm trung tâm dữ liệu cũng đang gây áp lực lên lưới điện và gặp phản đối tại một số cộng đồng.
Ngoài không gian, bài toán năng lượng có vẻ hấp dẫn hơn. Ở quỹ đạo thấp, các tấm pin có thể nhận ánh sáng mặt trời gần như liên tục và, theo Google, tạo được lượng điện mặt trời cao gấp tám lần so với trên mặt đất.
Nắng thì nhiều. Nhưng cái khó là máy nóng.
Chip điện toán càng mạnh càng sinh nhiệt. Dưới đất, người ta dùng nước và quạt để làm nguội máy. Ngoài không gian, không thể đơn giản kê thêm vài cái quạt máy, còn chở hàng tấn nước lên quỹ đạo thì chẳng ai muốn trả tiền.
Google vì vậy đang thử hệ thống ống dẫn nhiệt và bộ tản nhiệt để đẩy nhiệt ra khỏi vệ tinh. Sau mỗi đợt làm việc 15 phút, các TPU phải tạm ngưng để hạ nhiệt.
Chưa hết. Máy điện toán ngoài không gian còn phải chịu bức xạ, có thể làm lỗi mạch điện, và phải tránh rác không gian bay quanh Trái Đất với vận tốc rất cao.
Google không phải hãng duy nhất nghĩ tới chuyện đem data center lên trời. Elon Musk, Jeff Bezos và nhiều công ty kỹ thuật khác cũng đã nhắc tới ý tưởng này khi nhu cầu điện toán cho AI tiếp tục tăng.
Google nói chuyến bay đầu tiên chưa nhằm chứng minh rằng trung tâm dữ liệu ngoài không gian đã sẵn sàng, mà chỉ để xem cái gì chạy được, cái gì hư và cái gì cần làm lại.
Nếu kế hoạch thành công, một ngày nào đó người dùng có thể hỏi Gemini một câu rất bình thường dưới đất, trong khi câu trả lời lại được tính toán từ một cỗ máy đang bay hàng trăm cây số trên đầu mình.
Nguồn: Smithsonian Magazine, Google, New York Times, International Energy Agency.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình