GIỌT PHIỀN NÃO NÀO ĐÃ XUYÊN QUA…
Thích Nhuận Hùng
Trên đời này, ai ai cũng biết đã là thế gian, đâu phải là thế ngay để mà phân bua hay tìm ra giải đáp cho vẹn toàn. Chỉ một chuyện nho nhỏ - cỏn con mà người ta vẫy lật lộng tráo trở ngay trước mắt mình. Nếu quãng đường dài mà ai đã đi qua. Rồi chịu khó dừng lại dăm ba phút hay tỉnh tâm giây lát nào đó thì nó sẽ hiển hiện ra ngay. Rất khổ cho những người thật lòng, thường hay bị kẻ khác chèn ép khinh khi. Nhưng thật ra họ là ai, mà mình phải bận tâm đến thế, vậy thì các bạn trẻ hãy nghĩ sao đây? Họ là người hay là ảo?
Có những ngày, lữ khách đi qua một miền sơn thủy, trời cao đến tưởng chừng có thể chạm vào mây, nước lặng đến soi rõ bóng chim bay. Đường xa không tiếng vó ngựa, núi cũ chẳng lời chào hỏi, chỉ có gió từ nghìn trùng thổi lại, mang theo chút hương rừng và mùi cỏ úa của những mùa đã khuất. Người đi, bóng đổ ngang vai..
Một chiếc lá lìa cành, chao nghiêng mấy lượt rồi rơi xuống vệ đường. Lữ khách dừng chân nhìn chiếc lá, bỗng nghe trong lòng có một tiếng động rất khẽ. Không rõ từ đâu đến, cũng chẳng biết vì cớ gì. Chỉ là giữa khoảng trời thênh thang ấy, một niệm buồn bỗng nhiên hiện hữu, như giọt sương vô cớ thấm vào vạt áo người qua núi.
Giọt phiền não nào đã xuyên qua miền tâm thức vốn tưởng đã yên?
Người chẳng buồn vì đường xa, cũng không hẳn vì bóng xế. Túi hành trang vẫn còn vài trang sách cũ, bình nước bên hông chưa cạn, đôi chân vẫn có thể bước thêm nghìn dặm. Thế mà lòng bỗng chùng xuống, tựa con thuyền đang xuôi dòng, chợt gặp một vùng nước xoáy không tên.
Có lẽ, đường đời vốn vẫn vậy. Người mang theo một thân, nhưng trong tâm lại chất chứa những điều chẳng hình hài. Một tiếng thở dài của kẻ bên đường, một ánh mắt buồn nơi quán trọ, một mái nhà khuất sau rặng trúc, đôi khi cũng đủ khiến lòng người lay động. Chẳng phải chuyện của mình, mà sao nghe như chuyện từ một kiếp xa xăm nào đó vọng về.
Lữ khách đã quen phong sương, từng ngủ dưới trăng, từng trú mưa bên mái cổ đình, từng nhìn những cuộc tương phùng hóa thành ly biệt mà chẳng buồn hỏi trời xanh vì cớ gì. Người hiểu cuộc đời như dòng nước, đến khúc quanh thì đổi hướng, gặp ghềnh đá thì chia dòng, qua đồng hoang lại lặng lẽ xuôi xa.
Hiểu là như thế, nhưng hiểu đâu có nghĩa lòng đã hết gợn sóng.
Có những điều, càng muốn xem nhẹ, lại càng âm thầm đọng xuống. Có những nỗi buồn chẳng đủ lớn để thành tiếng khóc, nhưng cũng chẳng đủ nhỏ để có thể mỉm cười mà quên. Chúng nằm im trong một góc tâm hồn, như hạt bụi trên trang kinh cũ, đợi một làn gió vô tình thổi đến mới chợt hiện hình.
Người lữ khách không vội xua đi.
Bởi đã qua nhiều dặm đường, người dần hiểu rằng không phải bóng tối nào cũng cần đèn soi, không phải tiếng lòng nào cũng cần tìm lời giải đáp. Có khi càng truy hỏi, tâm càng thêm rối. Càng muốn gọi tên một nỗi niềm, nỗi niềm ấy càng hóa thành sợi tơ giăng mắc giữa miền tỉnh thức và cõi nhân tình. Chi bằng cứ để gió thổi qua đi.
Gió qua rừng, rừng chẳng giữ. Mây qua núi, núi chẳng níu. Một niệm phiền vừa khởi, nếu không lấy nó làm mình, cũng chẳng nhất thiết phải tìm cách đuổi đi. Nó đến, người biết nó đến. Nó ở, người biết nó ở. Đến khi duyên tan, tự khắc nó sẽ tìm một nẻo khác mà đi.
Con đường phía trước quanh co qua mấy triền thông. Nắng cuối ngày rơi thành từng vạt mỏng, nhuộm vàng những viên đá rêu phong. Xa xa, một mái chùa nép mình dưới bóng cổ thụ, tiếng chuông chiều thong thả ngân ra, từng hồi trầm mặc, như gọi những tâm hồn phiêu bạt trở về với chính mình.
Không cầu cho lòng hết buồn. Không xin cuộc đời từ nay phẳng lặng. Người chỉ lặng lẽ nghe tiếng chuông tan vào mây trắng, chợt nhận ra giữa cõi nhân gian rộng lớn, ai cũng có một đoạn đường riêng để đi, một nỗi niềm riêng để mang, và những điều chẳng thể nói cùng ai.
Kẻ gánh củi qua đèo, người chèo thuyền cuối bến, bà lão ngồi hong nắng trước hiên nhà, đứa trẻ ngơ ngác nhìn cánh diều đứt dây… Mỗi người một dáng hình, một cuộc mưu sinh, một miền tâm sự. Có ai hoàn toàn vô sự giữa cuộc đời này đâu. Chỉ là người nói ra, kẻ giấu kín; người gửi nỗi buồn vào chén rượu, kẻ đem nỗi buồn hong dưới ánh trăng khuya.
Hóa ra, đi xa chẳng phải chỉ để tìm một nơi không còn phiền não. Đi xa còn để thấy nỗi buồn của mình giữa muôn vàn nỗi buồn của thiên hạ, rồi biết cúi đầu nhẹ hơn trước những phận người. Khi không còn xem tâm sự riêng mình là cả bầu trời, người ta mới có thể nhìn thấy bầu trời của kẻ khác. Màn đêm xuống. Sương bắt đầu phủ lối.
Lữ khách ghé quán nhỏ bên sườn núi, xin một chén trà nóng. Chủ quán là người đàn ông tóc bạc, ít lời, chỉ lặng lẽ đặt ấm trà xuống bàn rồi quay vào nhóm bếp. Ngoài hiên, gió lay ngọn đèn dầu. Trong góc quán, con mèo nằm cuộn mình, ngủ một giấc bình yên chẳng cần biết ngày mai mưa nắng thế nào.
Người nhấp một ngụm trà, vị đắng thoảng qua đầu lưỡi, hậu ngọt chậm rãi lan về.
Bỗng nhiên giọt phiền trong lòng chẳng còn đáng ngại như ban chiều.
Nó vẫn đó, có thể. Nhưng bên cạnh nó, còn có mùi trà ấm, ánh đèn khuya, tiếng gió qua rèm và một tấm lòng bình dị đã dành cho người lạ chỗ ngồi bên bếp lửa. Cuộc đời đâu chỉ có những điều khiến ta trăn trở. Trong những tháng năm tưởng chừng khắc nghiệt, vẫn có những ân tình nhỏ bé âm thầm giữ cho lòng người khỏi lạnh.
Lữ khách đặt chén trà xuống bàn, nhìn ra ngoài màn sương mù mịt.
Đường ngày mai còn xa lắm. Mây kia vẫn còn trắng. Chẳng biết giọt phiền kia sẽ tan biến vào lúc nào, cũng chẳng cần đoán xem nó còn theo mình qua được bao nhiêu ngọn núi.
Chỉ biết đêm nay, người vẫn có thể ngủ yên không!
Và sáng mai, khi bình minh vừa hé lộ sau rặng cây, người sẽ lại khoác tay nải lên vai, thong thả bước vào miền xa thẳm. Không phải vì đã đoạn tuyệt với bụi trần, mà bởi đã biết trong lòng mình vẫn còn bụi, nhưng không nhất thiết phải để bụi che mờ tất cả những gì trong trẻo của nhân gian.
Gió kia vẫn thổi qua miền vô định.
Mây vẫn trôi về phía không cùng tận của chân trời.
Còn lữ khách, mang theo một giọt phiền chưa tan, lặng lẽ đi giữa đất trời, lòng không quá nặng, bước không quá vội. Bởi đôi khi, bình an chẳng phải là không còn điều gì vướng bận.
Mà là giữa những vướng bận của kiếp người, ta vẫn giữ được một khoảng trời thênh thang trong tâm, đủ để nhìn đời bằng ánh mắt dịu dàng, nhìn người bằng lòng cảm thông, và nhìn chính mình bằng một niềm bao dung không lời.
Rồi mai này, nếu giọt phiền lại khẽ xuyên qua miền tâm thức, người cũng chẳng lấy làm gì ngạc nhiên.
— Bởi đường mây còn rộng, mà lòng người, nếu biết nới ra, thì một giọt phiền cũng chẳng thể làm cạn cả dòng sông. Khi ấy, lữ khách vẫn là lữ khách. Mây vẫn là mây. Giọt phiền vẫn có thể còn đó. Nhưng trang văn sẽ rộng hơn, và người đọc cũng có chỗ để bước vào.
Giọt phiền não (nó) sẽ tan biến ngay, cũng có thể biến nó thành Bồ Đề…
“Phiền não tức Bồ Đề”
. Phiền não có nghĩa là si mê, là buồn bực, là đau khổ.
. Bồ Đề có nghĩa là giác ngộ, là yên tịnh, là an vui.
Hai thứ này bản chất trái ngược nhau. Tại sao vậy? Bởi phiền não bản chất không cố định. Khi ta biết chuyển, biết xả lìa liền thành Bồ-đề. Do vậy, cái động không ngoài cái tịnh, cái sáng không ngoài cái tối, hết tối tức là sáng. Chúng ta cứ quen theo chạy tìm cái giác ở ngoài cái mê. Tâm an vui ngoài cái đau khổ, sự thực không phải thế. Hết mê tức là giác, hết khổ tức là vui. Có phải vậy không? Biết dừng phiền não tức Bồ-đề, không tìm kiếm đâu xa. Bồ-đề đã có sẵn, chúng ta ôm phiền não chạy kiếm Bồ-đề làm sao có được, chỉ khi nào phiền não lắng xuống lúc đó Bồ-đề hiện ra, khỏi phải tìm đâu cả. (Câu vừa dẫn ghi lại từ kinh đại thừa)
Tóm lại, trên đời này quý vị cũng thấy, mọi sự kiện xảy ra ngoài sức tưởng tượng của mình, có những việc không thể như vẫn xảy ra được. Thế gian này, hằng hà sa số chuyện oái ăm xảy ra hằng ngày. Bản tính không chân thật, chẳng biết trời cao đất rộng là gì!!! Chỉ biết - gian tham – lật lọng – ngang tàng – cướp trộm - chẳng biết nhân quả là gì. Thật là đáng thương tâm!!! Nếu sống đúng với luật pháp đề ra, thì xã hội Hiệp Chủng quốc này đâu có thể từ chối hay xua đuổi – bắt bớ…
--- California – Santa Ana ngày 25/10/2026
Thích Nhuận Hùng
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình