Thế Giới Ô Nhiễm

 

Thế giới này ngày càng ô nhiễm bởi thiên nhiên và con người. Với thiên nhiên, ô nhiễm là do tro bụi từ các núi lửa và các vụ cháy rừng. Với con người, ô nhiễm là do khói độc từ các nhà máy và xe cộ sử dụng nhiên liệu hóa thạch và than đá; là do quăng bỏ bừa bãi các đồ vật làm bằng nhựa mà chặng dừng chân cuối cùng của chúng là những đống rác nhựa to lớn tụ lại trên mặt biển, v.v…

Trong số những lãnh vực bị ô nhiễm ngày càng trầm trọng, chúng ta không thể không nói đến sự ô nhiễm trong môi trường sinh hoạt chính trị thế giới và trong môi trường thông tin và truyền thông xã hội hiện đại.

Hậu quả của ô nhiễm thì thật là kinh hoàng. Các nghiên cứu cho thấy mỗi năm hàng tỉ người hít phải không khí độc hại, hàng triệu người chết yểu vì mắc các chứng bệnh do ô nhiễm gây ra. Hậu quả của ô nhiễm trong môi trường chính trị và truyền thông xã hội cũng không phải là nhỏ. Những thông tin sai sự thật và các chủ thuyết âm mưu từ môi trường chính trị và truyền thông xã hội đã làm ô nhiễm tâm thức con người đến mức họ không còn phân biệt đâu là thật, đâu là giả, đâu là thiện, đâu là ác.

Khi thế giới này tràn ngập ô nhiễm, con người và muôn sinh vật trên đó chạy trốn đi đâu? Chắc chắn là không còn nơi nào khác để đi nữa. Nên con người đành phải chấp nhận những rủi ro và nguy hiểm để sống còn mà thôi! Đây là một vấn nạn rất lớn đặt ra cho con người, đặc biệt cho những người có trách nhiệm chăm lo đời sống của người dân để tìm cách làm giảm tai họa của ô nhiễm xuống mức thấp nhất.

Nhưng trước hết chúng ta hãy tìm hiểu xem ô nhiễm là gì và có bao nhiêu loại.

 

 

“Ô nhiễm là việc đưa bất cứ chất nào (cứng, lỏng, hay khí) hay bất cứ dạng thức năng lượng nào (như nóng, âm thanh, hay phóng xạ) vào môi trường ở tốc độc nhanh hơn nó có thể bị phân tán, pha loãng, hủy hoại, các chế biến, hay lưu trữ trong dạng thức vô hại nào đó.”(1)

Ô nhiễm môi trường, theo tự điển Bách Khoa Britannica, gồm ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước, và ô nhiễm đất. Xã hội hiện đại cũng lo ngại đến nhiều loại ô nhiễm đặc biệt, như ô nhiễm tiếng ồn, ô nhiễm ánh sáng, và ô nhiễm chất nhựa. Ngoài ra, trong xã hội ngày nay, chúng ta cũng không thể bỏ qua sự ô nhiễm trong môi trường sinh hoạt chính trị và truyền thông xã hội.

Theo tổ chức Enel Foundation (2) có trụ sở chính tại Ý, có nhiều loại ô nhiễm. Đầu tiên là các chất ô nhiễm có các yếu tố vật chất như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước và ô nhiễm đất. Sau đó, có các tác nhân phi vật chất và vô hình được thêm vào như ô nhiễm tiếng ồn, ô nhiễm ánh sáng, ô nhiễm sức nóng, và ô nhiễm điện từ.

Ô nhiễm không khí: Hiện tượng dễ thấy nhất là khói, gồm khói và sương mù, được hình thành bởi chất khí như khí nitrogen oxides và sulfur dioxide. Trong dài hạn, các chất ô nhiễm nguy hiểm nhất là các loại khí nhà kính, chủ yếu là khí carbon dioxide, gây ra biến đổi khí hậu. Không khí trong các thành phố cũng bị ô nhiễm bởi các chất khí khác, như carbon monoxide và các hạt li ti trong không khí. Không khí bên trong nhà cũng bị ô nhiễm bởi khói thuốc lá, thuốc xịt trừ sâu bọ và lò nướng đốt bằng than. Khói thải từ xe hơi là một trong những nguyên nhân đứng đầu gây ô nhiễm không khí, theo báo cáo của chính phủ Úc về môi trường trong năm 2021 và được cập nhật vào năm 2023 cho biết. Trung Quốc, Mỹ, Nga, Ấn Độ, Mexico và Nhật là những nước dẫn đầu làm ô nhiễm không khí.

Ô nhiễm nước: Hiện đang ảnh hưởng đáng kể tất cả hồ, sông, biển trên thế giới. Dưới biển dầu tràn từ các tàu chở dầu gây đại họa, nhưng ô nhiễm từ các đồ nhựa lớn và nhỏ đang trở thành nguy ngập.

Ô nhiễm đất: Ô nhiễm đất cùng với sự xói mòn đất là mối đe dọa lớn đối với đất trên hành tinh này. Ô nhiễm đất được gây ra bởi các vật có thể nhìn thấy như phế vật bị con người quăng bỏ và các vật thể nhỏ li ti mà không thể nhìn thấy.

Ô nhiễm điện từ: Là các sóng điện từ phát ra từ các dụng cụ phát thanh và viễn thông, gồm có điện thoại di động.

Ô nhiễm ánh sáng: Bởi vì ánh sáng chuyên chở các làn sóng điện từ. Các hệ thống chiếu sáng nhân tạo thường phát ra độ sáng quá mức vào môi trường do thiết kế đèn không hiệu quả, vì vậy ánh sáng không được tập trung xuống phía dưới, trên đường hay nơi nào nó hữu dụng nhất, nhưng bị phân tán ra mọi phía.

Ô nhiễm tiếng ồn: Do các hoạt động của con người tạo ra mà không phát ra các vật chất vào trong môi trường nhưng lại là các làn sóng âm thanh. Cư dân thành phố chịu ảnh hưởng nhiều nhất, nhưng nói chung những người sống tại các khu vực có đông đường sá, đường xe lửa và phi trường cũng như các vùng kỹ nghệ cũng bị ảnh hưởng.

Ô nhiễm sức nóng: Do các hoạt động của con người ảnh hưởng đến nhiệt độ môi trường. Ảnh hưởng là trực tiếp khi sức nóng phát ra, thí dụ, nước được nhiều kỹ nghệ thải vào các nguồn nước. Nó không ô nhiễm nhưng ở nhiệt độ cao. Trong dài hạn, điều này dẫn tới biến đổi khí hậu vì khí thải nhà kính.

Ô nhiễm chính trị: Môi trường sinh hoạt chính trị gần đây bị ô nhiễm trầm trọng, đặc biệt tại Hoa Kỳ. Tổng Thống Donald Trump lập đi lập lại thuyết âm mưu rằng cuộc bầu cử năm 2020 bị đánh cắp đã làm suy yếu tính chính xác từ bao đời của hệ thống bầu cử Mỹ và làm lung lay niềm tin vào nền dân chủ của nước này. Ông Trump thường tuyên bố những điều sai sự thật và cố tình vấy bùn lên các cơ quan truyền thông Mỹ và quốc tế mỗi khi họ đưa tin về cá nhân và chính phủ của ông bằng cách chụp mũ “tin giả” [fake news]. Ông Trump dùng việc kiện các cơ quan truyền thông, các đại học, các công ty luật để hạn chế quyền tự do ngôn luận của họ. Ông Trump sử dụng bộ tư pháp để truy tố những người đã từng chống lại ông tạo ra bầu không khí chia rẽ và thù hận không những trong chính trường mà còn trong xã hội Mỹ. Ông Trump sử dụng khối cử tri MAGA làm hậu thuẫn cho các chính sách của ông và đe dọa các chính trị gia Cộng Hòa có ý chống lại mình sẽ bị loại bỏ khiến cho họ phải phục tùng theo ông để giữ ghế.

Ô nhiễm truyền thông: Từ quan điểm môi trường, ô nhiễm kỹ thuật số được tạo ra bởi hạ tầng cơ sở nơi duy trì truyền thông xã hội, theo Kimberley Derudder.(3) Các trung tâm dữ liệu, các mạng lưới, và các thiết bị sử dụng số lượng lớn năng lượng, tạo ra CO₂, loại khí nhà kính có liên quan mật thiết với biến đổi khí hậu. Có tài liệu cho thấy việc dùng TikTok trong vòng 1 tiếng đồng hồ sẽ tạo ra hơn 150 grams CO₂. Còn nữa, dòng thông tin liên tục và tràn ngập mà thường là hỗn độn và đôi khi sai sự thật, có nội dung khiêu dâm, thù hận, và gây nghiện làm ô nhiễm tinh thần cho người sử dụng, đặc biệt đối với giới trẻ.

 

 

Trong năm 2019, ô nhiễm nước gây ra cái chết yểu mạng cho 1.4 triệu người trên thế giới.(4) Ô nhiễm nguồn nước uống do nước thải chưa được gạn lọc tại các nước đang phát triển là một vấn đề, thí dụ, hơn 732 triệu dân Ấn Độ và hơn 92 triệu dân Etheopia không có các điều kiện vệ sinh căn bản. Trong năm 2013, hơn 10 triệu người dân Ấn Độ bị bệnh do truyền nhiễm qua đường nước, và trong số đó có 1,535 người đã chết mà hầu hết là trẻ em. Tính tới năm 2007, gần nửa triệu người Trung Quốc thiếu nguồn nước uống an toàn.

Phẩm chất không khí xấu có thể giết chết nhiều sinh vật, gồm con người. Ô nhiễm tầng ozone có thể gây ra bệnh về đường hô hấp, bệnh tim mạch, viêm cổ họng, đau ngực và hệ thống tiêu hóa. Một phân tích vào năm 2010 phỏng đoán rằng có 1.2 triệu người chết yểu mỗi năm chỉ riêng tại Trung Quốc vì ô nhiễm không khí.(5) Trong năm 2019, ô nhiễm không khí làm cho 1.67 triệu người Ấn Độ chết. Nghiên cứu trong năm 2022 của GeoHealth kết luận rằng việc thải khí độc từ nhiên liệu hóa thạch tại Mỹ làm cho từ 46,900 đến 59,400 người chết mỗi năm và phí tổn toàn quốc lên tới 678 tỉ đô la hàng năm.(6)

Theo Tổ Chức Enel Foundation, trích dữ liệu từ Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) phỏng đoán ô nhiễm không khí làm cho 7 triệu người chết yểu mỗi năm liên quan đến bệnh hô hấp, tim mạch và hệ thống miễn nhiễm. Ô nhiễm nước lan rộng đến gần 2 tỉ người, hay ¼ dân số thế giới vì uống nước dơ mỗi ngày. Các chất ô nhiễm như phế thải từ các kỹ nghệ thuốc và mỹ phẩm, khi phân tán vào môi trường sẽ gây ra sự gia tăng vi khuẩn chống thuốc kháng sinh. Biến đổi khí hậu cũng làm gia tăng cường độ mãnh liệt của bão, lụt và hạn hán.

Liên quan đến hậu quả của ô nhiễm biển, bản tin của CNN hôm 4 tháng 5 năm 2026 cho biết rằng, ngoài khơi biển Thái Bình Dương, giữa tiểu bang Hawaii và California, có một Bãi Rác Rất Lớn Ở Thái Bình Dương (Great Pacific Garbage Patch) một bãi rác cuốn xoáy lớn gấp hai diện tích của tiểu bang Texas. Khi các miếng nhựa va chạm nhau, chúng vỡ nát ra thành từng hạt nhỏ li ti đủ để bị cuốn bay theo gió. Một khi bay vào không khí, chúng sẽ tác động đến khí hậu mà có thể ảnh hưởng tất cả chúng ta, theo nghiên cứu mới cho thấy.(7)

Truyền thông xã hội, dĩ nhiên đã và đang mang lại nhiều lợi ích cho con người. Tuy nhiên, song song với những điều lợi, truyền thông xã hội cũng đưa đến cho người sử dụng nhiều tai hại về vật chất và tinh thần.

Bài viết “Social media’s impact on our mental health and tips to use it safely” của trường Đại Học UC Davis(8) đã cho biết những ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của người sử dụng truyền thông xã hội. Trong đó nói rằng sử dụng truyền thông xã hội có thể làm tăng cảm giác lo lắng và trầm cảm, đặc biệt đối với trẻ vị thành niên và thanh niên. Bài báo cho rằng bản chất gây nghiện của truyền thông xã hội kích hoạt trung tâm tưởng thưởng của não bộ qua việc cho ra chất dopamine. Đây là một “hóa chất liên quan đến cảm giác tốt đẹp” nối kết với các hoạt động vui thích. Khi đăng điều gì đó mà được bạn bè và gia đình bấm “like” làm tăng dopamine, ngược lại, khi không nhận được sự tán thưởng thì ảnh hưởng đến cảm giác về bản thân và sự tự tin của chúng ta. Bài báo cho biết trong năm 2020, có tới 44% người dùng internet tại Mỹ nói rằng họ đã từng bị quấy rối trên online. Việc bị bắt nạt trên mạng (cyberbullying) là khi người dùng truyền thông xã hội thường xuyên bị quấy rối, bị đối xử tệ, hay chế nhạo người khác bằng thiết bị điện tử. Điều đó có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự tự ti và sức khỏe tinh thần.

Bài viết từ Southern California Ballet cho biết rằng các chuyên gia tại trường y khoa Yale Medicine nói rằng thường sử dụng các nền tảng như Instagram, TikTok, và Snapchat có thể làm tăng nguy cơ lo lắng, trầm cảm, và tự ti đối với trẻ em. Việc dành thời gian nhiều cho truyền thông xã hội cũng làm rối loạn giấc ngủ, đặc biệt lúc trẻ em sử dụng vào ban đêm. Điều đó có thể dẫn tới việc sút giảm sự tập trung và làm cho trẻ em dễ bị căng thẳng và trầm cảm. Truyền thông xã hội cũng làm cho trẻ em dễ bị nghiện.(9)

Ô nhiễm môi trường chính trị đang làm lung lay nền tảng tự do và dân chủ trên thế giới. Tại Mỹ, vài năm gần đây, dưới thời của Tổng Thống Donald Trump, thể chế tam quyền phân lập đã và đang bị xói mòn khi Đảng Cộng Hòa của ông Trump nắm giữ thế đa số tại Tư Pháp, Lập Pháp, và Hành Pháp. Những phán quyết và chính sách trong thời gian qua nghiêng hẳn về bên cánh hữu bảo thủ của Đảng Cộng Hòa bất chấp ít nhất một nửa dân số cử tri Mỹ phản đối. Thêm nữa, từ bầu không khí ô nhiễm chính trị đẩy nước Mỹ vào tình trạng phân hóa và thù nghịch không những trong môi trường sinh hoạt chính trị mà còn trong sinh hoạt gia đình và xã hội. Sự chia rẽ và thù nghịch cực đoan đến mức không còn chỗ cho thỏa hiệp và bao dung. Sự ô nhiễm môi trường chính trị giờ đây đã kết thành những tầng mây đen u ám phủ trùm cả xã hội.

 

 

Ngăn chận và giảm thiểu tối đa sự ô nhiễm môi trường sống là trách nhiệm chung của tất cả mọi người sống trên trái đất này.

Trên thực tế, ngày nay con người có nhiều ý thức rõ ràng hơn về tai họa của ô nhiễm môi trường sống do thông tin được phổ cập. Điều này đã được chứng minh qua việc tái chế các đồ nhựa, chế tạo xe điện, sử dụng năng lượng mặt trời và năng lượng tái tạo. Các chính quyền cũng năng động hơn trong việc đưa ra các sáng kiến kiểm soát vật phế thải, khuyến khích người dân đi xe điện, v.v… Cá nhân từng người cũng có thể góp phần quan trọng vào việc giảm ô nhiễm môi trường sống bằng cách sử dụng hệ thống di chuyển công cộng, chú ý đến việc phân loại rác thải, giảm thiểu việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch, không quăng bỏ đồ vật nhựa hay các đồ vật ô nhiễm bừa bãi vào môi trường.

Trên bình diện quốc tế, 195 quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc đã đồng ký tên vào Hiệp Ước Paris năm 2015 trong Hội Nghị LHQ Về Biến Đổi Khí Hậu (COP21) tại thủ đô Paris, Pháp. Đây là nỗ lực đầu tiên của cộng đồng quốc tế mang tất cả các quốc gia lại với nhau để cùng đối phó với thảm họa biến đổi khí hậu. Hiệp Ước Paris nhằm mục tiêu hạn chế sự gia tăng của nhiệt độ trên toàn cầu chỉ ở mức 1.5 độ C để tránh tai họa cho trái đất và con người nếu nhiệt độ lên cao hơn mức ấy. Để đạt được mục đích ấy, các nước ký tên vào Hiệp Ước Paris cam kết sẽ giảm lượng khí thải nhà kính đáp ứng với mục tiêu của Hiệp Ước, theo tài liệu của Liên Hiệp Quốc.(10) Muốn giảm khí thải nhà kính thì phải giảm ô nhiễm môi trường, đặc biệt giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch, tức là xăng dầu và than đá.

Chính phủ của Tổng Thống Barack Obama đã ký vào Hiệp Ước Paris 2015 nói trên. Đến nhiệm kỳ đầu (2017-2021) của TT Donald Trump đã quyết định rút Mỹ ra khỏi Hiệp Ước này. Khi TT Joe Biden vào Bạch Ốc (2021-2025) thì Mỹ đã tham gia Hiệp Ước Paris trở lại. Nhưng khi TT Donald Trump trở lại Bạch Ốc lần hai (2025-2029) thì đã ra lệnh cho Mỹ rút khỏi Hiệp Ước Paris 2015 bắt đầu từ ngày 27 tháng 1 năm 2026.

Ông Trump không phải chỉ rút Mỹ ra khỏi Hiệp Ước Paris mà còn đưa ra nhiều sắc lệnh hành pháp và chính sách để đảo ngược những thành tựu chống biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường của các tổng thống tiền nhiệm. Chẳng hạn, ngày 20 tháng 6 năm 2025, TT Trump đã ký luật S.J. Res. 31 đảo ngược quy định cuối cùng của Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường (EPA) về việc giám sát các nguồn gây ô nhiễm theo Tiêu Chuẩn Thải Khí Quốc Gia Đối Với Các Chất Ô Nhiễm Không Khí Độc Hại (NESHAP), vốn là quy định tăng cường việc bảo vệ ô nhiễm không khí độc hại từ các nhà máy kỹ nghệ.(11)

Để giảm thiểu sự ô nhiễm truyền thông xã hội đòi hỏi con người phải nhìn xa hơn việc tái chế biến hay tiết kiệm nước mà còn quan tâm đến thói quen tiếp cận online, theo Diego Arellano và Fidel Guerra.(12) Nó khởi đi từ những chọn lựa nhỏ hằng ngày như bớt thời gian xem màng hình, dùng Wi-Fi thay vì mobile data, tắt tính năng tự động phát, hay tắt các thiết bị vào ban đêm, v.v…

Phó Giáo Sư Whitney Phillips thì nêu ra 4 cách để giảm ô nhiễm môi trường truyền thông xã hội.(13) Bà kể ra rằng, 1) Ý thức về mối quan hệ giữa sự sống khỏe mạnh và chia sẻ truyền thông xã hội để không làm ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần khi vào mạng xã hội; 2) Hiểu rõ về động lực của mạng để biết cách đánh giá các lựa chọn chia sẻ của mình với quan điểm rõ hơn; 3) Chia sẻ thông tin tích cực một cách có chiến lược, có nghĩa là biết lúc nào nên chia sẻ và lúc nào im lặng; 4) Tránh gây tổn hại bất ngờ để thông tin mình chia sẻ không vô tình làm hại người khác.

Các chính trị gia, các nhà lãnh đạo ở những nước tự do và dân chủ dựa vào lá phiếu của người dân để có được cái quyền danh chánh ngôn thuận mà điều hành đất nước, mà rao giảng các thuyết âm mưu, gây chia rẽ và hận thù, tung hỏa mù để biến thật giả khó phân và thiện ác lẫn lộn hầu đục nước béo cò. Người dân ở những nước tự do và dân chủ có được quyền bất khả tương nhượng về bầu cử để chọn người lãnh đạo xứng đáng. Đây là công cụ hữu hiệu để làm sạch môi trường chính trị ô nhiễm.

Vấn đề là người dân có thật sự muốn tẩy sạch ô nhiễm trong môi trường chính trị hay không? Đúng ra còn phải hỏi xem có bao nhiêu phần trăm dân số cử tri muốn thay đổi, nếu không đủ đa số thì chuyện đâu vẫn còn nguyên đó, nghĩa là chúng ta lại phải tiếp tục hít thở không khí ô nhiễm!  

 
_________________

 

(1) Polution -- https://www.britannica.com. 

(2) Environmental Pollution -- https://www.enel.com.

(3) Derudder, K., “What is the environmental footprint for social media applications?,” 2021 Edition, Greenspector.

(4) Theo báo cáo của nhiều nhà khoa học có tựa đề “Pollution and health: a progress update” được đăng trên tạp chí The Lancet Planetary Health số 6, tháng 6 năm 2022.

(5) Wong, Edward trong bài báo “Air Pollution Linked to 1.2 Million Deaths in China,” The New York Times, số ra ngày 1 tháng 4 năm 2013.

(6) Mailloux, Nicholas A.; Abel, David W.; Holloway, Tracey; Patz, Jonathan A., “Nationwide and Regional PM2.5-Related Air Quality Health Benefits From the Removal of Energy-Related Emissions in the United States,” Tạp chí GeoHealth số 6 ngày 16 tháng 5 năm 2022.

(7) Laura Paddison, “The Great Pacific Garbage Patch is a plastic trash nightmare. It could also be part of a much bigger, hidden problem,” -- https://www.cnn.com.

(8) Xem “Social media’s impact on our mental health and tips to use it safely” –  

https://health.ucdavis.edu/blog/cultivating-health. 

(9) Xem “How Social Media Can Negatively Affect Kids’ Well-Being” --

(10) Xem “The Paris Agreement” - https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement.

(11) Xem “White House Watch: Tracking Attacks on Our Environment & Health,” -- https://www.nrdc.org.

(12) Diego Arellano and Fidel Guerra, “Social media addiction also harms the planet” -- https://tecscience.tec.mx.

(13) Whitney Phillips, “4 ways to avoid polluting the social media ecosystem” --  https://journalism.uoregon.edu.