TRỌNG ÂN - MẸ HIỀN
Thích Nhuận Hùng
“Mẹ già như chuối ba hương
Như xôi nếp một – như đường mía lau”
Thật vậy, một câu ca dao bình dị, vậy cũng đã gói trọn tình mẹ trong đó, quý bạn thử nghĩ xem, quê hương nghèo khó nơi chốn Việt Nam. Qua những thập niên trước, trong thời chinh chiến liên tục xảy ra, những món ăn dân dã – quê mùa nhưng chất phác như: chuối – mía – đường còn được ví như người mẹ già. Vậy mẹ Việt Nam không biết bao nhiêu văn - thi sĩ - báo chí nổi tiếng, đã diễn đạt hết từ ngữ nhưng cũng chưa thỏa đáng. Bởi vì, hai chữ mẹ hiền, ai ai cũng có mẹ hiền cả…! Diễn đạt sao cho đồng điệu, lắm khi từ ngữ còn bay bổng trên hư không, sự hy sinh vô bờ bến của người mẹ. Tôi chỉ biết tóm gọn trọn câu là…Mẹ là trái tim yêu quý nhất của đời con…
Giữa cõi nhân gian mênh mang, nơi núi non trùng điệp, sông dài biển rộng, nơi những thắng cảnh kỳ quan - hùngvĩ được thiên nhiên khắc tạc qua muôn triệu năm, con người vẫn thường ngược xuôi tìm kiếm những miền đất đẹp - đất lạ để gửi gắm tâm hồn, tìm một chốn thanh tịnh để lắng nghe tiếng lòng mình. Nhưng có lẽ, sau tất cả những cuộc viễn du, sau bao lần chiêm bái những kỳ quan của tạo hóa, ta mới chợt nhận ra rằng: Cảnh đẹp nhất của cuộc đời đôi khi không nằm giữa đất trời, mà hiện hữu trong một tấm lòng. Và cõi thiêng liêng nhất, có khi chính là trái tim của Mẹ. Nơi ấy mang cả hình hài của Mẹ…Dù mẹ già hay trẻ, không phải đẹp vì sắc diện bên ngoài, nhưng đẹp từ trong trái tim, mẹ thương con và nuôi dạy con nên người, công lao nuôi nấng – dưỡng dục – dạy dỗ thật là vô bờ bến…
Mẹ yêu– hai tiếng tưởng chừng bình dị, mà chứa đựng cả một bầu trời yêu thương. Không phải lúc nào Mẹ cũng đến với đời bằng một cuộc gặp gỡ định trước. Có khi chỉ là một mái nhà mở cửa giữa chiều mưa, một chén cơm nóng trao cho người đói lạnh, một lời vỗ về dành cho kẻ đang chênh vênh giữa những ngả đường đời. Mẹ không hỏi người ta đã từ đâu đến, cũng chẳng xét đoán những tháng ngày đã qua. Mẹ chỉ nhìn thấy một thân phận người đang cần được chở che, rồi âm thầm dang rộng vòng tay -đón nhận – bảo bộc...!
Thiết tưởng, núi có thể cao, mây có thể trắng, biển có thể bao la, nhưng có ngọn núi nào, cao hơn sự hy sinh của Mẹ, lại chẳng có đại dương nào sâu hơn lòng từ ái của Mẹ, mà chẳng có cảnh sắc nào nhiệm mầu hơn, một trái tim biết mở rộng để cưu mang những phận người không cùng huyết thống?
Có những người bước vào cuộc đời Mẹ như những cánh chim lạc giữa mùa giông bão. Mang theo bao nỗi niềm chưa thể gọi tên, những vết thương không dễ lành, những mảnh đời tưởng chừng đã đánh mất nơi nương tựa. Vậy mà, trong căn nhà của Mẹ, những tâm hồn xa lạ ấy lại tìm được một chốn bình yên. Mẹ cho họ một mái ấm, nhưng hơn thế, Mẹ trả lại cho họ niềm tin vào con người, vào tình thương và vào sự tử tế vốn vẫn còn âm thầm hiện hữu giữa cuộc đời. Phải chăng Mẹ chính là hạnh nguyện của Bồ Tát giữa trần gian này hay chăng?
Chúng ta thường hay tìm Phật nơi chốn thiền môn, tìm Bồ Tát giữa những pho tượng uy nghiêm, dưới mái chùa cong vút, bên tiếng chuông ngân vọng qua miền tịch mịch. Nhưng nếu chịu khó lắng lòng, ta sẽ nhận ra Phật tính đôi khi chẳng ở đâu xa! Phật có thể hiện thân trong một bàn tay biết nâng đỡ, một trái tim biết thứ tha, một tấm lòng biết thương người mà không đòi hỏi sự đền đáp.
Và Mẹ, trong dáng hình bình dị ấy, đã sống một đời như thế. Mẹ không phải vào chùa cạo tóc - khoác áo cà sa để thực hiện hạnh từ bi. Mẹ chẳng cần ngồi giữa đài sen để tỏa ánh hào quang. Bởi chính những tháng ngày âm thầm hy sinh, chính những lần quên mình vì người khác, chính sự bao dung không phân biệt thân sơ đã làm nên một đài sen thanh khiết trong tâm hồn Mẹ.
Có lẽ, điều cao quý nhất nơi Mẹ không phải là những gì Mẹ đã trao ban. Mẹ cho đi mà không kể công, cưu mang mà không ràng buộc, yêu thương mà chẳng mong hồi đáp. Những nhọc nhằn Mẹ giữ lại cho riêng mình, còn phần bình yên, Mẹ dành cho người khác. Có những đêm Mẹ thức giữa canh khuya, có những nỗi buồn Mẹ giấu sau nụ cười, có những giọt lệ chưa từng rơi thành tiếng. Mẹ cứ thế, lặng lẽ lấy chính cuộc đời mình làm ngọn đèn soi sáng cho những kiếp người còn đang lần bước trong đêm.
Nếu Đức Phật lấy từ bi làm nền tảng giác ngộ, thì Mẹ lấy tình thương làm lẽ sống. Nếu Bồ Tát phát nguyện cứu khổ chúng sinh, thì Mẹ lặng lẽ cứu vớt những mảnh đời bé nhỏ quanh mình. Một bên là hạnh nguyện cao sâu được truyền tụng qua kinh điển, một bên là tình thương được viết bằng những tháng năm nhọc nhằn. Nhưng tựu trung, cả hai đều gặp nhau ở một điểm: lòng từ ái không biết quay lưng trước nỗi khổ của chúng sinh.
Ôi, có cảnh sắc nào đẹp hơn cảnh ấy? Có kỳ quan nào vĩ đại hơn một trái tim của mẹ hiện thể hiện như thế?
Núi non dù hùng vĩ rồi cũng có ngày đổi thay. Thành quách dù nguy nga rồi cũng phủ bụi thời gian. Những thắng cảnh lừng danh có thể khiến người đời ngưỡng vọng trong phút giây, nhưng một tấm lòng nhân hậu có thể lưu lại ánh sáng qua nhiều thế hệ. Cảnh đẹp của đất trời làm say đắm đôi mắt; còn vẻ đẹp của Mẹ làm thức tỉnh cả một đời con, mãi khắc ghi tình của mẹ vời vợi – thâm sâu..!
Thời gian rồi sẽ đưa mỗi người về những phương trời riêng biệt. Mái nhà xưa có thể vắng tiếng chân, hàng cây cũ có thể thay mùa, nhưng ân tình của Mẹ sẽ còn neo lại trong tâm khảm những người từng được Mẹ chở che. Có những món nợ không thể trả bằng bạc vàng, có những ân nghĩa không thể đong đầy bằng lời cảm tạ. Chỉ mong mỗi người, khi bước ra khỏi vòng tay Mẹ, biết đem chút hơi ấm mình từng nhận được mà trao lại cho cuộc đời.
Bởi vậy, nếu có một lần được cúi đầu trước những điều thiêng liêng nhất của nhân thế, xin đừng chỉ hướng về những miền non cao nước biếc, mà hãy biết cúi đầu trước người Mẹ đã từng mở lòng cưu mang ta. Bởi có khi, nơi ta đang đứng chính là một miền đất Phật; nơi ta được chở che chính là một cõi Tịnh độ; và người đang âm thầm yêu thương ta kia, chính là vị Bồ Tát không xưng danh giữa cuộc đời.
Bởi trọng ân không chỉ là nhớ về người đã thương mình, mà còn là tiếp nối hạnh nguyện yêu thương của người ấy. Mẹ hiền ơi! Mẹ hiền ơi…!
Đang thả hồn phiêu bồng trên trang giấy nhỏ ghi những dòng chữ trên máy tính, bỗng nhiên nghe tiếng ton ton trong chiếc (phone) điện thoại cầm tay, tôi liền mở ra xem ngay, đó là bài thơ của vị tu sĩ tài hoa, thi phú văn chương lỗi lạc từ thành phố Ventura thuộc Nam California đã gởi đến, tôi liền ghi nhận và để chia sẻ cùng các bạn nhé! Bài thơ:
Mẹ Già Cảm Vịnh
“Mẹ già cặm cụi dưới mờ sương
Vóc hạc lưng khòm dạ xót thương.
Sớm tối âm thầm hòa thế sự
Trưa chiều lặng lẽ hợp trần dương
An vui được mất không phiền muộn
Tự tại hư thành chẳng não vương
Tám tiết an yên hương gió thoảng
Thanh bình nguyện hiện trải từ lương…!”
-- Trụ Trì - Tu viện An Lạc, California 3:30 sáng 11/11/2026
Thượng Tọa Thích Chúc Hiền – bút hiệu Trúc Nguyên
Vẫn biết, trên thế gian này, có ngàn - vạn cảnh đẹp không bằng mẹ, xin cho con được một lần ngắm nhìn thật lâu vẻ đẹp trong tâm hồn của Mẹ. Nếu trời đất có muôn nơi thanh tịnh, xin cho con được trở về nơi có tình thương của Mẹ, bởi ở đó chẳng cần tìm kiếm cõi Niết Bàn xa xôi, cũng chẳng cần đợi một đóa sen hồng nở giữa hư không.
- Chỉ cần một vòng tay Mẹ, đã đủ làm dịu một cõi lòng.
- Chỉ cần một tấm lòng Mẹ, đã đủ dựng nên một mái chùa giữa nhân thế.
Và nếu có một vị Bồ Tát nào từng đi qua cuộc đời con bằng dáng hình gần gũi nhất, thì vị ấy chính là Mẹ – người đã lấy tình thương làm đạo, lấy hy sinh làm hạnh, lấy sự cưu mang làm lời nguyện sống giữa cõi vô thường. Xin nghiêng lòng kính ngưỡng, và cũng xin cúi đầu tri ân...
Bởi trên muôn vạn thắng cảnh của đất trời, vẫn không có nơi nào đẹp hơn lòng Mẹ; trên muôn vạn điều kỳ diệu của nhân gian, vẫn không có phép nhiệm mầu nào cao quý hơn Mẹ hiền.
Mẹ không ở trên đài sen, nhưng cả cuộc đời Mẹ đã là một đóa sen giữa cõi bụi trần.
Mẹ không cần phải là một vị Phật được tôn thờ, cũng chẳng cần một danh xưng Bồ Tát, bởi chính đời sống từ bi và lòng cưu mang vô điều kiện đã làm cho Mẹ trở nên thiêng liêng.
Có những ngôi chùa để người đời tìm Phật, nhưng cũng có những người Mẹ mà chỉ cần nhìn vào cuộc đời tường tận, ta đã thấy Phật pháp đang hiện hữu.
Để kết thúc bài này, xin được gởi đến dòng thơ của Cố Hòa Thượng thượng Quảng hạ Thanh tức là nhà thơ Thanh Trí Cao: “Mẹ Là Phật”.
“Mẹ cho ta một tình yêu thương
Mẹ cho ta một mùi thanh hương
Con tim mẹ truyền đạt tất cả
Mẹ dạy rằng yêu thương quê hương.
Tình của mẹ vời vợi trời cao
Tâm của mẹ như vầng trăng sao
Đôi mắt mẹ mặt trời ánh sáng
Bàn tay mẹ cứu vớt thương đau.
Mẹ là Phật đại nguyện hóa thân
Mẹ là hoa - hoa đẹp tuyệt trần
Mẹ là nước - nước nguồn vô tận
Cuộc đời mẹ chỉ biết hiến dâng.
Con chắp tay chiêm ngưỡng ơn Người
Con nhất tâm khấn chúc vạn lời
Mẹ là Phật, là Phật hằng hữu
Cho cuộc đời con mãi thắm tươi.
Tình của mẹ vời vợi trời cao
Tâm của mẹ như vầng trăng sao
Đôi mắt mẹ - mặt trời ánh sáng
Bàn tay mẹ cứu vớt thương đau.”
(Thanh Trí Cao)
Lại một lần nữa , chào quý độc giả của các tờ báo điện tử và Việt Báo hằng ngày quý vị đã lướt qua, cùng đọc những trang báo đầy tin tức khắp nơi trên thế giới và cộng đồng người Việt của chúng ta, xin có lời kính chúc quý vị bình an - vạn sự kiết tường như ý.
--- California – Santa Ana ngày 11/11/2026
Thích Nhuận Hùng
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình