Chủ nghĩa độc tài lan rộng khi sự tàn ác trở thành trò tiêu khiển. Nó lan rộng khi người dân trở nên chai sạn với những lời dối trá. Nó lan rộng khi các thể chế được thiết kế để kiểm soát quyền lực bị xói mòn bởi tinh thần đảng phái. (Ảnh: Việt Báo)
‘Chủ Nghĩa Độc Tài Không Sinh Ra Từ Chân Không’
Kalynh Ngô
Giữa biển người lan tỏa tiếng nói phản kháng khắp nước Mỹ cuối tuần qua, một lần nữa, Tổng thống Donald Trump đã biến sự tàn ác thành trò đùa sỉ nhục phẩm giá của hàng triệu người dân Mỹ. Trump đăng tải một video do AI tạo ra, tự mô tả mình là một phi công đầu đội vương miện, mang mặt nạ dưỡng khí, điều khiển chiếc phi cơ chiến đấu, bay lượn trên bầu trời, thả phân lên đầu người biểu tình “No Kings.”
Đúng. Đó là phân, là chất dơ từ đại tiện, là chất là tờ Washington Post không dám thẳng thắn gọi đúng tên của nó, mà chỉ là “một chất lỏng”; còn NBC thì rụt rè hơn, “có vẻ như là phân.” Chỉ có những người đang hứng trọn chất dơ đó từ người đứng đầu một quốc gia, mới thẳng thắn gọi đúng tên.
Những gì chúng ta và cả thế giới đang chứng kiến không chỉ là sự suy đồi của một cá nhân - mà là sự sụp đổ đạo đức của một phong trào chính trị tiếp tục coi những màn trình diễn như vậy là vô hại hoặc thậm chí là hài hước.
Sáng Thứ Hai, truyền thông hỏi Mike Johnson: “Ông nói rằng những người Dân Chủ đã thực hiện một cuộc biểu tình chống lại nước Mỹ, căm ghét nước Mỹ, nhưng ông nói thế nào khi Tổng thống Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ đăng video thả phân của ông ấy lên đầu người Mỹ?”
“Tổng thống dùng mạng xã hội để nói lên quan điểm của ông ấy,” người có tiếng nói cao nhất Hạ Viện Hoa Kỳ đã trả lời như thế.
Kenny Loggins, ca sĩ hát bài “Danger Zone” Trump sử dụng trong video AI lên tiếng yêu cầu “bản ghi âm của tôi trong video này phải được gỡ bỏ ngay lập tức.”
Chín tháng qua, nước Mỹ đã chứng kiến quá nhiều những trò đùa cợt từ Tòa Bạch Ốc. Những phát ngôn, hình ảnh hoàn toàn trái ngược với nền tảng đạo đức của nguyên thủ quốc gia và bộ máy cao nhất của đất nước. Gần gũi hơn, những trò đùa đó không nằm trong các chương đầu tiên của một giáo trình giáo dục cơ bản.
Nếu một chính trị gia nào của đảng Cộng Hòa, hoặc đồng minh nào của Trump bào chữa “tổng thống không làm video đó” thì hãy nhớ một sự kiện xảy ra khoảng hai tuần trước. Ngày 8/10, nhiếp ảnh gia Evan Vucci của AP tại Washington, người đoạt giải Pulitzer và giải thưởng quốc gia Edward R. Murrow đã ghi lại tấm ảnh “nói lên vạn điều muốn nói.” Đó là tấm ảnh Ngoại trưởng Marco Rubio thì thầm vào tai Tổng thống Donald Trump sau khi đưa cho ông một tờ giấy về một thỏa thuận ngừng bắn ở Trung Đông, nói rằng “Sắp xong rồi. Chúng tôi cần ông sớm duyệt một bài đăng trên Truth Social để ông có thể công bố nó.”
Video AI là giả tạo, nhưng thông điệp thì có thật. Đối với Trump, bất đồng chính kiến không phải là biểu hiện của quyền công dân dân chủ, mà là một sự xúc phạm cần phải xóa bỏ vĩnh viễn. Nước Mỹ hiện nay dưới chính quyền của tổng thống 47 là nơi chính sách và đường lối của người cai trị là tuyệt đối, và những ai thách thức nó sẽ bị biến thành đối tượng để chế giễu cần phải tiêu diệt.
Sự nghiệp chính trị của Donald Trump được xây dựng trên sự hạ thấp phẩm giá của người khác. Ông chế giễu những người khuyết tật, những cựu chiến binh bị xúc phạm, gọi những người nhập cư là "súc vật" và mô tả các đối thủ chính trị là “lũ sâu bọ.” Mục đích của những lời lẽ như vậy không chỉ là để gây sốc; mà còn là để tước đoạt phẩm giá của con người.
Một khi một nhóm người bị phi nhân tính hóa, sự tàn ác đối với họ không chỉ trở nên được chấp nhận mà còn trở nên thú vị.
Do đó, video AI “thả phân xuống đầu người Mỹ” không phải là một sự khiêu khích ngẫu nhiên. Đó là đỉnh điểm, là giới hạn (cao nhất?) của một thế giới quan coi quyền lực đồng nghĩa với sự sỉ nhục. Khi một tổng thống tự mô tả mình là người là người đổ rác, đổ phân lên đồng bào của mình, ông ta không nói đùa – ông ta đang bộc lộ quan niệm của mình về quyền lực.
Chủ tịch Hạ Viện Mike Johnson đã nói như thế!
Tuy nhiên, những nhà lập pháp Đảng Cộng Hòa không hề có sự phẫn nộ, không có ranh giới đạo đức nào được vạch ra. Thay vào đó, là một cái nhún vai tập thể. Là cùng nhau ngoảnh mặt. Không thấy! Không nghe! Không biết!
Những người trong bộ máy chính quyền hiện tại đã dễ dàng bỏ qua hết lần này đến lần khác, bỏ mặc những “tương tác” quái thai hiện ra từ những gì Trump đăng tải trên mạng xã hội. Khi một đảng phái từ chối lên án sự suy thoái như vậy không phải là sự trung lập – mà là sự đầu hàng.
Những người đó không hề mù quáng. Họ biết Donald Trump là ai. Họ biết ông ấy đã làm gì. Họ đã chứng kiến sự kích động, những lời dối trá, sự coi thường luật pháp và sự thật. Có vẻ như họ đang chọn chính sách “thà ở gần Trump còn hơn mất quyền lực quyền lợi hoàn toàn.” Những người khác tự thuyết phục mình rằng sự tàn ác của ông ta chỉ là một màn kịch nhằm đánh lạc hướng khỏi “những vấn đề thực sự” như Epstein. Nhưng, điều họ bỏ lỡ, là sự tàn ác, mới chính là vấn đề.
Và khi ấy, chủ nghĩa độc tài lan rộng. Không phải vì một quốc gia đầy rẫy những kẻ muốn trở thành bạo chúa, mà bởi vì nó chứa đầy những người không còn quan tâm một kẻ như vậy xuất hiện trong xã hội.
Chủ nghĩa độc tài lan rộng khi sự tàn ác trở thành trò tiêu khiển. Nó lan rộng khi người dân trở nên chai sạn với những lời dối trá. Nó lan rộng khi các thể chế được thiết kế để kiểm soát quyền lực bị xói mòn bởi tinh thần đảng phái.
Donald Trump hiểu điều này một cách bản năng. Video AI của ông ta không chỉ là hành vi phá hoại kỹ thuật số—mà là một bài thử. Mỗi khi Trump đăng tải điều gì đó thái quá, ông ấy đang thăm dò ranh giới của sự khoan dung của công chúng. Mỗi khi sự phẫn nộ lắng xuống nhanh hơn, ông ấy học được rằng giới hạn có thể được đẩy xa hơn.
Video AI “thả phân xuống đầu người Mỹ” là một viên đạn được bắn ra sau hàng loạt phép thử trong chín tháng qua. Do thế, video đó không phải là một trò đùa – mà là một lời cảnh báo. Nó cho chúng ta thấy một nhà lãnh đạo cảm thấy mình bất khả xâm phạm tưởng tượng sẽ làm gì với người dân của mình. Và nó cho chúng ta thấy loại văn hóa chính trị mà tổng thống Trump đã xây dựng: một nền văn hóa coi sự tàn ác là sức mạnh và sự tử tế là điểm yếu.
Ranh giới giữa sự chế giễu và suy đồi đạo đức mong manh hơn những gì chúng ta có thể biện minh. Khi một nhà lãnh đạo liên tục mô tả các đối thủ chính trị của mình là kẻ thù, cần bị làm nhục hoặc tiêu diệt, ông ta đang định hướng người dân chấp nhận sự tàn ác là một hình thức cai trị. Một khi vượt qua ngưỡng đó, các thể chế không thể cứu chúng ta, chỉ có lòng dũng cảm mới có thể.
Bài toán thử mà tổng thống Trump áp dụng vào nước Mỹ không phải là liệu ông ấy có hành động như một nhà độc tài hay không. Vì Trump đã và đang làm như thế. Bài kiểm tra là liệu các thể chế của quốc gia, và những người lãnh đạo chúng, có tiếp tục để ông ta làm vậy hay không.
Luật sư Andrew Weinstein, từng phục vụ trong chính quyền Tổng Thống Obama với tư cách là thành viên của Ủy ban Nghệ thuật và Nhân văn và hội đồng Tưởng Niệm Holocaust Hoa Kỳ, chủ tịch Hội đồng Luật Sư DNC, nói về video AI của Trump: “Chủ nghĩa độc tài không sinh ra trong chân không. Nó cần những kẻ tiếp tay. Nó phát triển mạnh mẽ khi các thể chế được cho là phải kiềm chế quyền lực lại khuất phục trước nó. Và khi một lãnh đạo công khai thỏa mãn những ảo tưởng về chế độ quân chủ trong khi toàn bộ đảng của ông ta ngoảnh mặt làm ngơ, những người im lặng không phải là người ngoài cuộc. Họ là những kẻ đồng lõa.”
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình