WASHINGTON, DC - NGÀY 20 THÁNG 3: Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump ký một sắc lệnh hành pháp nhằm cắt giảm thu hẹp quy mô và phạm vi của Bộ Giáo dục cùng với các em học sinh ký vào phiên bản của riêng mình, trong một buổi lễ tại Phòng phía Đông của Nhà Trắng vào ngày 20 tháng 3 năm 2025 tại Washington, DC. Sắc lệnh này cho phép thu hẹp bộ phận trị giá 100 tỷ đô la này, không thể giải thể nếu không có sự chấp thuận của Quốc hội. (Ảnh của Chip Somodevilla/Getty Images)
Nếu nền giáo dục quốc tế của Mỹ từng tự hào là vũ khí “soft power” – tạm gọi là quyền lực mềm – của quốc gia, thì bắt đầu hôm nay, có lẽ giáo dục Mỹ, nền dân trí chính thức “soft”, theo đúng nghĩa đen, dưới đế chế của Donald Trump.
Sau hơn một tháng đe dọa, cuối cùng thì Bộ trưởng Nội An Kristi Noem hôm thứ Năm 22/5 đã ra lệnh cho Bộ Giáo Dục (DHS) thu hồi chứng nhận Chương trình Sinh viên và Trao đổi Khách mời của Đại Học Harvard, là chứng nhận cho phép các trường đại học cao đẳng tuyển sinh viên quốc tế. DHS cho biết ngoài việc cấm tuyển sinh viên ngoại quốc trong tương lai, các du học sinh hiện tại của Harvard phải chuyển trường nếu không muốn bị mất tư cách pháp lý về di trú ở Mỹ.
Bằng một hình thức không khác Donald Trump, Kristi Noem đưa ra thông báo bằng tuyên bố trên mạng xã hội Twitter: “Chính quyền này đang buộc Harvard phải chịu trách nhiệm về việc nuôi dưỡng bạo lực, bài trừ Do Thái và phối hợp với Đảng Cộng Sản Trung Quốc trong khuôn viên trường.”
Cũng trên công cụ đó, bộ trưởng Bộ Nội An cho rằng các trường đại học được tuyển sinh viên ngoại quốc và hưởng lợi từ khoản học phí cao hơn của họ để giúp tăng quỹ tài trợ hàng $tỷ đô-la là “một đặc quyền, không phải là quyền.”
“Harvard đã có nhiều cơ hội để làm điều đúng đắn, nhưng họ đã từ chối không làm.”
Vào tháng 4 vừa qua, chính quyền đã đóng băng $2,2 tỷ tiền tài trợ của liên bang cho Đại học Harvard, vài giờ sau khi trường đại học này kiên quyết bác bỏ yêu cầu xóa bỏ các chương trình đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEI).
Cuộc thập tự chinh đánh vào học thuật
Giáo sư Atul Gawande, người đã dành gần như toàn bộ cuộc đời sự nghiệp y học của ông cho Đại Học Harvard và bệnh viện trực thuộc là Brigham and Women’s Hospital, từng là trợ lý quản trị viên về y tế toàn cầu tại Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ trong chính quyền Tổng Thống Biden, khẳng định trong bài tiểu luận của ông đăng trên NewYorker vào cuối tháng 4:
“Nếu bạn hoặc người thân của bạn mắc bệnh ung thư, tim mạch, chứng mất trí, bệnh Parkinson hoặc bệnh tiểu đường, thì có thể những chữa trị bạn đang nhận là những thành quả từ các khám phá về chăm sóc và điều trị của trường đại học có được từ tài trợ của liên bang.”
Chỉ thế thôi, cũng đủ để hiểu tầm quan trọng của ngân sách tài trợ liên bang đối với một trường đại học.
Cuộc tấn công gần như toàn diện của chính quyền Donald Trump vào khoa học và học thuật của Hoa Kỳ, không chỉ Harvard còn vào ít nhất chín trường đại học tư thục khác, như Columbia và Johns Hopkins, và các trường công lập, chẳng hạn như University of Minnesota và U.C.L.A. Một bản dự thảo bị rò rỉ cho truyền thông hồi tháng 4 vừa qua cho thấy ngân sách y tế dân sinh năm 2026 của Trump đề xuất cắt giảm thêm 40% tại N.I.H. và tại C.D.C. Các trường đại học trên toàn quốc hiện đang cắt giảm hoặc thậm chí hủy bỏ việc tuyển sinh sau đại học.
Scott Weinhold, một viên chức cao cấp của Cục Văn hóa Giáo dục thuộc Bộ Ngoại Giao nói với IIE: “Kinh nghiệm học tập tại Hoa Kỳ không chỉ định hình cuộc sống của các cá nhân, mà còn định hình tương lai thế giới gắn kết của chúng ta. Mối quan hệ giữa sinh viên Mỹ và sinh viên quốc tế ngày nay là cơ sở của các mối quan hệ cho các mối quan hệ kinh doanh và thương mại trong tương lai, khoa học và đổi mới, và cả các mối quan hệ chính phủ.”
Không nghi ngờ gì nữa. Đây là thời điểm tồi tệ nhất đối với một thanh niên có ước mơ khám phá khoa học. Vì mục đích kiểm soát chính trị, thâu tóm quyền lực, trả thù cá nhân, chính quyền Donald Trump (phần nào), chỉ bằng một sắc lệnh, đã làm ngã rạp cả một dãy lá chắn khoa học hàng đầu của nước Mỹ – đó là giáo dục, là tri thức. Trong đó, nhận lãnh thiệt hại nặng nề trước mắt là nền học thuật kỳ cựu của nước Mỹ và cả thế giới, là những dự án nghiên cứu khoa học còn dang dở ảnh hưởng đến sinh mệnh của nhân loại.
Cuộc thanh trừng khoa học giáo dục đã làm đóng cửa các phòng thí nghiệm viêm gan của C.D.C. trong bối cảnh cuộc điều tra về đợt bùng phát viêm gan C ở Florida đang diễn ra. N.I.H. đã trì hoãn việc cấp các khoản tài trợ mới và chấm dứt một loạt các khoản tài trợ hiện có, bao gồm một nửa ngân khoản tài trợ cho nghiên cứu về cải thiện tỷ lệ tiêm chủng cho công chúng và hàng trăm khoản tài trợ nghiên cứu về HIV. Đợt sa thải hàng loạt này đồng nghĩa với bãi bỏ lời cam kết của Hoa Kỳ về việc chấm dứt HIV vào năm 2030.
Nguồn thu không nhỏ của Hoa Kỳ
Theo cách nói của Bộ trưởng Bộ Nội An Kristi Noem, các trường đại học được tuyển sinh viên quốc tế và hưởng lợi từ khoản học phí cao hơn từ sinh viên. Điều này đúng nhưng chưa đủ.
Trong nhiều thập kỷ, Hoa Kỳ là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về giáo dục đại học và là điểm đến hàng đầu cho sinh viên quốc tế từ khắp nơi trên thế giới. Đại học Mỹ là ước mơ của bất kỳ ai có mưu cầu học vấn. Hoa Kỳ cung cấp cả cơ hội giáo dục tiến bộ, nhân bản và môi trường tiên tiến, hỗ trợ tuyệt đối cho sinh viên quốc tế. Những sinh viên quốc tế đến Mỹ, ở bất kỳ trường đại học hay cao đẳng nào cũng hình thành một quy trình “có qua có lại.” Họ đến đất nước này để lĩnh hội kiến thức, và ngay lập tức họ trả lại cho chính quốc gia đó sự đóng góp của họ, dưới nhiều hình thức.
Hiệp Hội Các Nhà Giáo Dục Quốc Tế (Assocaition of American Universities – NAFSA) vào tháng 11/2024 đã công bố dữ liệu cho thấy sinh viên quốc tế tại các trường cao đẳng và đại học ở Hoa Kỳ đã đóng góp $43,8 tỷ cho nền kinh tế Hoa Kỳ trong năm học 2023-2024 và hỗ trợ hơn 378.000 việc làm. Theo phân tích của NAFSA, đóng góp kinh tế của sinh viên quốc tế cho Hoa Kỳ là “số tiền cao nhất từng được tính toán.”
Viện Giáo Dục Quốc Tế (IIE) vào tháng 11/2024 công bố khảo sát lượng sinh viên quốc tế chiếm 6% tổng dân số giáo dục đại học Hoa Kỳ. Và theo Bộ Thương Mại Hoa Kỳ, sinh viên quốc tế đã đóng góp hơn $50 tỷ cho nền kinh tế Hoa Kỳ vào năm 2023.
Cũng dữ liệu từ NAFSA cho thấy rằng “cứ ba sinh viên quốc tế thì có một việc làm tại Hoa Kỳ được tạo ra/hỗ trợ.” Các tiểu bang nguồn thu kinh tế lớn nhất từ sinh viên quốc tế là California, New York, Massachusetts, Texas và Illinois. Viện Đại Học uy tín thế giới Harvard tọa lạc ở Cambridge, Massachusetts.
‘Make America Soft Again’
Theo khảo sát của IIE, trong lúc các quốc gia khác hứa hẹn mang đến cho sinh viên quốc tế những cơ hội mở rộng để ở lại và cống hiến đã chứng kiến một nỗ lực tuyển dụng nhân tài thì Hoa Kỳ đang tự đóng sập cánh cửa chào đón những tinh hoa của thế giới đến đất nước của mình.
“Soft power” – quyền lực mềm – là một khái niệm do Giáo sư danh dự của Harvard, ông Joseph S. Nye Jr., phát triển trong sáu thập kỷ làm việc tại Harvard. Theo ông, sinh viên quốc tế chính là những người tham gia tích cực vào một cuộc trao đổi quyền lực mềm.
Qua chiều dài lịch sử, nền giáo dục Hoa Kỳ là một trong những công cụ quyền lực mềm mạnh mẽ nhất của quốc gia này. Sinh viên quốc tế đến, trực tiếp học hỏi các giá trị từ cơ bản đến tiên tiến nhất và đặc biệt là nền dân chủ của Hoa Kỳ. Họ rời đi với sự trân trọng đối với các lý tưởng của quốc gia này. Họ trở về quê hương của mình gần như với tư cách là những đại sứ không chính thức, giúp lan tỏa những giá trị đó ra khắp thế giới.
Người ở lại thì tiếp tục cống hiến, cho chính cuộc sống của họ và cho đất nước. Người Mỹ gốc Việt trong suốt nửa thế kỷ qua là một minh chứng hùng hồn nhất.
Nhưng hôm nay, bức tranh tổng thể của nước Mỹ chẳng khác nào một “Robinson trên hoang đảo.” Vị trí tiên phong của Hoa Kỳ về sứ mệnh nhân đạo và phát triển phần lớn đã bị tháo dỡ, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho hàng trăm triệu người trên thế giới. Bây giờ, cú đánh “truy cùng đuổi tận” của chính quyền hiện tại vào nền giáo dục sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng cho chính người dân Mỹ khi “soft power” của quốc gia bị phá bỏ.
“Make America ‘soft’ again” là đây!
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình