Thi hào Nguyễn Du có bài thơ không dùng một thuật ngữ nào của Phật hay thiền môn, nhưng ý đạo thì mênh mông, sâu thẳm:
Đạo ý
Minh nguyệt chiếu cổ tỉnh,
Tỉnh thủy vô ba đào.
Bất bị nhân khiên xả,
Thử tâm chung bất dao.
Túng bị nhân khiên xả,
Nhất dao hoàn phục chỉ.
Trạm trạm nhất phiến tâm,
Minh nguyệt cổ tỉnh thủy. (1)
Tạm dịch:
Trăng sáng chiếu giếng xưa,
Nước giếng không gợn sóng.
Không bị người khuấy lên,
Lòng này trọn không động.
Giả như bị khuấy đảo,
Lao xao rồi lặng ngay.
Mênh mông một mảnh lòng
Trăng sáng nước giếng xưa.
Giếng cạn thì nước mau vơi, có khi múc lên cả nước lẫn sình.
Giếng sâu, nước đầy, mới múc hoài không cạn.
Nếu khơi được mạch nước dưới lòng giếng thì nước mới vô hạn.
Nhớ giếng nước chùa Long Tuyền (2), sâu bốn thước, thành giếng cao hơn một thước. Các chú tiểu thanh thiếu niên, mỗi ngày thả gàu lấy nước tắm giặt, tưới cây, đổ đầy bồn nước cho nhà bếp và nhà vệ sinh. Gàu năm lít nước, thả dây xuống múc, giật một cái là gàu lên khỏi miệng giếng. Sức trai của những chú tiểu thuở ấy nay không còn. Nhưng nước giếng liên tục múc lên từ giếng xưa, đến nay đã hơn nửa thế kỷ, hẳn vẫn còn đầy. Giếng thuở ấy bị khuấy động từ khi mặt trời chưa mọc. Đến trưa đứng bóng, giờ chỉ tịnh, nhìn xuống có thể soi được mặt mũi hồn nhiên tuổi thiên thần.
Thành giếng là Giới. Nước lắng là Định. Trăng soi là Tuệ.
Khi nước bị khuấy đảo, múc lên, chỉ là những xao động bề mặt. Giếng và nước không nẩy sinh sự đối kháng hay xung đột với sự khuấy động. Nước từ một giếng xưa, từ một cõi lòng nguyên sơ, luôn tĩnh lặng.
Chỉ từ một mặt nước tĩnh lặng, trăng mới có thể soi chiếu và tỏa sáng.
Chỉ từ một tâm bình thường, định tĩnh, những phiền não dục vọng mới có thể tan biến, hiển lộ trí tuệ siêu việt của bậc hiền nhân.
__________________
(1) Thơ Nguyễn Du: Đạo Ý
道意
明月照古井，
井水無波濤。
不被人牽扯，
此心終不搖。
縱被人牽扯，
一搖還復止。
湛湛一片心，
明月古井水。
(2) Chùa Long Tuyền, Hội An, tỉnh Quảng Nam. Trước năm 1975 là Phật Học Viện Trung Đẳng Quảng Nam. 40 tăng sinh tham dự Phật Học Viện này (niên khóa 1973 – 1977) là các chú Sa-di ngũ giới và thập giới, tuổi từ 13 đến 20. Tháng 4 năm 1975, toàn bộ các trường Phật học toàn quốc (từ miền Trung đến miền Nam Việt Nam) đều bị đóng cửa. Phật Học Viện Quảng Nam giải tán từ đó.
Hình bìa: Zahidul Islam Milton
CHÁNH PHÁP Số 164, tháng 06.2025
NỘI DUNG SỐ NÀY:
· THƯ TÒA SOẠN, trang 2
· TIN TỨC PHẬT GIÁO THẾ GIỚI (Diệu Âm lược dịch), trang 3
· CỘNG TRÚ AN CƯ (thơ Thích Chúc Hiền), trang 6
· NHỮNG ĐÓNG GÓP TO LỚN CỦA CÁC HỌC GIẢ ANH QUỐC CHO NỀN PHẬT GIÁO ÂU-MỸ, t.t. (HT. Thích Trí Chơn), trang 7
· QUÁN TỰ TẠI (thơ Thụy Sơn), trang 9
· NGỒI ĐÂY MỘT MÌNH (Nguyên Siêu), trang 10
· NHỮNG CÁNH HOA ĐỜI (thơ Hàn Long Ẩn), trang 12
· PHỔ MÔN CHÚ GIẢNG (HT. Thích Thái Hòa), trang 13
· TỪ TÍN NGƯỠNG ĐẾN BẤT HOẠI TÍN (Thích Nguyên An) trang 16
· HỒ NGHI SẠCH LÀU (thơ Lãng Thanh), trang 19
· KHÁI QUÁT MỘT SỐ NÉT VỀ CHỮ “TÂM” TRONG ĐẠO PHẬT (Khánh Hoàng), trang 23
· QUÊ HƯƠNG, NHỚ QUÊ (thơ Tuệ Uyển Nhi), trang 27
· THÔNG BÁO LỄ HỘI VU LAN 2025 (GHPGVNTNHK), trang 28
· THÔNG BÁO VỀ VIỆC ĐÌNH CHỈ KHÓA TU HỌC PHẬT PHÁP BẮC MỸ LẦN 12 (GHPGVNTNHK), trang 29
· DƯỚI MẶT TRỜI ĐẠI ĐỊNH (Nhóm Áo Lam), trang 30
· THƯ CUNG THỈNH VÀ THƯ MỜI LỄ HIỆP KỴ LỊCH ĐẠI TỔ SƯ – NGÀY VỀ NGUỒN LẦN 14 (HT. Thích Thông Hải), trang 31
· “THẤT GIÁC CHI” – BẢY YẾU TỐ GIÁC NGỘ TRONG ĐẠO PHẬT (TN Hằng Như), trang 32
· NẾM TRÁI CÂY (thơ TM Ngô Tằng Giao), trang 35
· ĐỌC NGÔ THỜI NHẬM: TÂM ĐỊNH, THẤY TÁNH (Nguyên Giác), trang 39
· PGVN TẠI HOA KỲ: 50 NĂM VÀ CON ĐƯỜNG PHÍA TRƯỚC (Huệ Đan), trang 41
· SÔNG MÊ BỂ ÁI, TỈNH MÊ (thơ xướng họa: Viên Minh & Minh Đạo), trang 46
· CHẤT BÉO OMEGA-3 (Bs. Nguyễn Ý Đức), trang 47
· TRUYỆN CỰC NGẮN (Steven N), trang 48
· TỨC TÂM TỨC PHẬT, NGHE MƯA (thơ Diệu Viên), trang 49
· MÙA HÈ XA LẠ (Yamakawa Masao – Hoàng Long dịch), trang 50
· ÁNH SÁNG ĐOÀN THỂ TĂNG GIỮA MÙA HẠ TỊCH LẶNG (Thích Nguyên Minh), trang 52
· TỨ CÚ LỤC BÁT “KHÓI” (thơ Vĩnh Hữu Tâm Không), trang 53
· NHỮNG GIỌT NƯỚC MẮT GIỮ LỬA ĐẠO TÂM (TV Truyền Thông), trang 54
· MÙA NẮNG VÀNG TƯƠI (thơ TN Giới Định), trang 56
· TỪ TRỜI CAO (thơ Lý Thừa Nghiệp), trang 58
· AJANTA – CHOÁNG NGỢP HÀNG NGHÌN TƯỢNG PHẬT THIÊNG XUYÊN NÚI (Hoang Phong lược trích), trang 59
· TỤ TÁN VÔ KỲ (Tiểu Lục Thần Phong), trang 62
· NÀNG KỸ NỮ PHỆ SA (Truyện cổ Phật Giáo), trang 64
· THE STORY OF A DECEIFUL BRAHMIN (Daw Tin), trang 66
TRÓI tập 2 – chương 16, t.t. (truyện dài Vĩnh Hảo), tr. 67
· CỞI TRÓI tập 2 – chương 16, t.t. & chương 17 (truyện dài Vĩnh Hảo), tr. 67
https://chanhphap.us/CHANH%20PHAP%20BO%20MOI/Muc%20luc%202025/CP%20so%20164%20(07.25).htm
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình