<"xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />
- Nguyễn Xuân Nghĩa
...Lưỡi gươm trấn quốc được trao cho McCain...
Khi Tổng thống George W. Bush kêu gọi các đảng viên Cộng Hoà đoàn kết sau lưng ứng cử viên của đảng trong cuộc tranh cử tổng thống kỳ này, ông không hề nhắc tới tên Nghị sĩ John McCain. Nhưng mọi người đều biết là ông liếc mắt về ai. Nếu còn nhớ thì ta có thể thấy là ông đã sớm chọn lựa từ năm 2005, khi đem bánh tới mừng sinh nhật McCain vào tháng Chín năm ấy, đến độ chậm thăm hỏi nạn nhân trận bão Katrina tại New Orleans - và bắt đầu bị mất uy tín từ thời điểm ấy.
Sáng Thứ Sáu mùng hai Tết vừa qua, ông Bush tới đọc diễn văn tại một hội nghị của phe bảo thủ trong đảng (Conservative Political Action Committee). Ông không phạm sai lầm căn bản là chọn một ứng viên trước khi toàn đảng quyết định về việc đó. Tiến trình dân chủ đích thực đòi hỏi là chính các đảng viên mới có quyền chọn lựa. Nguyên Phó Tổng thống Al Gore đã phạm sai lầm đó khi chọn trước Nghị sĩ John Kerry trong cuộc tranh cử năm 2004, chọn trước cử tri Dân chủ là coi thường quan điểm của quần chúng.
Nhưng dù chẳng nói ra, ông Bush cũng cho thấy rằng sức nặng của mình sẽ là yếu tố đáng kể, nhất là khi thành phần bảo thủ - những người cuối cùng vẫn còn ủng hộ ông - đang hoài nghi John McCain, nhân vật sẽ đại diện đảng trong cuộc tranh cử tổng thống.
Việc McCain sau cùng đã thắng là một trong những điều bất ngờ nhất của cuộc tranh cử kỳ này. Mà vì sao lại như vậy"
Trong mọi canh bạc, người nắm vững quy luật đỏ đen đều biết rằng yếu tố thắng bại là mình ít sai lầm hơn đối phương. Vận đỏ hay đen thì không tùy ở mình, nhưng gặp mọi trường hợp thì nếu ít vấp ngã hơn đối thủ thì mình vẫn có thể thắng! Cuộc tranh cử tổng thống Hoa Kỳ năm nay minh diễn quy luật ấy…
Từ lần bầu cử trước - vào năm 2004 - cho đến lần này, cựu nghị sĩ John Edward là người tưởng rằng mình có vận đỏ. Giàu có nhờ khai thác cái nghề xúi nguyên giục bị, ông ra tranh cử với lập trường cực tả và mị dân, là tranh đấu cho người nghèo. Lần trước, ông dụ được 45% cử tri của tiểu bang nhà là South Carolina nên tưởng rằng dân Mỹ sẵn sàng sống lại chuyện Robin Hood, lấy của nhà giàu chia cho người nghèo. Lần này, ông chỉ hốt được 17% lá phiếu cử tri South Carolina, và bẽ bàng hiểu ra rằng dân Mỹ không khờ.
Từ đầu năm ngoái, Nghị sĩ Hillary Clinton cũng lầm tưởng rằng với thế giá của mình sau tám năm là Đệ nhất Phu nhân và sáu năm là Nghị sĩ, bà đương nhiên là người của đảng, dày dạn kinh nghiệm trị quốc nhất. Với nước bài sáng như vậy thì chỉ cần thắng lớn tại Iowa là sẽ lướt sóng lên New Hamphire trong thế chẻ tre cho tới Đại hội đảng vào cuối tháng Tám.
Sai lầm của bà là không đánh giá đúng tâm lý của đảng Dân chủ, và lại cỏn phản ứng bậy sau khi bị Nghị sĩ Barack Obama cho hít đất tại Iowa, một tiểu bang có đa số da trắng.
Bà cũng không nhìn thấy ác cảm của các con voi già trong đảng - Ted Kennedy là một điển hình: họ không ưa lập trường trung dung mà Tổng thống Bill Clinton mượn tạm từ đảng Cộng Hoà năm 1994 sau khi ông thất bại với chủ trương thiên tả ban đầu.
Sau khi vấp ngã tại Iowa, Hillary còn sai lầm nặng hơn nữa khi để chồng tiến ra đấu trường với những lý luận hàm ý nói tới màu da của đối thủ Obama. Hoá ra đảng Dân chủ vẫn có tinh thần kỳ thị! Hai ông bà gây họa cho đảng Dân chủ vì phản ứng đó mà vẫn không thể vượt qua Nghị sĩ Barack Obama.
Và bàng bạc bên dưới nhiều sai lầm chiến lược của Hillary là niềm tự kiêu. Bà cho thấy mình là một phụ nữ cương cường không chấp nhận nổi đối lập và không chịu đựng nổi sự thất bại. Khi bài sáng thì cho rằng mình mới là người mặc quần trong nhà, tới khi bị chiếu bí thì hàm ý là mình bị miệt thị vì tấm quần hồng. Cho nên, dù đã dẫn đầu từ đầu, Hillary vẫn tụt hậu tới ứa lệ và sẽ phảo leo dốc từ nay đến Đại hội đảng Dân Chủ tại Denver vào cuối tháng Tám này.
Barack Obama có vận đỏ nhờ nước bài sáng là hậu thuẫn của truyền thông và trí thức thiên tả - lần đầu tiên họ có một khuôn mặt da đen sáng giá. Nhưng ông cũng phạm sai lầm vì cứ tưởng rằng mình hùng hồn tự giới thiệu như một khắc tinh của George W. Bush và vô địch về nghệ thuật cuốn cờ ra khỏi Iraq là đủ hốt phiếu đại biểu của các tiểu bang xưa nay vẫn ủng hộ đảng Dân Chủ.
Đã thế, vì chủ quan tưởng rằng nghệ thuật hùng biện của mình về một sự đổi mới toàn diện là bài hịch tất thắng, ông vô tình xúc phạm Hillary tới độ hết có thể đứng chung liên danh, để tự chuẩn bị bàn đạp cho năm 2012 với tư cách Phó Tổng thống. Cũng vì sự đụng độ ấy, ông mất cảm tình của dân Latino tại các tiểu bang miền Tây và miền Nam. Trong khi ấy, McCain vẫn có hy vọng huy động được thành phần này nhờ chủ trương hợp thức hoá di dân nhập lậu.
Đó là chuyện vấp ngã bên đảng Dân Chủ.
Bên đảng Cộng Hoà, nguyên Thị trưởng Rudy Giuliani cũng phạm sai lầm chiến lược là bỏ qua các tiểu bang nhỏ, từ Iowa tới New Hampshire, mà chỉ cần chọn một trận đánh lớn ở Florida - nơi có nhiều cử tri khá giả của New York về đấy dưỡng già - là chắc ăn. Không có mặt tại New Hampshire, đâm ra Giuliani nhường đất cho McCain. Khi bị hít đất tại Florida, ông phải ủng hộ McCain và chấm dứt giấc mơ đắc cử tổng thống.
Quả thật như vậy, McCain chỉ được chừng 30% cử tri ủng hộ nhưng thu phục được hậu thuẫn của Giuliani để chiếm 45% lá phiếu tại những tiểu bang có ảnh hưởng của Giuliani, ở vùng Đông Bắc, và cả ở tại California. Từ đấy, McCain lấy trớn đi lên.
Là một cựu thống đốc của một tiểu bang thiên tả, Mitt Romney cũng bị một cú ngã chiến lược là lật đật nhích về cánh hữu để tái sinh như một nhân vật bảo thủ mà lại không minh định lập trường về chuyện nóng nhất, là chiến tranh Iraq. Ông tung tiền giành phiếu thật sớm tại Iowa và New Hampshire, mà lại bị mục sư Mike Huckabee lấn đất giành dân vì nhờ màu sắc bảo thủ tôn giáo và xã hội hơn nữa. Sau khi đưa 35 triệu tiền riêng của mình vào canh bạc, Romney không giật được phiếu của McCain mà còn bị Huckabee lột áo sau lưng nên đành - như John Edward - tạm hoãn tranh cử.
Tạm hoãn có khác với chấm dứt tranh cử! Xin đón chờ ông vào năm 2012…
Fred Thompson là tay bảo thủ có môn bài, nhưng nhập trận quá trễ và phạm sai lầm là im lìm vững chãi như trái núi, mà thiếu lửa! Bỏ qua Iowa, Thompson cũng bỏ qua cơ hội chứng tỏ mình là tổng thống đáng tin cậy, và bị mất trớn vì mất cử tri vào tay một nhân vật bảo thủ bên cạnh, là Huckabee.
Nguyên thống đốc Mike Huckabee cũng chỉ nhắm vào một chiến lược là tranh thủ lá phiếu bảo thủ tôn giáo. Sau khi thắng lớn tại Iowa ông tưởng rằng chiến lược ấy sẽ thành công ở nơi khác, nhất là các tiểu bang sùng đạo ở miền Nam. Điều ấy chưa đủ, ông chỉ lấn đất của Mitt Romney trong khi nhường khoảng trống cho John McCain. Và sẽ hết hy vọng nếu dân Mỹ có cơ hội nhìn rõ hơn vào chủ trương kinh tế thiên tả của ông.
Sau cùng, Nghị sĩ John McCain là người sai lầm nặng nhất, và sớm nhất.
Ông tự nghĩ rằng mình là khuôn mặt sáng giá trong đảng Cộng Hòa từ lâu, sáng giá nhất sau ông Bush từ vòng loại năm 2000, cho nên có thể vận động được sự ủng hộ tài chánh và sẽ là ứng viên đại diện cho đảng để đụng trận với Hillary. Nhưng ông kiếm không ra tiền và ban tham mưu tranh cử bị khủng hoảng, tan rã. Đúng là một người gặp canh bạc đen trong năm 2007!
Tuy nhiên, lầm lẫn chiến lược ấy đã xảy ra từ năm ngoái, nên McCain coi như đứng bên lề. Ông đành ngồi chờ các đối thủ tự vướng chân mà té, trong khi thầm khấn là chiến lược dồn quân đánh tới của ông Bush tại Iraq sẽ có kết quả. Quả nhiên là các đối thủ của ông đều té, và Đại tướng David H. Petreaus đã giành được thắng lợi tại Iraq.
John McCain đòi hỏi việc dồn quân đánh mạnh ngay từ đầu, và là người duy nhất ủng hộ quyết định ấy tới độ sẵn sàng chấp nhận bị thất cử. Ông có lập trường không khác một vị đồng viện là Nghị sĩ Joe Liebeman của tiểu bang Connecticut, ứng cử viên Phó tổng thống của liên danh Gore-Lieberman năm 2000, và bị đảng Dân chủ đẩy ra ngoài vì lập trường đó, mà vẫn tái đắc cử năm 2004 với tư cách độc lập. Và vẫn trung thành bỏ phiếu cho đảng.
Kết cuộc thì McCain… gặp may nhờ sự thành công khó chối cãi tại Iraq, và nhất là nhờ sự lầm lẫn của tất cả các ứng viên còn lại. Ông trở thành người hùng của đảng Cộng Hoà, và đứng lên đôi vai của người hùng kia là Rudy Giuliani. Trong khi ấy, ông cũng là người có hy vọng huy động được lá phiếu của thành phần độc lập, ôn hoà và cả lá phiếu Dân Chủ. Việc Lieberman ủng hộ và gần như đi tranh cử cho ông là điều kỳ thú!
Cùng với Lieberman, McCain trở thành khuôn mặt chính trực nhất trong một xã hội mà mọi người đều nghi ngờ các chính khách!
Chúng ta trở lại chuyện ngày nay, hay ngày mai, chuyện ông Bush…
Cả hai nhân vật được coi là người hùng trong thời chiến - John McCain và Rudy Giuliani - đều có một đặc tính là… gây khó chịu cho đảng Cộng Hoà, một đảng chủ chiến!
Là thị trưởng của một thành phố thiên tả là New York, Giuliani có lập trường thiên tả về xã hội - chẳng hạn như chấp nhận hôn nhân đồng tính và không chống phá thai - trung dung về kinh tế, nhưng cực kỳ bảo thủ về an ninh. Dầu vậy, tội của ông với cánh hữu đảng Cộng Hoà vẫn còn là nhẹ nếu so với McCain.
John McCain đang bị cánh hữu hỏi tội vì một loạt quyết định đáng nghi ngờ: không chịu giảm thuế nếu không đồng thời giảm chi; dung dị với di dân nhập lậu y như Nghị sĩ Ted Kennedy; cùng với Nghị sĩ Russ Feingold, đòi cải tổ chế độ tài trợ tranh cử để hạn chế vai trò của các nhóm quyền lực hay tổ hợp kinh doanh; đơn phương chống việc tra tấn tù binh và đòi đóng cửa trại biệt giam các nghi can khủng bố tại Guantanamo, v.v…
Mặc dù như vậy, McCain vẫn có triển vọng nhất, trước khi đảng Cộng Hoà mở ra Đại hội vào tháng Chín. Sau khi đã mất con bài Romney, nay cánh bảo thủ trong đảng chỉ còn một chỗ bám rất hẹp và sẽ bung là Huckabee. Họ luyến tiếc nói tới Ronald Reagan như tấm gương sáng. Nhưng không ai trong số các ứng viên lại có thể xỏ chân vào đôi hia quá lớn của Reagan. Vả lại, thời của Reagan có khác với thời nay.
Bảo thủ đôi khi cũng vần với cổ hủ là như vậy!
Thật ra, khi một số nhân vật bảo thủ mở chiến dịch tấn công McCain vì lập trường "không giống ai" của ông ta, họ không nhìn thấy một thực tế khác: lập trường ấy rất gần với ông Bush! Bảo thủ với từ tâm, nhưng quyết liệt với khủng bố.
Tổng thống Bush là người khoác vai Nghị sĩ Ted Kennedy để tung ra đạo luật cải cách giáo dục - No Child Left Behind - điều mà Reagan không bao giờ muốn và cánh hữu đảng Cộng Hoà vẫn không tha thứ nổi! Khi McCain cùng Russ Feingold đệ nạp đạo luật cải cách việc tài trợ tranh cử, ông Bush không chống và thực tế là người ký đạo luật này! Ông Bush cũng ủng hộ việc cải tổ chế độ di trú để giải quyết nạn di dân nhập lậu theo chiều hướng ân xá do McCain và Ted Kennedy đề nghị.
Về đối ngoại, ông chủ trương can thiệp khắp nơi, với sự ủng hộ của quốc tế càng hay, nếu không thì chẳng sao! Và sẽ không rút quân khỏi Iraq nếu tình hình Trung Đông chưa cải thiện. Y như Giuliani và McCain, ông Bush có chủ trương hết sức cứng rắn với quân khủng bố - và vẫn đặt Iran trong tầm nhắm.
Nếu nhìn lại như vậy, ta thấy lập trường của Bush thật ra không khác với quan điểm của McCain. Và Nghị sĩ John McCain có trở thành ứng viên Cộng Hoà thì không phải là nhờ Thompson hay Romney bỏ cuộc, hoặc nhờ sự ủng hộ của Giuliani, hay của Thống đốc Arnold Shwarzenegger.
Đó là nhờ lộ trình George W. Bush!
Giờ đây, ông tổng thống bị coi là thất thế như con vịt què - với tỷ lệ ủng hộ chỉ còn 30% vào tháng qua, khá hơn Quốc hội Dân Chủ được một chút! Nhưng ông vẫn còn khả năng làm nghiêng cán cân bầu cử bằng hành động hiện định của tổng thống - sau khi đã trao lưỡi gươm trấn quốc cho McCain. Đây mới là điều làm cho phe cực hữu ấm ức. Nhưng họ chẳng còn ai hơn là Bush và McCain!
Và điều ấy cũng làm đảng Dân chủ phát điên!
Khi nổi điên, người ta càng dễ phạm sai lầm nữa… Hillary cần nhập thất để suy ngẫm về cách ngã cho đẹp. May ra thì còn kịp đứng dậy để dắt tay Obama tiến vào Đại hội đảng ở Denver.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình