Tâm từ vì bình an
Tác giả: Thanissaro Bhikkhu
Dịch giả: Nguyên Giác
.
Ghi chú của dịch giả: Bài này là pháp tu dưỡng tâm từ. Thanissaro Bhikkhu là vị sư Hoa Kỳ đã sang Thái Lan tu học theo truyền thống Thai Forest Tradition, đã dịch các Tang Kinh Pali sang tiếng Anh trước khi về Hoa kỳ sáng lập và trụ trì tu viện Metta Forest Monastery ở Valley Center, quận San Diego, California. Bài nơi đây có tựa đề "Goodwill for Safety" nằm trong nhóm bài thuyết pháp "Evening Dhamma Talks" của năm 2021. Chữ "goodwill" trong đời thường quen dịch là thiện ý hay thiện tâm, nhưng trong nhà Phật thường dịch là "Tâm từ" -- một phẩm chất của tâm trong Tứ Vô Lượng Tâm. Trong bài có kể chuyện một "spirit" nhập vào một người, nơi đây chúng ta dịch là "vong linh" cho quen thuộc, nhưng thực ra đó là một chúng sinh đang ở một cõi rất đau khổ do các duyên xưa trở về quậy phá một người nào đó. Bài thuyết pháp của ngài Thanissaro Bhikkhu sẽ được dịch như sau.
.
Tâm từ vì bình an
Ngày 30 tháng 4 năm 2021
Đức Phật không bao giờ nói về tâm từ như một phẩm chất tự nhiên của trái tim. Ngài mô tả nó như một quyết tâm: một điều mà bạn trọn lòng và toàn tâm hướng tới. Và hãy nhớ rằng thuật ngữ Pali "citta" — mà chúng ta thường dịch là "tâm" — cũng có thể mang nghĩa là "trái tim". Đức Phật không bao giờ phân định rạch ròi giữa hai điều này: những cảm xúc của bạn đều có lý do, và những lý do của bạn luôn đi kèm với cảm xúc.
Tâm từ cần phải dựa trên sự chú tâm tỉnh thức: nhận thức rằng nếu bạn có ác ý với bất kỳ ai, bạn sẽ làm những điều bất thiện; do đó, bạn cần tự thuyết phục bản thân để khởi sinh tâm từ. Suy cho cùng, tâm từ không phải lúc nào cũng tự nhiên mà có. Và đừng nghĩ rằng việc tự nhủ với bản thân sẽ không ảnh hưởng đến cảm xúc của bạn. Những cuộc đối thoại diễn ra trong tâm có tác động rất lớn đến cảm xúc; đó là lý do tại sao chúng ta thực hành mỗi ngày có hai thời trong đó có tụng bài kệ Tứ Vô Lượng Tâm --- để khắc sâu những suy nghĩ đó vào tâm.
Đó cũng là lý do tại sao chúng ta không chỉ tụng đọc bằng tiếng Pali mà còn dùng cả tiếng Anh. Như một bài tập thực hành, nếu tiếng Anh không phải là tiếng mẹ đẻ của bạn, hãy dịch chúng sang ngôn ngữ của chính bạn và tự tụng đọc mỗi ngày, để những ý niệm cơ bản đó được in sâu vào tâm trí bạn.
Tuy nhiên, đừng mong đợi rằng sẽ không có sự kháng cự nào --- thực ra, chính bạn đang cố gắng khơi dậy và đối diện với sự kháng cự đó. Một phần trong tâm sẽ phản biện: "Còn với người này thì sao, còn người kia thì sao? Còn những kiểu người như thế này, kiểu người như thế kia thì sao?" Bạn cần suy ngẫm để tìm ra lý do tại sao mình có thể có tâm từ cho những người đó.
Việc này có vẻ khô khan và gượng ép, nhưng thực ra bạn đang học những thói quen mới. Và chỉ vì một điều gì đó đã trở thành thói quen không có nghĩa là nó vốn dĩ tự nhiên --- bạn đã từng phải học thói quen đó vào một thời điểm nào đó trong quá khứ. Vì vậy, giờ đây bạn sẽ từ bỏ thói quen cũ và học những thói quen tốt mới để thay thế.
Hãy luôn tự nhắc nhở bản thân rằng nếu tâm từ của bạn có ngoại lệ, bạn sẽ tự đặt mình vào thế hớ hênh và không được bảo vệ. Người ta thường nói về tâm từ như sự bảo vệ. Hãy nghĩ đến câu chuyện về Hòa thượng Ajaan Lee và con voi: Tâm từ mà thầy dành cho con voi ngày hôm đó không phải là thứ tình cảm ủy mị hay mơ mộng hão huyền. Con voi đang tỏ ra hung dữ, đe dọa, vì vậy Ajaan Lee cần phải có một từ tâm thật mạnh mẽ. Và sức mạnh ấy bắt đầu từ việc chính bạn có thể nói rằng: "Mong cho chúng sinh này—dù là người, chư thiên, chúng sinh nơi địa ngục, hay bất kỳ chúng sinh đi nữa—đều được hạnh phúc." Hãy luôn lấy đó làm động lực cơ bản của mình.
Tôi từng vài lần chứng kiến cảnh Hòa thượng Ajaan Fuang được mời đến để giải quyết các trường hợp vong linh nhập vào người khác. Như thầy từng nói, thầy không bao giờ cố gắng xua đuổi họ. Thầy bắt đầu bằng khởi từ tâm; trong một số trường hợp, vong linh sẽ rời đi, còn trong những trường hợp khác, vong đó vẫn ở lại nhưng với thái độ hòa hảo hơn. Bởi lẽ, tâm từ sáng suốt bắt nguồn từ nhận thức rằng chúng ta phải cùng chung sống trong thế giới này với đủ mọi hạng người và đủ mọi loài chúng sinh. Có những kẻ gây đe dọa, có những người thật khó để yêu mến, nhưng bạn không được phép nuôi lòng ác ý với họ. Vì thế, bạn cần phải tự nhủ với chính mình, bởi nếu có điều gì là bản năng tự nhiên thì đó chính là nỗi sợ hãi. Nỗi sợ có thể khiến bạn muốn ai đó phải rời đi, muốn họ biến mất, hay thậm chí muốn họ không còn tồn tại trên thế giới này nữa.
Tâm trạng mong cầu sự an toàn tuyệt đối bằng cách xóa sổ những mối đe dọa thực ra lại gây ra nhiều rắc rối hơn là giải quyết được vấn đề. Chúng ta cần nhận thức rằng: Ta phải sống giữa thế giới với đủ mọi hạng người và mọi loài chúng sinh; và điều đầu tiên cần làm là bảo vệ bản thân bằng chính tâm từ của mình. Vì vậy, hãy tập suy nghĩ theo hướng tâm từ. Nếu thấy mình đang phản ứng tiêu cực với ai đó, hãy dừng lại và tự nhắc nhở bản thân: Bạn không nhất thiết phải thích người đó hay chúng sinh đó, nhưng bạn cần quan tâm đến sự an lành của họ—để từ đó, hành động của bạn trở nên khéo léo và đúng đắn.
Nếu bạn thường xuyên tự nhủ như thế và gỡ bỏ những rào cản trong tâm, bạn sẽ thấy việc khởi tâm từ trở nên dễ dàng hơn. Nó dần trở thành một thói quen. Nhờ vậy, bạn có thể sống chung với những người gây ra mối đe dọa mà không sa vào những hành động thiếu khôn ngoan chỉ để tự vệ. Bạn có thể bảo vệ bản thân một cách khéo léo.
Có một phụ nữ từng đến gặp Hòa thượng Ajaan Fuang; tôi đã quen bà nhiều năm. Bà thường lui tới chùa Wat Asokaram và đã vài lần đến gặp Ajaan Fuang. Bà là người rất khó sống chung. Nếu dùng chẩn đoán y khoa phương Tây, có lẽ bà sẽ bị kết luận là mắc hội chứng Tourette—bà thường bất ngờ quát tháo người khác mà chẳng vì lý do gì cả.
Một ngày nọ, bà đến gặp Hòa thượng Ajaan Fuang và mang theo một ly nước mía cúng dường. Thầy nhấp một ngụm, rồi đưa phần còn lại cho bà và bảo bà uống nốt. Bà uống xong thì đột nhiên các triệu chứng bộc phát. Sau này Ajaan Fuang kể lại rằng, lúc đó thầy đã khởi tâm từ mạnh mẽ hướng về chúng sinh nào đó đang hiện diện trong người bà và hỏi: "Tại sao ngươi lại làm thế với người phụ nữ này?" Giọng nói phát ra từ người phụ nữ ấy giải thích rằng, ở kiếp trước, bà từng làm những điều rất tệ hại với chúng sinh này, và giờ nó muốn trả đũa. Chính điều đó đã khiến bà không thể sống hòa hợp với bất kỳ ai. Ajaan Fuang nói: "Nếu làm thế, lần tới cô ta cũng sẽ làm y hệt với ngươi đấy. Ngươi có muốn vậy không?" Sau một thoáng im lặng, vong linh đáp: "Không." "Thế còn việc để cô ta sống một cuộc đời bình thường, làm phước và hồi hướng phước báu đó cho ngươi, để ngươi cũng được hưởng lợi thì sao? Ngươi có muốn vậy không?" "Có." Và thế là vấn đề được giải quyết. Người phụ nữ vẫn tiếp tục sống cùng vong linh ấy, nhưng theo một cách thức khác.
Đó chính là tâm từ mà chúng ta cần có. Trên đời này có rất nhiều người và nhiều chúng sinh rất khó đối phó; chúng ta không thể để cho sự thiện lành của mình bị chi phối bởi việc người khác có đối xử tốt với mình hay không. Nếu thế, tài sản quý giá nhất của ta, sự thiện lành của chúng ta, lại phụ thuộc vào người khác; đó hoàn toàn không phải là một vị thế tốt đẹp chút nào.
Như thế, bạn bảo vệ sự thiện lành của bạn bằng cách gìn giữ tâm từ. Hãy nhớ đến hình ảnh ẩn dụ của Đức Phật về người mẹ chăm sóc đứa con duy nhất: "Như một bà mẹ sẵn sàng bảo vệ đứa con duy nhất của mình bằng cả tính mạng," thì bạn cũng hãy bảo vệ tâm từ của bạn bằng cả tính mạng của bạn—nó quan trọng đến mức như thế.
Do vậy, cho dù bạn có cảm thấy có tâm từ một cách hồn nhiên hay không, bạn vẫn cần tập cho mình thói quen suy nghĩ về tâm từ ngày càng nhiều hơn. Để cho tiếng nói nội tâm sẽ kịp thời nhắc nhở khi bạn nảy sinh ý định làm điều gì đó bất thiện: "Việc này chẳng giúp ích gì cho bản thân ngươi, cũng chẳng giúp ích gì cho ai khác cả." Theo thời gian, thái độ ấy sẽ trở nên bình thường và thành thói quen, và như dường là tự nhiên---bởi vì bạn nhận ra rằng đó chính là cách an toàn nhất để sống.
.
NGUỒN:
https://www.dhammatalks.org/audio/evening/2021/210430-goodwill-for-safety.html
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình