Ngày 11 tháng 11 năm 2026, Scott Colom trở thành người da đen đầu tiên đắc cử Thượng viện Hoa Kỳ tại Mississippi kể từ thời Tái Thiết sau cuộc Nội chiến, hơn 140 năm trước. Giữa dấu mốc lịch sử, đọc lại thơ Langston Hughes và Maya Angelou là dịp trở về với những dòng chảy sâu xa trong tâm hồn người Mỹ gốc Phi: ký ức, phẩm giá và khát vọng tự do.
---
Bên Những Dòng Sông
Langston Hughes | Nguyên Yên dịch
Tôi biết những dòng sông.
Những dòng sông cổ xưa như trái đất,
già hơn cả máu trong huyết quản.
Hồn tôi chảy thấu những dòng sông.
Tôi đã tắm dòng Euphrates thuở bình minh.
Đã dựng lều bên sông Congo, dòng êm ru tôi ngủ.
Đã nhìn lên sông Nile, kim tự tháp mọc bên bờ.
Đã nghe Mississippi hát khi Abe Lincoln xuôi về New Orleans,
thấy ngực sông óng vàng trong buổi chiều tắt nắng.
Tôi biết những dòng sông.
những dòng sông của nghìn xưa, của đêm thẳm
như hồn tôi chảy thấu những dòng sông.
*Bên Những Dòng Sông là tựa chuyển ngữ từ The Negro Speaks of Rivers (Tiếng Nói Của Người Da Đen Về Những Dòng Sông), bài thơ làm nên tên tuổi Langston Hughes, sáng tác năm ông 17 tuổi, đăng lần đầu trên tạp chí The Crisis (1921), sau đó in trong tập thơ đầu tay The Weary Blues (1926).
.
tôi cũng là nước mỹ
Langston Hughes | Nguyên Yên dịch
Tôi cũng hát bài ca nước Mỹ.
Tôi là người anh em da sẫm màu hơn.
Họ bảo tôi xuống bếp ăn khi nhà có khách.
Nhưng tôi cười,
Tôi ăn ngon,
Tôi lớn mạnh
Ngày mai,
tôi sẽ ngồi vào bàn khi nhà có khách.
Sẽ chẳng ai còn dám bảo tôi:
"Hãy xuống bếp ăn."
Bấy giờ,
họ sẽ thấy tôi đẹp biết bao.
Và họ sẽ xấu hổ —
Tôi, cũng là nước Mỹ.
I, Too lần đầu xuất hiện trên tạp chí Survey Graphic năm 1925, sau đó được in trong tập thơ The Weary Blues (1926) của Langston Hughes.
.
tôi vẫn vươn lên
Maya Angelou | Nguyên Yên dịch
Người cứ ghi tôi vào lịch sử
bằng những lời dối trá cay độc.
Cứ giẫm tôi tận bùn đen.
Vẫn như bụi, tôi
dâng lên.
Tôi ngang tàng, người khó chịu sao?
Mặt người sao tối sầm?
Bởi tôi bước đi như thể sau sân nhà
những giếng dầu
không ngừng phun lên.
Như trăng. Như mặt trời.
Như con nước không sai hẹn.
Như hy vọng bừng dậy.
Tôi vươn lên.
Người muốn thấy tôi gãy gục?
Đầu cúi gằm. Mắt nhìn xuống.
Hai vai xuôi như giọt lệ,
hồn lịm đi trong tiếng khóc?
Tôi kiêu hãnh, người chướng mắt sao?
Đừng bận lòng đến thế.
Bởi tôi cười như thể sau vườn tôi
có mỏ vàng chờ khai phá.
Người cứ bắn tôi bằng lời,
chém tôi bằng mắt sắc,
giết tôi bằng hận thù.
Vẫn như khí trời,
tôi dâng lên.
Tôi đẹp, tôi quyến rũ, người bực bội sao?
Người ngạc nhiên đến thế ư
thấy tôi nhảy múa
như thể giữa hai đùi tôi
kim cương tỏa sáng?
Từ những túp lều ô nhục của lịch sử
tôi vươn lên.
Từ quá khứ cắm rễ trong đau thương
tôi vươn lên.
Tôi là đại dương đen, mênh mông, cuồn cuộn,
triều dâng trong ngực biển.
Tôi vươn lên.
Bỏ lại phía sau
những đêm dài kinh hãi
tôi vươn lên.
Bước vào bình minh
trong trẻo và diệu kỳ
tôi vươn lên.
Mang theo tặng vật tổ tiên,
tôi là giấc mơ,
là hy vọng
của người nô lệ.
Tôi vươn lên.
Vươn lên.
Vẫn vươn lên.
Bài thơ trích từ tập And Still I Rise (1978) của Maya Angelou, in trong tập And Still I Rise (1978).
