CHUỖI NGÀY VÔ HẠN
Thích Nhuận Hùng
Trong cuộc sống hiện tại, cơm – áo – gạo – tiền là lẽ đầu, không ai ai tránh khỏi. Mở mắt ra là chạy hối hả, kẻ Nam – người Bắc, Đông – Tây có cả, dòng xe nào cũng hối hả như nhau. Bởi đời, đời sống như thế có mấy ai nghĩ đến chuyện ngày mai. Ngày nào thì lo ngày đó… Công ty, hãng xưởng cũng thế thôi… Nguồn thu, nguồn nhập dây chuyền mãi thôi… Có ai ngừng nghĩ đôi giờ quay về quá khứ - tìm về nguyên nhân, nhưng cũng có người hỏi ta: Chuỗi ngày dài vô hạn là gì?
Ta bèn ngước nhìn trời chiều, thấy một cánh chim vừa khuất sau tầng mây tím, một chiếc lá lìa cành rơi xuống mặt hồ, một giọt sương còn đọng trên đầu ngọn cỏ mà đã mang trong mình bóng dáng của nghìn năm tịch mịch. Ta muốn trả lời, nhưng lời chưa thành tiếng, hoàng hôn đã lặng lẽ đi qua đời mình một đoạn.
Bởi lẽ, có những điều càng muốn nói cho tường tận, càng rơi vào chỗ mơ hồ; càng tìm cách nắm giữ, càng hóa thành hư không giữa lòng bàn tay.
Chuỗi ngày vô hạn, có lẽ, không phải là những ngày nối nhau đến tận cùng trời đất. Cũng chẳng hẳn là một dòng thời gian không có bến bờ, nơi quá khứ chưa chịu tàn phai, hiện tại chưa từng khép lại, tương lai mãi mãi không thành quá khứ. Nếu chỉ hiểu như thế, vô hạn chẳng qua là hữu hạn được kéo dài đến mức con người không còn đủ sức đếm.
Thiết tưởng, vô hạn đích thực, biết đâu, lại ẩn trong một sát-na rất nhỏ đến- nhỏ hơn cả điểm của hạt nguyên tử chia chẻ...
.
Có một buổi sớm nọ, người khách lữ hành từ xa dừng chân bên cổ tự hoang tàn, trên đỉnh núi hoang vu, bó gối ngồi đó – chiêm nghiệm , dòng đời cứ thế mà trôi…Chẳng ai đoái hoài đến, nhưng đôi mắt đăm chiêu, tưởng chừng đã chìm trong giấc ngủ triền miên – nhưng không... Lữ khách vẫn chú tâm nhìn kỹ về phía cổ tự hoang tàn kia, những giọt sương mai, phủ lên mái ngói bể nát, tường vách đầy rêu phong, qua bao năm tháng, hằng như đứng đó – đang chờ một ai…Tiếng chuông ngân ngay từ xa xa vọng lại, xuyên qua thung lũng vắng tanh, nước trong khe vẫn chảy về nơi không ai biết rõ cội nguồn, cũng ai chẳng bận tâm tìm hiểu...
Lữ khách, đang lang thang quanh ngôi cổ tự - tâm tư trầm ngâm, bổng nhiên gặp được vị thiền sư:
— Bạch thầy, đời người ngắn ngủi, ngày -tháng trôi mau, làm sao mình tìm được ngày dài vô tận là bao?
Thiền sư không đáp. Ngài chỉ rót trà mời uống...
Nước trà xanh chạm vào lòng chén, hương thơm thoảng lên, rồi tan vào khoảng không. Người khách đợi mãi, đến khi chén trà nguội lạnh, mới chợt nhận ra mình đã bỏ quên tiếng gió ngoài hiên, bỏ quên giọt nắng trên vạt áo, bỏ quên cả hơi thở đang âm thầm đi qua thân xác.
Bấy giờ, thiền sư ôn tồn nói:
— Ngươi tìm ngày dài vô tận ở đâu- làm chi, khi một ngày ngươi vẫn còn sống chưa từng cho trọn vẹn?
Người khách cúi đầu. Ngoài sân, một chiếc lá vừa rơi.
.
Có lẽ, chuỗi ngày vô hạn cũng chính là thế. Không phải ngày mai không bao giờ đến, mà là trong ngày hôm nay, ta chợt chạm vào một miền không còn bị chia cắt bởi hôm qua và ngày mai. Không phải thời gian ngừng trôi, mà là lòng người đang chạy đuổi theo những bóng hình của được mất, hơn thua, hợp – tan- chia lìa…
Trong kiếp sống thường gọi vô thường, nhưng một phút có thể rộng bằng một đời; một lần gặp gỡ có thể trải qua nhiều kiếp; một cuộc chia ly tưởng chừng đã khép lại, đôi khi vẫn tiếp tục nở hoa trong miền sâu kín nhất của tâm hồn.
Ta từng nghĩ vô hạn nằm ở phương xa, nơi núi cao không thấy đỉnh, biển rộng chẳng thấy bờ, nơi những vì sao sáng lên từ thuở chưa có tên người. Nhưng càng đi xa, ta càng nghe tiếng bước chân mình trở lại. Càng tìm kiếm, ta càng gặp những khoảng trống chưa từng được gọi tên.
Đến một ngày, ta hiểu rằng con đường dài nhất chưa chắc nằm ngoài vạn dặm. Có khi, nó chỉ là đoạn đường từ một niệm chấp trước đến một niệm buông tay; từ tiếng thở dài của kẻ lạc mất chính mình đến sự im lặng bình yên của người đã thôi hỏi trời xanh vì sao mưa xuống.
Vạn vật đều có kỳ hạn của riêng mình. Hoa nở rồi tàn, trăng tròn rồi khuyết, người đến rồi đi. Ngay cả những lời thề sâu nặng nhất cũng có thể tan vào sương khói. Nhưng lạ thay, chính trong sự tàn phai ấy, một điều gì đó lại không ngừng tiếp nối.
Hạt bụi trở về lòng đất. Lòng đất nuôi một mầm xanh. Mầm xanh vươn lên đón nắng, rồi một ngày hóa thành bóng mát cho người qua đường. Không có sự vật nào đứng yên mãi mãi, nhưng cũng chẳng có gì hoàn toàn tách lìa khỏi dòng sinh diệt mênh mang. Theo luật tuần hoàn vũ trụ.
Phải chăng vô hạn không phải là sống mãi, mà là hiểu được sự sống chưa từng chỉ thuộc về riêng mình?
Phải chăng chuỗi ngày vô hạn chẳng nằm trong số lượng những ngày ta có, mà nằm trong chiều sâu của một ngày ta thực sự tỉnh thức?
.
Đêm xuống. Trăng lên trên mái chùa cũ. Tiếng mõ đều đều vọng qua rặng trúc, nghe như nhịp đập của một trái tim đã đi qua bao cuộc bể dâu mà vẫn giữ được vẻ hồn nhiên ban đầu.
Ta chỉ ngồi một mình, không đếm ngày đã qua, cũng chẳng hỏi ngày mai còn bao nhiêu. Chỉ thấy hơi sương thấm nhẹ vào vai áo, tiếng côn trùng rên rỉ trong khoảng lặng, và bóng trăng kia nằm yên trong dòng nước.
Bấy giờ, ta chợt hiểu: dòng sông không giữ trăng, mà trăng cũng chẳng cần dòng sông, chúng vẫn hiện hữu.
Ta không cần níu giữ thời gian để được ở lại cùng đời sống. Ta chỉ cần thôi đánh mất mình trong những điều đã qua và những điều chưa tới.
Nếu có một chuỗi ngày vô hạn, có lẽ nó bắt đầu từ khoảnh khắc con người không còn lấy ngày tháng làm thước đo cho sự hiện hữu của mình. Mỗi bình minh là một khởi đầu, mỗi hoàng hôn là một lần trở về; giữa hai bờ ấy, đời người vừa ngắn ngủi như làn khói, vừa thăm thẳm như hư không.
Giọt phiền não xuyên qua tâm thức, thời gian dài đốt cháy mênh mang, ta tự hỏi tại sao như thế! Rồi bỗng dưng nó hóa mây ngàn. Ta và nó tuy hai nhưng một, lúc có- không tự thể là chi. Từ đâu đến nơi nào trụ xứ, ta muốn hiểu nguồn gốc của mi. Bông hoa dại cho đời hương sắc. Đối tượng nào chợt thấy yêu thương, từng sức sống sợi dây rung cảm. Nơi đây còn quyện chút dư hương. Một cơn gió vô tư không hẹn, đến mang đi rung cảm vô thường. Nó biến thể cơ hồ mây bạc, tâm tình nồng cho một quê hương.
Và rồi, khi tiếng chuông chùa cuối cùng tan vào đêm vắng, ta không còn muốn hỏi chuỗi ngày là dài bao lâu.
Bởi trong một niệm không sinh lòng tiếc nuối, một niệm không khởi lòng mong cầu, ta đã nghe được tiếng vô hạn đang đi qua mình — lặng lẽ, không hình tướng, chẳng đến cũng chẳng đi.
Dòng nước chảy dưới chân cầu - Trăng ngoài cửa sáng trong như thế.
Như một ngày chưa từng bắt đầu, mà cũng chưa bao giờ kết thúc.
.
Tóm lại, cuộc sống là thế đó, nếu ta biết ngừng lại thì cứ ngừng, còn không thì cố sức chạy theo. Nhưng thời gian thì vẫn tồn tại, còn sức ta thì lại có hạn. Bởi vậy, vô thường luôn luôn kề cận. Hỏi làm chi – mình sống được bao lâu? Mấy ai trả lời cho chính xác…! Nếu thở ra được, mà không hít vô được thì làm gì nhỉ? Phải chăng kiếp người thật mỏng manh chăng! Có như thế thì ta mới hiểu. Chuỗi Ngày Vô Hạn, là chi chi ??? Có tìm được đáp án hay không? Hỡi các bạn trẻ!
Sống làm sao cho trọn vẹn – tình yêu thương chân thật, với mọi người – nơi hiện tại, còn hơn tìm viễn vong – trong sống ảo…
--- California, Santa Ana ngày 2 /2/2024
Thích Nhuận Hùng
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình