
MƯA ĐÔNG – NGÀY ĐÓ
Thích Nhuận Hùng
Bất chợt, tôi thấy một buổi chiều, trời bỗng xuống thấp, mây đen xám xịt giăng ngang những ngọn thông già, và giọt mưa bắt đầu, từ từ - rơi rơi -nhè nhẹ..! Không phải những buổi mưa ào ạt của cơn giông mùa hạ, cũng chẳng phải trận mưa lạnh lùng quất vào mặt đất trời. Mưa Đông chỉ lất phất, mỏng manh, dìu dịu, nhè nhẹ, nhưng cũng thấm vào lòng ai đó, có cùng nỗi niềm với mưa…Không nỡ nói ra, cứ âm thầm giăng mắc giữa không gian, vương trên mái ngói rêu phong, đọng nơi đầu lá, rồi tan vào hư không bằng một vẻ buồn rất đỗi dịu dàng - khe khẽ. Khúc huyền ca bên thềm thiền môn, Đông về tự lúc nào chẳng ai hay rõ. Cứ mặc cho thế sự- thời tiếc thoi đưa – như gió thoảng đầu ngành…! Ta vẫn là ta….Thiền môn cũng chỉ là thiền môn…
Có những cơn mưa chỉ làm ướt áo người qua phố. Nhưng cũng có những cơn mưa khiến lòng người chợt chùng xuống, đánh thức cả một niềm ký ức - tưởng đã ngủ yên từ lâu trong giấc mộng trường. Mưa Đông nơi cõi thiền dường như thuộc về một cõi khác. Cõi của hoài niệm, của những cuộc tương phùng đã xa, những lời chưa kịp nói, những bóng hình khuất nẻo thời gian và cả những điều ta từng nâng niu mà cuối cùng vẫn phải đành lòng buông bỏ, mà đi, đi thật xa…Còn xa hơn thế nữa ư...
Thiền môn chiều nay chìm trong một màn sương bảng lảng. Mái chùa cổ rêu phong nép mình dưới tán bồ đề um tùm, những đầu đao cong vút in lên nền trời xám bạc, trầm mặc như nét bút của một bậc tiền nhân còn lưu lại trên trang cổ họa. Rêu xanh phủ kín những bậc đá, con đường nhỏ quanh co dẫn vào tam quan loang loáng nước trời mưa. Cảnh vùng quê ảo não, nhìn hàng tùng già đứng lặng thinh, cành lá khẽ lay trong gió lạnh, dáng vẻ uy nghi vừa cô tịch. Tất cả như đang cùng nhau giữ gìn một bí mật nào đó của thời gian, đang gói trọn trong lòng của một ai đó…! Thứ bí mật mà người đời càng vội vã kiếm tìm, thì nó càng khó lòng mà chạm tới được. Phải chăng! Là một thứ gì đó quý hiếm nhất trên cõi đời này chăng…
Tiếng chuông chùa bỗng ngân nga thật dài - Một tiếng… rồi lại thêm một tiếng nữa….Thánh thoáng trầm hùng vang cả núi đồi. Nơi đây thật tịch mịch, trên đỉnh núi cao chót vót, ta lại nghe được tiếng chuông chùa từ xa vọng lại, lòng lân lân nhớ lại những hoài niệm xa xưa, khi còn là chú tiểu thuở ban sơ, mới bước vào cửa thiền….Thời gian như ngừng lại, ta lắng nghe….!
Âm thanh trầm đục, ngân nga, chậm rãi lan qua màn mưa, chạm vào mái ngói, lướt qua vườn cây, rồi tan dần về phía chân trời xa thẳm. Tiếng chuông ấy không hẳn là lời gọi, cũng chẳng phải tiếng tiễn đưa. Nó giống như một hồi âm từ cõi sâu thẳm, nơi những vui buồn nhân thế đã lắng xuống, nơi lòng người có thể đối diện với chính mình mà không cần một lời biện bạch.
Ta chợt nghĩ, có lẽ mỗi con người đều mang trong lòng một tiếng chuông chùa như thế! Chỉ vì cuộc đời quá nhiều âm thanh, quá nhiều được mất, quá nhiều những cuộc đuổi bắt không hồi kết, nên đôi khi ta không còn nghe được tiếng vọng của chính tâm hồn của mình.
Khói trầm từ chánh điện lặng lẽ bay lên. Làn khói mỏng uốn mình trong ánh đèn vàng, chập chờn như một nét mộng du giữa thực và hư. Hương trầm quyện với mùi gỗ cũ, mùi đất ẩm và hương lá mục sau trận mưa, tạo thành một thứ hương vị cổ xưa, vừa thanh khiết vừa huyền hoặc. Có những mùi hương không chỉ đi qua khứu giác, mà còn len vào ký ức, đưa ta trở về những miền xa khuất, nơi một bàn tay từng nắm lấy tay ta, một ánh mắt từng dừng lại thật lâu, một lời thương chưa kịp nói đã hóa thành im lặng. Mưa vẫn rơi – gió vẫn thổi - nhè nhẹ, đến mức tưởng chừng như đất trời đang thở.
Bên thềm đá, một chiếc lá bồ đề vàng óng vừa lìa cành. Nó chao nghiêng trong gió, xoay một vòng thật chậm rồi nằm yên trên nền gạch ướt. Một cuộc chia lìa không tiếng động. Không oán trách, không níu kéo. Cành vẫn đứng đó, lá đã nằm im xuống đất, cả hai cùng lặng lẽ trong một quy luật không ai có thể cưỡng cầu. Nhìn chiếc lá, bỗng thấy thương cho những phận người, lận đận – long đong, nơi xứ người – gặp nhiều nghịch cảnh chẳng làm gì được một chút mà nuôi sống bản thân...Họ là ai…? Vì sao thế…chắc các bạn cũng đã hiểu…Sống mà không thật lòng, lừa đảo, cướp giật, gian dối, xảo trá thì dễ bị lao vào con đường bất thiện, sẽ bị luật pháp răn đe…Thật khổ thay!
Có những cuộc gặp gỡ tưởng sẽ đi cùng nhau đến tận cuối đường, vậy mà chỉ qua một mùa mưa đã thành xa cách. Có những tình thân từng gần gũi đến mức nghĩ rằng chẳng điều gì có thể chia lìa, rồi một ngày chỉ còn lại chiếc ghế trống bên hiên nhà. Có những người đã từng là cả một khoảng trời trong ta, nay chỉ còn hiện về trong một thoáng hương xưa, một khúc nhạc cũ, hay một chiều Đông mưa bụi. Hay nắng gắt bên thềm…
Thời gian cũng thật lạ nhỉ! Nó không lấy đi tất cả trong một lần, mà âm thầm làm phai nhạt từng chút - từng chút một. Một gương mặt, một giọng nói, một con đường, một lời hứa hẹn. Đến khi ngoảnh lại, ta mới nhận ra điều mình tiếc nuối đôi khi không phải những gì đã mất, mà là những phút giây khi còn có bên nhau, ta đã không biết trân quý cho trọn vẹn hay bảo bọc – che chở cho nhau. Đợi đến khi không còn nữa, lúc ấy mới biết hối tiếc, thật là uổng phí vô cùng.
Bởi thế, càng đi sâu vào tuổi đời, cũng như tuổi đạo, người ta càng ít muốn tranh phần hơn thiệt. Không phải vì đã hết ước mơ, mà bởi đã hiểu có những điều dù cố gắng đến đâu cũng không thể giữ lại; có những người dù thương đến mấy cũng không thể đi cùng nhau mãi mãi, cho dù thầy – trò - tình bạn đạo, khắng khít biết bao cũng thế thôi. Sau bao nhiêu cuộc rong ruổi, điều còn đáng quý nhất có lẽ là một tấm lòng biết cảm thông, một sự hiện diện chân thành và khả năng trao nhau chút ấm áp giữa những ngày trời mưa buốt lạnh lẽo.
Nơi thiền môn, ta chợt nhận ra vẻ đẹp của đạo không chỉ nằm trong những pho tượng uy nghi, những trang kinh huyền nhiệm hay tiếng mõ đều đều vọng vang suốt canh khuya. Đạo còn nằm trong những điều bình dị đến não lòng: một chén trà nóng đặt bên người khách lạ, một chiếc áo được khoác lên vai người đang rét, một bữa cơm chay sẻ chia với người thiếu thốn, một ánh mắt hiền lành dành cho kẻ đang mang nhiều khổ lụy.
Vị sư già đi ngang sân chùa, tà áo nâu sồng cũ kỹ sẫm khẽ lay trong gió. Người dừng lại nhặt chiếc lá bồ đề, nhẹ nhàng đặt nó dưới gốc cây. Cử chỉ nhỏ bé ấy khiến ta bất giác lặng người. Có lẽ, lòng từ bi không nhất thiết phải được nói thành những lời cao siêu. Đôi khi, nó chỉ là sự dịu dàng trước một chiếc lá rơi, sự nhẫn nại trước một con người lầm lỡ, và sự bao dung dành cho những phận đời chưa tìm được lối về.
Cửa Phật vốn không phải nơi để con người trốn chạy cuộc đời. Trái lại, đó là nơi ta học cách trở về với cuộc đời bằng một trái tim bớt cố chấp, một ánh nhìn bớt phán xét và một tình thương không cân đo đong đếm, một sự mở lòng – từ tâm rộng lớn không so đo tính toán hơn thua, hay giỏi – dở của lẻ khác mà đem ra mổ xẻ… Tu hành không làm con người xa cách nhân thế; nếu đã thấu hiểu lẽ vô thường, càng phải biết thương những gì đang hiện hữu. Bởi mọi cuộc gặp gỡ đều hữu hạn, nên một lời tử tế hôm nay đôi khi quý hơn ngàn lời hứa hẹn cho ngày mai. Thật vậy, cho một gói bạc mà xem thường kẻ khác thì chẳng là gì cả! Cho dù, một lời nói ái ngữ cũng có thể giúp được kẻ sa cơ an lòng trên bước hành trình đường xa…!
Chiều đã ngả sâu. Mưa giăng thành những sợi khói mỏng trên khu vườn cổ. Ánh đèn trong chánh điện vừa thắp, vàng dịu như một đốm lửa nhỏ giữa cõi mênh mang. Ngoài cổng tam quan, thế gian vẫn tiếp tục cuộc hành trình bất tận của nó. Những bước chân mưu sinh, những nỗi lo cơm áo- gạo – tiền, những cuộc chia ly, những khát vọng chưa thành và những phận người còn lặn ngụp giữa bao điều bất trắc.
Thương người mẹ già lặng lẽ đợi một tiếng chân quen ngoài ngõ. Thương người cha giấu những nhọc nhằn sau một nụ cười. Thương những người tha hương, giữa xứ người mưa lạnh, vẫn đau đớn xem như một mái nhà xa khuất. Thương cả những tâm hồn tưởng chừng mạnh mẽ, nhưng đêm về lại âm thầm đối diện với những khoảng trống không thể sẻ chia.
Có lẽ, mỗi người đều có một mùa Đông riêng trong lòng. Có người lạnh vì thiếu một bàn tay. Có người buồn vì một cuộc chia xa. Có người mang theo cả đời một nỗi nhớ không biết gửi về đâu. Và có người, sau bao năm tháng tưởng đã hiểu hết nhân tình thế thái, vẫn không khỏi chạnh lòng trước một phận người bất hạnh.
Mưa Đông vì thế mà trở nên sâu sắc hơn. Mưa không chỉ rơi trên mái chùa, trên cành cây, trên những phiến đá rêu phong; mưa còn rơi vào những nỗi niềm ký ức xa xưa, vào những nỗi niềm chưa hóa giải, vào phần mềm yếu nhất của một trái tim từng trải. Nhưng lạ thay, trong cái lạnh dịu dàng ấy lại có một hơi ấm âm thầm. Hơi ấm của lòng từ ái, của sự cảm thông, của những tấm lòng biết tìm đến nhau không vì lợi danh, chẳng vì được mất, mà chỉ vì không nỡ để một người phải cô đơn giữa cuộc đời.
Đêm xuống. Tiếng chuông cuối ngày ngân dài qua màn mưa. Ta ngồi lại bên hiên chùa xưa, nhìn giọt nước rơi từ mái ngói xuống phiến đá cũ. Từng giọt, từng giọt, đều đặn và nhẫn nại. Không vội vàng, không níu giữ. Chỉ lặng lẽ hoàn thành cuộc hành trình ngắn ngủi của mình. Chợt hiểu, đời người cũng nên như thế.
Có những điều hãy để thời gian mang đi. Có những người hãy giữ lại trong lòng bằng sự trân trọng, thay vì bằng nỗi oán trách. Có những vết thương không cần phải quên, chỉ cần học cách nhìn chúng bằng một tâm thế hiền hòa hơn. Và có những yêu thương, dù không thể đi cùng nhau đến cuối cuộc đời, vẫn xứng đáng được nâng niu như một phần đẹp đẽ của kiếp người.
Ta không cầu cuộc đời từ nay hết những cơn mưa. Cũng chẳng mong mọi nẻo đường đều trải đầy nắng ấm. Chỉ mong sau mỗi lần giông gió, lòng mình vẫn còn nguyên khả năng rung động; sau mỗi cuộc chia xa, vẫn không đánh mất niềm tin vào tình người; sau bao nhiêu đổi thay, vẫn biết cúi xuống trước nỗi đau của một người xa lạ.
Bởi suy cho cùng, điều đáng sợ nhất không phải là tóc đã bạc, mùa Đông đã tàn, hay những người thương đã lần lượt đi xa. Điều đáng sợ nhất là giữa cuộc đời nhiều khổ lụy, trái tim ta không còn biết đau trước nỗi đau của người khác, không còn biết ấm lên trước một nghĩa cử chân thành.
Nhớ lại mái chùa cũ năm xưa chìm trong làn nước mưa tơi tả của miền cao nguyên Trung Phần, quanh năm màn sương phủ đầy huyền mặc, lại thêm những cơn mưa tầm tả ngày này, qua ngày nọ…Khiến lòng ta tưởng chừng sống trong mưa suốt đời, có như thế thì cuộc đời mình sẽ không bao giờ thiếu nước…Sẽ mãi mãi uống nước mưa trừ cơm...Nhưng rồi sau cơn mưa trời lại sáng…! Bây giờ ngồi tại gần vùng Little Saigon nắng ấm Cali thì khác hẳn, mỗi khi trời Cali u tối mây đen xám xịt kéo đến, lòng tôi bồi hồi lại nhớ đến cảnh mưa liên tục khi còn ở quê nhà…Nhứt là ở cao nguyên Pleiku nơi miền đất đỏ mà bao nhạc sĩ thường phổ nhạc…Pleiku là vùng đất biên thùy không biết bao nhiêu chiến sĩ trẻ thời VNCH đã từng trải qua. Khi nhắc đến địa danh này, các bác – các chú thời chinh chiến không khỏi ngậm ngùi nhớ đến những kỷ niệm xa xưa, nhất là mưa tầm tả trong những năm tháng hành quân…
Ngược dòng thời gian trước năm 1975 Pleiku lúc đó khí hậu ẩm thấp, âm u luôn luôn bị mây mù bao phủ, chỉ có sáu tháng nắng và sáu tháng mưa. Nếu ai đó đã từng sinh sống hay tham gia các trận chiến, nơi biên thủy thuộc tỉnh Pleiku – Còn Plei-Me (Đăk Tô – Tân Cảnh) những địa danh này giáp biên giới Campuchia còn gọi là (Cam Bốt) ngày nay, lúc nào trời cũng mưa tầm tả, thời gian suốt cả nửa năm trời, cộng thêm vào đó nơi đất đỏ - nhão nhẹt, nắng thì bụi cát mịt mù…Thật ra, không còn điều gì diễn tả cho hết được cảnh ấy. Nếu những ai đã từng đặt chân đến vùng địa đàng này thì sẽ rõ. Còn Pleiku bây giờ thì khác hẳn xưa lắm rồi…Phố xá lầu đài đã được mọc lên khá nhiều. Mất đi những kỷ niệm xa xưa của một thời Phố Núi mà những nhạc sĩ thường hay sáng tác nhạc để đời như:
“Phố núi cao - phố núi đầy sương
Phố núi cây xanh trời thấp thật buồn
Anh khách lạ đi lên đi xuống
May mà có em đời còn dễ thương
Phố núi cao phố núi trời gần
Phố xá không xa nên phố tình thân
Đi dăm phút đã về chốn cũ
Một buổi chiều nào, lòng bỗng bâng khuâng
Em Pleiku má đỏ môi hồng
Ở đây buổi chiều quanh năm mùa Đông
Nên mắt em ướt và tóc em ướt
Da em mềm như mây chiều trong
Xin cảm ơn thành phố có em
Xin cảm ơn một mái tóc mềm
Mai xa lắc bên đồi biên giới
Còn một chút gì để nhớ để quên”
(Còn Chút Gì Để Nhớ) - Phạm Duy, phổ nhạc
Bài thơ này Vũ Hữu Định sáng tác năm 1970 khi đến Pleiku thăm cô bạn gái. Ngay sau đó bài thơ được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc thành bài hát Còn Chút Gì Để Nhớ và nổi tiếng qua giọng hát ca sĩ Thái Thanh – Khánh Ly và tiếp theo sau là các ca sĩ Sĩ Phú, Duy Quang, Elvis Phương, Ý Lan… thể hiện rất thành công.
Khói trầm hương tan vào bóng tối. Tiếng chuông chùa ngân thật xa xa, nhưng dư âm vẫn còn lưu lại ở đâu đó trong lòng người lữ thứ.
Ta đứng dậy, khẽ khép lại một buổi chiều tà. Ngoài kia, mưa vẫn rơi trên muôn nẻo đường đời – đường đạo... Và ta hiểu rằng, không phải ai cũng có thể tìm lại được một mái chùa xưa để trú chân, nhưng mỗi người đều có thể trở thành một mái hiên ấm áp cho nhau giữa những ngày Đông mưa giá lạnh.
Sau cùng xin được khép lại dòng chữ, giữa cõi vô thường, xin giữ cho nhau một chút tình. Còn chút gì để nhớ những ngày mưa tầm tả ở cao nguyên – đất đỏ Pleiku…! Giữa những cuộc hợp - tan, xin đừng phụ lòng những người đã từng thương mến nhau – và nhớ mãi những chiến sĩ vô danh đã nằm yên nghỉ trên vùng đất đỏ cao nguyên... Và giữa dân gian còn nhiều bão nổi, xin cho trái tim mình mãi mãi là nơi có thể nhen nhúm lên một ngọn lửa hồng của lửa từ bi. Bởi sau cùng, mưa rồi cũng tạnh, mùa Đông rồi cũng qua, chỉ có tình người — nếu được gìn giữ bằng sự chân thành — mới đủ sức ở lại, sưởi ấm những tháng năm dài của một kiếp nhân sinh.
--- California – Santa Ana Ngày 19/11/2026
Thích Nhuận Hùng


Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình