MÂY CHIỀU CÒN LÃNG ĐÃNG
Thích Nhuận Hùng
Có những buổi chiều trên đỉnh núi cao, hoàng hôn buông xuống, những áng mây đen từ phương xa lững thững trở về, vắt ngang triền non một dải lụa huyền thanh. Nắng cuối ngày nghiêng xuống mái cổ tự rêu phong, dát lên từng viên ngói cũ rì, thoáng hiện vệt sắc vàng trầm mặc. Gió đi qua rừng trúc, lay động những chiếc lá vàng thanh mảnh, nghe như tiếng thời gian đang khẽ, nhẹ nhàng, lật từng trang kinh cũ mờ nhòa. Xa xa, tiếng chuông chùa ngân vọng, trầm hùng mà khoan thai, xuyên qua cõi bụi hồng, đánh thức những tâm hồn còn mải miết giữa cuộc nhân sinh.
Mây chiều còn lãng đãng. Trời đất mênh mang. Một thoáng nhìn thôi, cũng đủ khiến lòng người chợt lắng xuống, để nhận ra giữa bao nhiêu cuộc chinh chiến đã xảy ra tan tành, vùng đất mẹ dấu yêu, nhưng vẫn có một khoảng trời không thể bị khuấy động, nếu tự thân ta biết gìn giữ - chắt chiu. Có những lúc ta chợt nhớ đến rằng:
“Mưa không đến - mây chiều lãng đãng
Trời vào Đông cây lá đổi màu
Không gian lạnh chim tìm tổ ấm
Người vẫn yêu nhạc điệu cao trào
Đất vẫn đợi mưa nguồn hạnh ngộ
Lữ khách thiền thấm lạnh bờ vai
Ai đứng đó, ai tìm chân lý
Đá trở mình thăm hỏi một mai
Buổi giao mùa - mưa Đông lất phất
Nắng bình minh ấm áp ân tình
Đào chớm nở vườn thiền sinh động
Người vẫn yêu đời sống tâm linh”
(Chiều Đông) – Thanh Trí Cao
Nhân thế hôm nay, dường như đang đi qua những mùa giông bão. Lòng người nhiều phen chao đảo, đạo lý có lúc bị phủ mờ bởi danh lợi, chân tình đôi khi phải nhường bước trước những toan tính hơn thua. Tiếng nói thiện lương không phải lúc nào cũng được lắng nghe; sự tử tế đôi khi trở thành điều hiếm hoi giữa những cuộc tranh giành vô tận. Người với người, có khi chỉ cách nhau một niệm cảm thông, nhưng cũng có thể xa nhau cả một vực sâu thành kiến.
Thế nhưng, chẳng lẽ vì thế mà ta để lòng mình hóa đá? Chẳng lẽ giữa một thời nhiễu nhương, người biết sống thiện lành lại phải cúi đầu trước bóng tối? Không phải thế, bạn ơi!
Người học đạo không phải để trốn đời, càng không phải để khoác lên mình chiếc áo nâu sồng mà an nhiên rồi thờ ơ trước nỗi thống khổ của thế gian. Cốt cách thiền môn không nằm ở dáng ngồi bất động, mà ở nội lực vững vàng giữa muôn trùng biến động; không nằm ở những lời huyền ngôn cao viễn, từ kinh điển mà ra, những ngôn từ tự chế chưa hiểu rõ tường tận, nhưng vẫn dương tự đắc. Điểm cứu cánh không phải nơi học thuật cao siêu, nuốt nhiều mà chẳng hiểu chi. Trong khả năng tu tập mà giữ được lòng từ giữa nghịch cảnh, giữ được chính niệm giữa cơn mê, giữ được nhân cách giữa những cuộc thử thách của lòng người.
Một đóa sen đâu cần đợi mặt hồ trong vắt mới nở. Chính từ bùn sâu, sen vẫn vươn lên, thanh khiết mà không kiêu mạn, rạng ngời mà chẳng tranh phần với cỏ hoa. Đó chẳng phải là một bài pháp vô ngôn của đất trời hay sao?
Người cũng vậy. Sống giữa cuộc đời, phải biết nhìn xa hơn một lời thị phi, nghĩ sâu hơn một lần được mất, và đứng vững hơn một phen thăng trầm. Có thể thất bại, nhưng không được đánh mất niềm tin. Có thể chịu tổn thương, nhưng không để oán hận điều khiển tâm hồn. Có thể đi qua những tháng ngày nghiệt ngã, nhưng nhất định không để bóng tối trong nhân gian làm tắt ngọn đèn thiện lương nơi chính mình.
Ấy là tu. Ấy cũng là một cách làm người.
Trên con đường thiền môn, có những bước chân rất nhẹ mà sức mạnh lại vô cùng. Một lão tăng cao niên có thể lặng lẽ quét sân chùa suốt buổi chiều, nhưng trong tâm đã vượt qua biết bao cơn sóng của thế gian. Một tiếng mõ đều đặn, một câu kinh trầm mặc, một chén trà thanh đạm dưới thiền đường, tưởng như bình dị, nhưng ẩn chứa cả một nghệ thuật sống: biết đủ để không tham cầu, biết dừng để không lạc lối, biết buông để tâm không bị trói buộc.
Buông không có nghĩa là buông xuôi. Tĩnh không có nghĩa là bất lực. Nhẫn không có nghĩa là cam chịu. Người có trí tuệ biết lúc nào cần lặng im để soi xét, lúc nào cần đứng lên để bảo vệ điều chính đáng; biết lấy từ bi làm gốc, nhưng cũng lấy trí dũng làm hành trang. Một trái tim hiền hậu không phải là trái tim yếu mềm. Một tâm hồn thanh tịnh không phải là tâm hồn không biết trước sau, phải trái.
Bởi lòng từ bi chân chính không dung dưỡng điều bất thiện; trí tuệ chân chính không quay lưng trước bất công; và đạo hạnh chân chính phải được thử lửa giữa cuộc đời, chứ không chỉ được tôn vinh trong những lời tán tụng.
Chiều nào cũng thế, ta đứng trước sân chùa, nhìn mây trắng trôi qua đỉnh núi, bỗng thấy cuộc đời rộng lớn hơn những điều ta từng nghĩ. Mây chẳng tranh với núi, núi chẳng giữ chân mây. Trăng không vì dòng nước đục mà thôi soi bóng; hoa không vì bão giông mà khước từ mùa nở. Vạn vật cứ thuận duyên mà hiện hữu, tận hiến phần đẹp đẽ của mình rồi an nhiên đi qua cuộc biến thiên.
Đừng đợi đến khi lòng người hoàn toàn tốt đẹp mới học cách thương nhau. Đừng đợi đến khi thế gian hết nhiễu nhương mới bắt đầu gieo hạt thiện lành. Bởi nếu ai cũng chờ một ngày trời quang mây tạnh, thì biết bao mùa xuân sẽ trôi qua trong lạnh lẽo? Người hiểu đạo cũng nên như thế.
Nghĩ cho cùng, tình người chính là chiếc cầu nối giữa đạo và đời. Một bàn tay đưa ra đúng lúc có thể cứu một người khỏi vực thẳm tuyệt vọng. Một lời nói chân thành có thể hóa giải một mối oan khiên. Một tấm lòng bao dung có thể làm dịu đi những tháng ngày cay nghiệt. Chúng ta không nhất thiết phải làm nên những điều phi thường mới có thể phụng sự nhân sinh. Đôi khi, chỉ cần sống tử tế, giữ lời tín nghĩa, không gieo thêm khổ đau, không lấy nỗi bất hạnh của người khác làm niềm vui cho mình, ấy đã là một công đức đáng quý.
Rồi mai đây, dẫu phong ba còn nổi, dẫu nhân tình thế thái vẫn còn nhiều khúc quanh, ta cứ vững bước trên con đường đã chọn. Lấy giới đức làm thành trì, lấy trí tuệ làm ngọn đuốc, lấy từ bi làm nguồn sống. Giữ một tâm hồn rộng như trời, một ý chí bền như núi, một tấm lòng ấm như nắng sớm.
Không cần hơn thua với thế gian, nhưng không được thua chính mình. Không cần tranh giành ánh sáng, nhưng nhất định không được tiếp tay cho bóng tối. Không cầu nhân thế hoàn mỹ, chỉ nguyện tự thân mỗi ngày thêm sáng suốt, thêm can trường, thêm từ ái.
Bởi sống giữa cõi vô thường mà không đánh mất bản tâm, ấy mới là bản lĩnh. Đi qua nhân thế nhiều nhiễu nhương mà vẫn giữ được tình người, ấy mới là đạo hạnh. Và giữa muôn trùng dâu bể, vẫn ngẩng đầu nhìn trời rộng, vẫn ung dung bước tới, ấy mới thực là phong thái của người biết sống.
Mây chiều kia vẫn còn lãng đãng ngàn xa. Chuông chùa mãi ngân dài trong tịch mịch. Một chiếc lá rơi, một cánh chim về, một vầng dương khuất bóng... Tất cả đều đang nói về sự chuyển dịch nhiệm mầu của đất trời.
Tuy mây chiều vẫn còn lãng đãng...
Ta mỉm cười, chắp tay trước thiền đường.
Bởi mây có thể tan, núi có thể đổi, thế sự có thể xoay vần; nhưng phẩm giá của một con người, nếu được dựng xây bằng trí tuệ, từ bi và khí tiết, thì chẳng một cơn phong ba nào có thể dễ dàng cuốn mất.
Ta đi giữa cuộc đời, lòng không vướng bụi, chân không ngại đường xa. Trước sau vẫn giữ một niềm tin son sắt: sống cho đáng sống, thương cho đáng thương, và dù thế gian có đổi thay đến mấy, vẫn không quên hướng nhìn về ánh sáng.
Rốt lại, rồi nếu mai kia, giữa trời cao mây bạc, bóng dáng ta cũng chỉ còn là một thoáng hư ảnh, thì xin để lại nơi cõi tạm này một chút hương từ bi, một chút nghĩa tình, một chút ánh sáng của lòng người. Không cầu cuộc đời hết sóng gió, chỉ cầu tâm mình đủ vững vàng để vượt qua. Không mong nhân thế chẳng còn khổ đau, chỉ nguyện đôi tay này vẫn có thể nâng đỡ một người, trái tim này có thể sưởi ấm một đời. Nhưng mây chiều vẫn còn lãng đãng, không thôi…! Hẹn gặp lại các bạn nhé, tuy mây chiều lãng đãng đã trôi xa nhưng lòng người vẫn còn tại đây…
.
California -Santa Ana – Chiều sắp vào Đông – 2026
Thích Nhuận Hùng
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình