Bạn và thù

Buổi sáng tỉnh thức với bản tin sét đánh: Nhân viên cảnh sát thành phố Toledo, Ohio, anh Anthony Dia 26 tuổi, ra đi để lại vợ goá và đứa con lên hai. Lời cuối cùng ghi được trên máy thu âm của cảnh sát, "Hãy nói với gia đình, tôi yêu mọi người!" (Tell my family I love them!). Rạng sáng ngày lễ Độc lập Fourth of July, khi dân chúng Mỹ còn yên giấc, Anthony Dia nhận lịnh đến kiểm soát bãi đậu xe tại Home Depot, và nơi này anh đã bị một người đàn ông 57 tuổi dùng súng bắn vào ngực, sau đó người đàn ông tự tử bằng chính súng của mình một nơi không xa. Không thấy báo cáo nói về diễn tiến sự việc.

Từ “phân biệt chủng tộc” được dùng khắp nơi để giải thích tất cả những nguyên nhân gây ra nỗi thống khổ và cái chết của người Mỹ gốc Phi: thiếu thốn tiếp cận chăm sóc y tế, thực phẩm, nhà ở, việc làm, bị ăn đạn, đánh bằng dùi cui, hoặc đầu gối cảnh sát. Nhưng từ “phân biệt chủng tộc” không thể diễn tả được hết những gì người da đen phải đối mặt trên đất nước này. Rõ ràng, “phân biệt chủng tộc” không phải là một từ vô nghĩa. Nhưng nó bao hàm quá nhiều vấn đề, từ việc người da đen bị từ chối tiền vay mua nhà, cho đến việc học sinh châu Á bị coi là “hình tượng thiểu số mẫu mực.” Từ “phân biệt chủng tộc” quá chung chung, thiếu cụ thể.

Chỉ còn 4 tháng nửa là đến ngày bầu cử ở Mỹ. Những người ủng hộ Trump đã quyết định lá phiếu và không đổi ý trong mọi trường hợp. Ngược lại phe chống Trump ngày thêm phẩn nộ vì tình trạng hổn loạn trong nước Mỹ về cả dịch bệnh lẫn vấn nạn màu da mà họ cho là Trump gánh phần lớn trách nhiệm. Nếu dựa theo các thăm dò ý kiến thì đảng Dân Chủ sẽ thắng lớn không những ở số phiếu phổ thông (55/40) mà quan trọng hơn cả là số phiếu cử tri đoàn, và còn thêm cơ hội hốt trọn gói từ Nhà Trắng đến Thượng và Hạ Viện.

Không có một thời kì nào trong lịch sử Hoa Kỳ mà bên cảnh sát không phải là một lực lượng bạo lực đàn áp người da đen. Hệ thống cảnh sát ở miền Nam Hoa Kỳ xuất phát những nhóm tuần tra tự phát nhằm bắt giữ người nô lệ bỏ trốn để trả lại cho chủ nô hồi những năm 1700-1800. Tại miền Bắc Hoa Kỳ, những sở cảnh sát địa phương đầu tiên đã giúp dập tắt các cuộc đình công lao động và những cuộc nổi dậy chống lại giai cấp thượng lưu. Ở tất cả mọi nơi, cảnh sát đã đàn áp những nhóm người chịu thiệt thòi, hòng duy trì hiện trạng xã hội bất công.

Là những giáo sư, trưởng khoa, chuyên gia pháp luật hay các giáo sư hồi hưu tại Đại Học Luật Khoa George Washington, chúng tôi viết tuyên cáo này với một con tim trĩu nặng để lên án hàng loạt hành động và những thiếu sót của Bộ Trưởng Tư Pháp William P. Barr, người đã làm suy yếu hệ thống pháp luật, làm tổn hại niềm tin của công chúng vào pháp luật vốn được áp dụng một cách bình đẳng và công bằng với tất cả mọi người và là người đã thể hiện sự xem thường các quyền hiến định căn bản. Nói ngắn gọn, Bộ Trưởng Barr đã thất bại trong việc giữ lời tuyên thệ nhậm chức của mình là để "bênh vực và bảo vệ Hiến pháp Hoa Kỳ". Chúng tôi cảm thấy có bổn phận đặc biệt phải lên tiếng do mối quan hệ lâu dài đã có giữa Bộ Trưởng Barr với trường Luật và viện đại học chúng tôi. Trường Luật của chúng tôi đại diện cho các giá trị cốt lõi của định chế pháp luật, những áp dụng luật pháp công bằng và bình đẳng cho tất cả mọi người và sự bảo vệ những quyền hiến định.

Con nhớ hôm đó là ngày lễ Nghiêm Phụ. Chỉ còn hơn 100 ngày sau đó là tới kỳ bầu cử tổng thống (2016). Đêm bầu cử, con và bố cùng ở trong một căn nhà, cùng theo dõi tin tức về bầu cử, nhưng khác phòng, khác kênh truyền hình. Bố reo mừng, còn con thì ray rứt khóc. Bây giờ đây, chỉ vài năm sau thôi, chúng ta bị bó rọ trong nhà giữa trận đại dịch sát nhân và cơn suy thoái kinh tế trầm trọng. Đường phố khắp nơi trên nước Mỹ tràn ngập những cuộc biểu tình chống kỳ thị chủng tộc và sự tàn bạo của cảnh sát. Những ngày tháng đen tối như thế này thực sự rất cần đến một người lãnh đạo tài giỏi. Con không biết, liệu rồi bố sẽ bỏ phiếu bầu Trump một lần nữa hay không?

Thế là thêm một cơn địa chấn mới, nó đang tàn phá cả về vật chất lẫn tinh thần. Nước Mỹ bị ảnh hưởng nặng nề về kinh tế, xã hội, tình cảm… Người Mỹ bị chia rẽ trầm trọng, những biểu tượng của một thời lập quốc đang bị phá hoại: tượng đài, lá cờ, văn bia, tác phẩm văn học, phim ảnh… tất cả những thứ gì có liên quan đến thời nội chiến, liên quan đến vấn đề nô lệ da đen đều triệt hạ không thương tiếc, dù đó là dĩ vãng, là di sản lịch sử! Dù trước kia những pho tượng ấy là biểu tượng cho sự khoan dung, hoà hợp, tinh thần mã thượng của xứ Cờ Hoa.

Thời gian gần đây, những biến động kinh hoàng ngay tại Hoa Kỳ chi phối tinh thần của tôi rất nhiều. Tôi buồn, uất, thương và tiếc cho một đất nước bình an, người dân lịch sự, lễ độ, cao thượng và bao dung – vào thời điểm người Việt Nam tỵ nạn cộng sản đến Hoa Kỳ, năm 1975 – nay không còn nữa! Không phải đợi cho đến năm 1975 tôi mới biết đa số người Mỹ rất lịch sự, rất bao dung vì họ có trái tim vĩ đại; mà từ khi còn là đứa bé gái, xem xi-nê phim Cowboys, thấy Mỹ và người da đỏ đánh nhau, tôi để ý, dường như không bao giờ đoàn Cowboys cởi ngựa rược đuổi người da đỏ đến cuối đường rồi tận diệt người da đỏ – như người cộng sản Việt Nam (csVN) đã hành xử đối với quân cán chính và người miền Nam Việt Nam, sau tháng Tư 1975.