Nước Pháp này đúng là nước con gà, con gà Gaulois, khi tôi đến thăm một người bạn đã lâu ngày không gặp nhau ở tận vùng Villiers le Pin, ngoại vi vùng 93, gọi là ngoại ô mà rất xa Paris. Vùng đất khá thanh lịch êm ả, mỗi nhà có một diện tích rất rộng, vườn trước, đất bao quanh hai bên nhà, nhất là khoảng vườn sau bao la rộng thoáng. Tuy bao la là phía sau giáp rừng có lẽ, còn hai bên nhà nọ cách nhà kia cũng phân biệt bằng một hàng rào kẽm dây thép mỏng, mắt cáo thưa, để xác định giới tuyến, nhất là giới tuyến cho các quý vị gia súc… chó, mèo, nhất là gà, gà mẹ gà con ríu rít.
Chị An, bạn tôi giải thích là đã nghỉ hưu thì mua nhà ở xa thành phố để được nghỉ ngơi yên tĩnh, ăn uống có là bao mà giá nhà lại nhẹ nhàng, vừa túi tiền. Hai bên cạnh đất nhà, họ đánh luống, trồng rau thơm, bạc hà, ngò, dấp cá, hẹ, lên xanh um. Có những luống rau cải bẹ, cải ngọt, đu đưa hoa vàng kỷ niệm xa xưa… ớt thì thôi đủ màu, tím, xanh, vàng, cam và chen lẫn cả cải moutarde và hoa cúc trắng.
“Hoa cúc trắng vẫn biết lòng mình đắng
vẫn nở đầy cho ong bướm vo ve…”
Khoảng đất sau nhà, sau một cái sân đá, họ có một khoảng đất bọc thảm cỏ rộng, một bãi cỏ xanh rì, mỗi góc bãi cỏ có một, hai, cây cổ thụ cao, rất cao. Mấy cây cổ thụ đó như là cây đa hay cả cây sung cho bóng râm mát vào hè như che được đến nửa cái sân lát đá. Tôi cứ nghĩ cây cao đó mà đổ dễ có thể làm sập cả mái nhà. Nhưng không hề chi, bạn tôi đã giải thích các cây đa cây đề vĩ đại đó gốc sâu cả 5, 6 mét, chúng được săn sóc, bảo hiểm hàng năm, mỗi gốc cây đều có gắn một thẻ ID như một người.
Để tạo nên một quang cảnh đầy đủ, linh động, thì mairie vùng đó có kế hoạch phát cho mỗi gia đình, tùy ý thích, là cho mỗi gia đình một con gà trống hay một con gà mái tùy theo chọn lựa. Họ không sợ gà phóng uế, vì đất trồng cỏ quá rộng, chỉ nuôi cỏ tốt mượt mà, cỏ lại đẹp như nhung mà có thêm gà đủ màu di động cũng vui vui. Sáng sớm tinh mơ, nghe một vài con gà trống gáy te te, người ta sung sướng, ngủ nướng, tưởng như còn ở đồng quê xa xa nào thuở đó.
Nhà bạn tôi ưng chọn một cô gà Hoa Mơ, cô Hoa Mơ được nuôi chăm sóc, có chuồng, có ổ, đi về với anh gà tre lối xóm, và đã có một ổ trứng, cô Hoa Mơ ấp ủ rổ trứng kỹ lắm, cô bạn tôi hy vọng một vài tuần lễ sau sẽ có đàn gà con Hoa Mơ ríu rít, chiếp chiếp… vui vui…
Đúng vậy ấp được 22 ngày, mẹ con nó mổ vỏ rồi xuống ổ, chập choạng tập đi, đổ xiêu đổ vẹo, rồi vài ngày sau cứng cáp hơn, ríu ra ríu tít, lũ gà con sung sướng chạy giỡn trong một không gian rộng mở, chiếp chiếp… chiếp chiếp… cục cục cục cục… mẹ con gọi nhau tôi nhìn con Hoa Mơ dẫn đàn con nó, mười một cái nắm bông gòn trắng bụ bẫm ríu rít quanh mẹ nó, mà thương cho những con gà công nghiệp được nở ra, ai lo cho chúng, cái bóng đèn sưởi ấm chớp chớp kia làm sao có cảm thụ như con gà mái mẹ.
Đàn gà trước mặt, đàn gà tự nhiên, thật hạnh phúc. Con Hoa Mơ dẫn đàn con nó đi quanh quẩn, đi lang thang quanh một gốc cây, chúng bươi bươi, kiếm kiếm, chúng nói chuyện với nhau rôm rả. Chủ nó cẩn thận giã nhỏ tấm, vãi ra xung quanh, nhưng chúng chỉ ăn vài hạt lấy lệ, rồi lại dắt nhau đi về một góc vườn khác. Con mẹ thong dong kêu cục, cục, cục. Những con đi xung quanh, thỉnh thoảng có một làn gió nhẹ, một vài con gà con nhẩy cẫng lên ra chiều thích chí… nhưng chúng không đi xa hơn, chỉ lòng vòng vây quanh mẹ nó. Con Hoa Mơ có vẻ nhàn tản và hạnh phúc, thong dong làm sao, nó đi mau, rồi đi chậm, rồi ngừng lại cho các con nó leo lên lưng, có những con chui dưới hai cánh mẹ nó, rồi mẹ nó lại đứng lên rong ruổi cuộc đi bộ thanh thản. Gió mùa xuân lâng lâng, vài cành hoa kèn đu đưa chạm vô má con gà mẹ, nó nghiêng đầu qua phải, qua trái, thản nhiên quan sát trời mây. Vô tư lự.
Chợt, bờ rào bên kia, có tiếng cục cục cục cục… À ra chị mái dầu hàng xóm, cũng đang dong bầy con nhỏ đi ngao du gần sát biên giới, gần sát lằn ranh đỏ. Bầy con gà mái dầu đông hơn, lớn hơn, mẹ con nó tiến sát lằn ranh giới hạn, đã vượt qua cầu, may mà có hàng rào mắt cáo thưa chia lối, nên con nhà nọ chưa tràn sang con nhà kia.
Á à, đang bình an thanh thản, con Hoa Mơ nhẩy dựng lên: Cục cục, cục ta cục tác… (Coi chừng, mày cứ tới đây là tao tát, tao tát). Mấy nắm bông gòn con thấy mẹ chợt nổi sung giận dữ, nháo nhác tản ra xa, gọi nhau thất thần… chiếp chiếp chiếp… khiếp khiếp khiếp!
Con mái dầu, đã có chủ đích, nên thong dong từ xa xông tới, nó dẫn theo các con đã lớn hơn bè bên kia hàng rào, đúng, nó dẫn theo một quân đoàn tác chiến tấn công liền: Ra ra ra… cục tác cục ta, cục tác cục ta ra ra… (mày cứ tới đây, tao đá mày ra, tao đá mày ra…)
Hai cái con mẹ gà, ghen ăn tức ở, chẳng hiểu sao lại ghét nhau, thù hận nhau từ bao giở bao giờ, tiến sát bờ rào, chửi bới nhau ghê gớm quá: Tới đây, tới gần đây, cái mặt mày thấy ghét! At tac em mờ ét s két két két (attacms). Cốt cốt cốt, tao sẽ thả patriốt sang vườn nhà mày, nướng chính mẹ con mày nè, nè, đây, đón nhé: cốt cốt cốt (patriot).
Lũ gà con chạy dáo dác, kêu chim chíp inh ỏi, chúng chạy lung tung chạy loăng quăng… kêu kêu… cứu cứu cứu… chiếp chiếp chiếp… khiếp khiếp khiếp…
Con Hoa Mơ dường như quên cả lũ con sợ hãi bên cạnh nó nhảy dựng người lên, đá vô hàng rào, chửi: Cục ta cục tác, cục ta cục tác bỏ con dáo dác, mà đi cãi nhau! Tung mình lên đá lưới thép mà chửi địch thủ: Cục ta cục tác cục tác, vừa đau vừa tác… cục ta cục tác bỏ con dáo dác, mà đi đánh nhau… lông con gà mẹ đụng mạnh vô hàng rào, vài cái rơi tơi tả xuống cỏ, UAV… theo gió bay lả tả.
Hai con gà mái mẹ thi nhau la quác quác, và cố sức nhẩy lên đá vô lưới sắt mà chúng cho là đang đá vào đối thủ. Lũ gà con quá sợ, chạy xớn xác rồi túm tụm lại với nhau… như hai cái nón len úp trên đám cỏ.
Chị An chợt đi ra lượm áo quần phơi đã khô trông thấy hai con gà đang còn kịch chiến nhưng vừa thấy người, chúng vội nằm bẹp xuống. Chủ nó kiếm được trong bếp một cái rổ lớn, chị mau lẹ tay úp chụp con Hoa Mơ nằm yên trong rổ:
Được, ok, con muốn ăn cháo gà thì mẹ sẽ cho con ăn, cứ liệu hồn!
Rồi kế đó, chị tìm ra trong góc nhà kho một cái giỏ mây đi chợ, khá rộng, chị lượm từng con gà con như những nắm xôi, bỏ chúng nhẹ nhàng lần lượt vô giỏ mây. Tiếp tới, chị sách từ tốn con Hoa Mơ bỏ vô chung chỗ với các con nó, con gà mái mẹ co co những ngón chân nghều ngoào ủ lấy chu đáo như sợ làm đau các con nó… ờ, ờ, lúc này nó hiền như từ mẫu.
Nhưng chủ nó lại đưa ra một nhận xét khá khôi hài, “từ mẫu gì nó, cái con nợ này, tên nó, gọi là Vladimir P. đó, mairie đã in tên nó vào chân nó trước khi cho mình nuôi… còn cái con mái dầu bên kia hàng rào, họ khắc nom và prénom trên cẳng nó là Volodymir Zélensky… hà há”.
Cái mairie của nhà bạn có những ý nghĩ ngồ ngộ!
Ngộ thiệt chớ, họ còn giải thích rõ ràng là Vladimir và Volodymir theo chiết tự ngôn ngữ cùng một ngôn từ và cùng có ý nghĩa là người mang tên họ đó là những người mang lại hòa bình và êm ấm cho thế gian! Đúng không?
– Chúc Thanh
Paris hè 2024
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình