
LỮ KHÁCH ĐƯỜNG XA
Thích Nhuận Hùng
Đời người, tựa hồ như một cuộc đua đánh cược không định trước. Kẻ đến mang theo một tiếng khóc, người đi để lại một khoảng lặng. Giữa hai đầu sinh diệt, ta mượn bóng thời gian làm khách, lấy cõi hồng trần làm quán trọ, đi qua bao miền dâu bể mà chưa một lần hỏi kỹ: Phương nào mới thật là quê hương? Trường Thành Vạn Lý – hay là Nhất Niệm Vô Ưng…! Chưa biết điểm đến là đâu? Nhưng vô thường sẽ kề cận, hãy mau tỉnh thức… Đường cực lạc còn bao xa… Lữ khách vẫn còn lãng đãng – Phiêu bồng mãi tận trời xanh… Mặc cho thế sự đảo điên - điên đảo… Thế giới đấu đá là chuyện của thế giới thôi. Dân đen thì mãi miết lo chạy theo cơm, áo, gạo, tiền. Còn đâu bàn chuyện huyên thuyên trần thế. Chỉ là lữ khách ẩn mật nơi miền tịch liêu…
Ta vẫn là lữ khách – đường dài vạn dặm xa xăm…
Một thân, một ngựa, phiêu bạt giữa mười phương gió bụi, một bóng độc hành dưới vòm trời vô tận. Hành trang chẳng có gì chiếc áo sờn, bạc màu, nhuốm bụi thời gian, vài mớ ký ức – văn bằng cũ mèn thừ thải - tàn phai theo năm tháng và một tâm tư đã nhiều phen chìm nổi, giông tố - đảo điên. Có những điều tưởng đã quên, kỳ thực chỉ ngủ yên dưới tận đáy vực tâm hồn; có những người tưởng đã xa, hóa ra vẫn còn thấp thoáng trong một chiều mưa mùa Đông năm ấy..!
Không phải bởi núi cao sông rộng, mà bởi mỗi bước chân đều phải đi qua một tầng mê ngộ của chính mình. Thuở niên thiếu, ta từng đuổi theo bóng nguyệt nơi cuối núi, ngỡ rằng vượt khỏi trùng dương sẽ gặp được bao miền tiêu dao tuyệt thế! Nào hay, núi hết lại có núi, sông cạn lại gặp sông; chân trời vẫn xa, còn lòng người thì cứ mãi lênh đênh. Đường còn xa, xa lắm...bạn ơi!
Ta phải, đi hết một vòng nhân thế, mới hay thiên hạ rộng lớn, nhưng chỗ dung thân của một tâm hồn, đôi khi chỉ là một góc nhìn im lặng mà thôi.
Ta đã từng qua những bến đò không tên, trú những mái hiên rêu phủ, uống những chén trà nguội giữa đêm trường. Đã từng gặp người rồi biệt, kết duyên rồi tan, trao một ánh nhìn mà thành thiên thu hoài niệm. Có cuộc gặp chỉ thoáng qua một lần, nhưng dư âm kéo dài hơn cả một đời; có người bên cạnh suốt tháng năm, đến lúc ngoảnh lại mới hay chưa từng thật sự tương phùng. Âu cũng là duyên khởi, duyên tàn…
Dân gian vốn chẳng thiếu những cuộc kiếm tìm. Người thì tìm danh, kẻ cầu lợi; người giữ một chữ tình đến bạc đầu, kẻ ôm mộng phù hoa mà quên mất bóng mình đã ngả về chiều. Ai ai cũng tưởng ngoài kia có một điều gì quý giá đang chờ đợi, nên cứ mãi bước đi, đi mãi ngước nhìn, vọng tưởng -không thôi. Giờ đây, cõi thế ảo mộng lại nhiều. (AI) trí tuệ nhân tạo lại được lan tràn nơi nơi. Làm sao ta biết thực hư, nhưng mà cũng có cách phân ra được mà…! Thời gian rồi cũng thời gian, đổi thay – thay đổi bao phen mấy hồi….
Riêng ta, sau bao phen phong trần, chỉ muốn học cách nhìn một chiếc lá rơi mà không hỏi mùa này sao tàn, sớm thế, ta nhìn một cánh chim khuất núi mà chẳng khởi niệm tiếc thương.
Bởi có những chân lý càng nói càng xa. Có những huyền cơ càng truy cầu càng khuất bóng. Và có những cánh cửa vốn chẳng khóa, chỉ vì lòng người còn nắm chặt chiếc chìa khóa của riêng mình.
Một đêm nọ, giữa cổ tự thâm sơn, ta ngồi lặng nghe tiếng chuông ngân qua mấy tầng mây bạc. Chén trà trên tay đã không còn giọt nào nữa, bóng nguyệt trên cao giờ cũng đã nghiêng. Chợt thấy đời mình tựa một làn khói mỏng: vừa hiện hữu đó, thấp thoáng biến thành hư vô.
Bấy giờ mới hiểu, vạn dặm không nằm ngoài bước chân, mà nằm trong một niệm chưa thông. Muốn qua núi phải nhọc thân, muốn qua mình phải lặng tâm. Kẻ đi xa chưa hẳn đã đến; người đứng yên đôi khi đã vượt qua muôn dặm.
Thế mới hay, hành trình sâu thẳm nhất chẳng phải cuộc viễn du giữa sơn hà đại địa, mà là cuộc độc hành xuyên qua những tầng sâu kín nhất của bản ngã hay là cái (ta) cái (tôi) tổ bố…! Làm sao tiêu diệt nó ư! Còn thêm cái (của ta) và (của tôi), lại thêm sở hữu về mình, càng thêm nặng gánh cho cuộc hành trình tiến thân…Đường xa lại dài mà bản ngã không chịu dứt liền, thì sao đây bạn hả?
Từ đó, ta không còn hỏi đường dài hay ngắn, chẳng còn bận lòng bến cũ hay bờ xưa. Gặp gió thì nghe gió, gặp mưa thì mặc mưa. Có duyên thì tương ngộ, hết duyên thì tự tan. Một chén trà xanh đạm bạc cũng đủ tri âm; một khoảng trời cô tịch cũng đủ dung chứa cả nghìn năm tâm sự.
Đêm nay, đường đi vẫn hun hút về phía trước, càng bước ta càng thấy bâng khuâng, hình như văng vẳng bên tai dòng thơ lai láng của sư phụ ta, ngày xưa thường ngâm nga, chợt nhớ ra liền:
“Nhỏ xuống hồn thơ giọt ngọc ngà
Thành dòng suối nhỏ vọng lời ca
Thoảng nhẹ hương mây tùng xanh biếc
Tình quê gối mộng khách đường xa”
-- (Lữ Khách) Thanh Trí Cao
Trăng lạnh treo đầu núi. Sương phủ lối hoang. Một cánh nhạn lẻ loi vừa khuất cuối tầng không. Ta khoác lại áo phong trần, cúi nhìn dấu chân mình in trên đất ẩm, rồi mỉm cười.
Dấu chân rồi sẽ mất. Người rồi cũng khuất. Những gì từng tưởng là vĩnh cửu, rốt cuộc cũng chỉ là một thoáng lưu ảnh trong dòng sông vô thường. Nhưng lạ thay, càng đi càng thấy nhẹ; càng buông càng thấy rộng; càng ít muốn lưu danh, càng nghe rõ tiếng lòng mình giữa cõi tịch nhiên.
Mai sau, nếu có ai hỏi lữ khách đã đi đến tận cùng phương nào, xin cứ bảo rằng: Ta đã qua miền được mất, đã vượt bến hợp tan, đã ghé quán phù sinh, đã ngủ dưới mái nhà vô thường. Còn đích đến ư? Có lẽ chưa từng có một đích đến nào cả.
Bởi từ vô thủy, ta vốn đã ở trong cuộc hành trình – từ vô thủy đến vô chung, đường vẫn còn xa...thật xa lắm….!
Gió không giữ bóng mây. Nước chẳng lưu hình nguyệt. Người không giữ được tháng năm, chỉ có một niệm tỉnh thức là soi thấu vạn trùng sơn thủy.
Lữ khách đi giữa đường xa. Không cầu nơi đến. Chẳng ngại chốn về.
Cuối cùng – lữ khách cũng tìm thấy ánh sáng cuối đường hầm- trở về bình an vô sự! Văng vẳng đâu đây tiếng pháo giao thừa – khi người lữ khách trở về căn gác trọ năm xưa. Mọi thứ vẫn còn y như cũ, nhưng cảnh cũ vẫn còn – mà người xưa không còn trên trần thế nữa…! Ôi! Vĩnh biệt ngài… “Người đi rồi nhưng tình vẫn còn đây.”
--- California. Santa Ana Ngày 24/12/2021
Thích Nhuận Hùng


Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình