Kích cầu và Đạp thắng
Nguyễn Xuân Nghĩa & Việt Long RFA
...Việt Nam sẽ bị cả nguy cơ hối đoái - vì tiền sụt giá - lẫn nguy cơ lạm phát...
Sau một năm hốt hoảng rồi âu lo về khủng hoảng kinh tế, nạn suy thoái toàn cầu đang lui dần trên thế giới nhưng nhiều quốc gia lại phải đối đầu với một bài toán lưỡng nan khác, là tiết giảm dần các biện pháp kích thích kinh tế để phòng ngừa lạm phát và nạn bong bóng đầu cơ, nhưng với những cân nhắc thận trọng để không làm thui chột cái mầm hồi phục vừa chớm nở. Diễn đàn Kinh tế tìm hiểu về bài toán ấy và chú trọng tới trường hợp Việt Nam khi xứ này hy vọng thoát ra khỏi suy thoái mà có khi lại thổi lên bong bóng đầu cơ. Phần trao đổi cùng nhà tư vấn kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa cho tiết mục chuyên đề này sẽ do Việt Long thực hiện.
Việt Long: Xin kính chào ông Nguyễn Xuân Nghĩa. Thưa ông, các khối kinh tế lớn trên thế giới đều ghi nhận nhiều dấu hiệu khởi sắc, tệ nhất thì đã đụng đáy để rồi sẽ phục hồi trong thời gian tới. Nói chung, nguy cơ khủng hoảng mà thiên hạ lo sợ đã được đẩy lui nên các nước bắt đầu nói tới yêu cầu điều chỉnh biện pháp kích thích được ồ ạt ban hành từ năm ngoái.
Nhưng cùng lúc đó, người ta cũng thấy rằng sự hồi phục vẫn còn bấp bênh nên ngại là nếu muốn kềm hãm hậu quả tiêu cực của kích cầu thì có khi lại làm bộ máy sản xuất bị khựng. Vì bài toán ấy có đặt ra cho cả Việt Nam nên chương trình chuyên đề kỳ này sẽ tìm hiểu riêng về loại biện pháp mà có một lần ông ví von là "vừa tống ga vừa đạp thắng" mà không làm cho cỗ xe kinh tế bị lật. Trước tiên, đề nghị ông trình bày cho bối cảnh của một vấn đề chuyên môn này.
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Trước khi đề cập tới trường hợp Việt Nam, tôi xin phép được trình bày hoàn cảnh chung của các nước khi kinh tế bị đình trệ, suy trầm hay suy thoái và phải dùng biện pháp tiền tệ hay tín dụng để kích thích tiêu thụ và sản xuất.
- Chúng ta hãy nghĩ tới một khu vực bị hạn hán nên cần nước - tức là cần tiền - và loại giải pháp kích thích bằng tiền tệ hay tín dụng như nghiệp vụ bơm nước. Bơm nhiều hay ít là một bài toán định lượng, thí dụ như hạ lãi suất tới chừng nào là đủ. Bơm vào đâu và qua những ngả nào là một bài toán định phẩm, và tùy thuộc vào mạng lưới dẫn nước hay hệ thống các ống phân phối nước hoặc sự thông thoáng minh bạch của thị trường.
- Thuần về kinh tế, khi hạ lãi suất và/hay bơm thêm tiền, các chính quyền hay ngân hàng trung ương muốn kích thích lượng tiêu thụ và sản suất làm sức kéo cho nền kinh tế thoát khỏi sự trì trệ và đạt mức tăng trưởng cao hơn để tuyển dụng nhiều nhân công hơn. Đó là việc bơm nước. Nhưng cách bơm nước cũng quyết định về kết quả mau hay chậm. Khi cho hạ lãi suất hoặc trợ cấp lãi suất tới 4% và kéo dài kỳ hạn cho vay từ chín tháng lên tới 24 tháng, Việt Nam muốn kích cầu bằng tín dụng, tương tự như giải pháp của Trung Quốc. Nhưng vấn đề nằm trong các ống dẫn nước. Có nơi thì thông rất nhanh và gây úng thủy hoặc thổi lên bong bóng đầu cơ, có nơi thì vẫn bị nghẹt nên sản xuất chưa tăng.
Việt Long: Nếu chúng tôi hiểu không lầm thì nước bơm ra có thể tiêu tưới không đều, có nơi vẫn bị hạn hán mà có nơi lại bị úng thủy và nếu sợ úng thủy mà tắt vòi nước thì kinh tế lại trôi vào nạn suy trầm, có phải như vậy không"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Thưa đúng như vậy và chuyện này không chỉ xảy ra cho Việt Nam hay Trung Quốc, là trường hợp mà chúng ta đã đề cập tới lần trước.
- Hãy cứ nói về bối cảnh trước, thì khi hạ lãi suất cơ bản, ngân hàng trung ương muốn là giới vay tiền thấy tiền rẻ thì sẽ mạnh dạn đi vay để tiêu thụ hay sản xuất. Nhưng trước khi loại khách nợ ấy thấy đủ tin tưởng để sẽ đi vay, và vay được, hầu gia tăng được số cầu hay số cung, có một thành phần khác thì chộp ngay cơ hội để tìm cách làm giàu thật sớm và thật nhanh. Định nghĩa của yêu cầu đầu tư để kiếm lời rất nhanh như vậy là đầu cơ. Họ vay tiền đầu tư vào các loại tài sản bất trắc như cổ phiếu hay bất động sản và mặc nhiên thổi lên bong bóng đầu cơ.
- Thuần về kinh doanh mà nói thì đây không là một thói xấu vì thật ra khi cổ phiếu hay nhà cửa lên giá thì thị trường sẽ nhìn ra mối lợi trong đó mà sản xuất thêm, hoặc xây thêm nhà. Vấn đề đáng nói là nếu chỉ các đại gia có quan hệ tốt về chính trị mới có cơ hội lấy tiền đi đầu cơ và khỏi cần nghĩ tới sản xuất. Ách tắc trong mạng lưới dẫn nước vì vậy có thể là một bất công xã hội và trở thành vấn đề kinh tế.
- Chỉ vì, từ giác độ của chính quyền, của ngân hàng nhà nước chẳng hạn, thì bong bóng đó có nguy cơ gây lạm phát và làm lệch lạc cơ chế vĩ mô lẫn quyết định kinh doanh. Vì vậy mà họ gặp một bài toán mới trong cảnh tranh tối trang sáng hiện nay, là không nên quyết định về mức lãi suất căn cứ trên một tiêu chí nào đó về lạm phát mà căn cứ trên tiêu chí về giá cả các tài sản. Người ta hạ lãi suất để kích thích sản xuất mà chỉ vừa đủ để không gây lạm phát nhưng chưa thấy lạm phát thì đã thấy giá ảo có thể bốc trên thị trường như bong bóng. Khi đó, chính quyền và ngân hàng trung ương phải tính sao"
Việt Long: Bây giờ thì ta có thể hiểu vì sao vẫn phải tống ga để đẩy mạnh sản xuất nhưng vẫn phải đạp thắng để không thổi lên bong bóng đầu cơ. Trường hợp ngày nay của Việt Nam là như vậy sao"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Việt Nam áp dụng bài bản kích cầu như Trung Quốc và có hệ thống ống tưới rất tệ nên có nơi kiếm lời nhanh và thổi lên bong bóng đầu cơ trong khi tiểu doanh nghiệp và canh nông vẫn khát nước và cần tín dụng, từ sản xuất tới xuất nhập khẩu.
- Một cách cụ thể thì lãnh đạo Việt Nam đã bơm ra ngân khoản tương đương với một ngàn tỷ Mỹ kim và gia tăng lượng tín dụng một cách vũ bão. Mức gia tăng tín dụng hoặc "tăng suất tín dụng" vào cuối quý một năm nay là 10% thì đã lên tới 24% vào tháng Sáu vừa qua. Đếm cách khác thì lượng tín dụng mới vừa cấp phát đã lên tới con số khổng lồ là 17% Tổng sản lượng Nội địa GDP trong khi sai biệt về lãi suất huy động và lãi suất tài trợ lại thu hẹp vì lãi suất huy động đã tăng và đang còn tăng mạnh. Kết quả là nâng được sản lượng kinh tế từ 3,1% vào quý một lên 4,4% vào quý hai năm nay nhưng lại gây sức ép cho mức lời của các ngân hàng. Trong khi ấy, bong bóng cổ phiếu và địa ốc đã bắt đầu xuất hiện và là chỉ dấu tiên báo lạm phát. Nôm na là tiền chảy vào sản xuất lại ít hơn chảy vào đầu cơ. Đây là ta chưa nói tới ngạch số đầu tư nội địa và đầu tư từ nước ngoài vẫn sút giảm so với trước đây.
Việt Long: Nếu nhìn rộng ra ngoài thì sự phục hồi đang thấy của các khối kinh tế mạnh, thí dụ như Hoa Kỳ hay Âu Châu có tạo ra sức kéo cho khu vực xuất khẩu của Việt Nam không"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Đấy là một nguồn hy vọng của Việt Nam khi chỉ số tiên báo về tiếp liệu vật tư, hay nguyên nhiên vật liệu, của các nước đều đã tăng và vượt qua ngưỡng 50%. Nhưng mặt trái vẫn chưa thể tránh của quan hệ ngoại thương này vẫn là nạn nhập siêu - là nhập nhiều hơn xuất khẩu. Mà nhập siêu tất nhiên gây sức ép lên đồng bạc Việt Nam và càng là yếu tố thổi bùng lạm phát. Vì vậy, Việt Nam mới gặp bài toán lưỡng nan, nghĩa là giải quyết được vế này thì lại gây vấn đề cho vế kia. Câu chuyện chuyên môn này hơi rắc rối một chút nên có lẽ chúng ta phải trình bày cho rõ hơn vì mối quan hệ trong ngoài khá phức tạp của nó.
Việt Long: Nếu chúng tôi hiểu không lầm thì Việt Nam vẫn nhập nhiều hơn xuất khẩu nên mới bị nhập siêu như ông vừa nói. Nhưng nếu là nhập vào nguyên nhiên vật liệu cần thiết cho chế biến để tái xuất khẩu ra ngoài chẳng hạn thì sự bất lợi chỉ có tính cách giai đoạn thôi. Vậy mà ông lại nói tới một bài toán lưỡng nan, cả hai vế đều khó giải là như thế nào"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Trước hết, Việt Nam có tiết giảm nhập cảng rất mạnh so với năm ngoái mà vẫn bị nhập siêu chỉ vì xuất cảng của Việt Nam còn giảm sút nặng nề hơn. Số liệu tháng Bảy vừa qua là bị khiếm hụt thương mại tới hơn 16% so với thặng dư gần 7% vào tháng Ba. Trong khi ấy, như chúng ta đã trình bày nhiều lần trên diễn đàn này, thị trường nội địa của Việt Nam vẫn chưa đủ mạnh để tạo sức kéo cho sản xuất, là vấn đề Việt Nam phải giải quyết trong trường kỳ và cần khởi sự ngay từ bây giờ. Đấy là một khía cạnh của nạn ách tắc nhiều ống nước. Vì thế, Việt Nam hiện còn quá lệ thuộc vào xuất khẩu, tức là vào sức mua của các thị trường quốc tế. Mà sức mua này chưa chắc đã tăng mạnh trong hoàn cảnh phục hồi còn bấp bênh hiện nay và sau này sẽ khó mà tăng được như trước.
- Chuyện thứ hai, khi nhìn vào lượng tín dụng được bơm ra, người ta giật mình vì tăng nhiều nhất trong khu vực xây cất, tăng gần 10% so với có 4,4% của công nghiệp hay 2,2% của nông nghiệp. Một thống kê khác có thể xác nhận chuyện đó là giá nhà đất tại một số nơi đã tăng đến hai ba chục phần trăm.
- Thứ ba, khi xét vào cơ cấu nhập khẩu, người ta thấy nhập khẩu thép xây dựng lại tăng mạnh nhất so với các tư liệu sản xuất khác. Điều ấy có nghĩa là không nhập để tái xuất khẩu và thu hẹp nạn nhập siêu nên nhập siêu sẽ còn kéo dài, có khi gia tăng. Đấy là bài toán trực tiếp ảnh hưởng tới trị giá đồng bạc, tức là làm đồng tiền mất giá so với Mỹ kim. Và vì vị trí quá nặng của đồng đô la Mỹ trong sinh hoạt kinh tế tại Việt Nam - tức là hiện tượng "đô la hoá" - khi đô la lên giá và tiền Việt Nam mất giá, xứ này càng dễ bị lạm phát. Nếu Hoa Kỳ hồi phục và qua năm tới có thể từ bỏ chính sách lãi suất bằng số không như hiện nay, tức là nâng lãi suất làm đô la càng lên giá, Việt Nam sẽ bị cả nguy cơ hối đoái - vì tiền sụt giá - lẫn nguy cơ lạm phát - vì vật giá gia tăng - trong khi sản xuất vẫn chưa khởi sắc. Lưỡng nan là như vậy.
Việt Long: Theo như ông dự đoán thì lãnh đạo kinh tế Việt Nam có thể làm những gì trong thời gian tới"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Nếu lãnh đạo Hà Nội biết trước và biết chắc thì ta nên mừng cho người dân! Nhìn từ bên ngoài thì vì Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ấn định chỉ tiêu gia tăng tín dụng từ 25 đến 27% cho cả năm và tới nay tăng suất ấy đã lên đến 20%, ta có thể dự đoán là nguồn tín dụng này giảm từ tháng Bảy và sẽ còn giảm mạnh, chỉ bằng phân nửa của sáu tháng đầu năm.
Việt Long: Nghĩa là trong mấy tháng sắp tới thì lượng tín dụng chỉ còn tăng có 7% mà thôi"
Nguyễn Xuân Nghĩa: - Thưa đúng như vậy, trong khi ấy, nhiều ngân hàng lại trù tính là yêu cầu vay mượn sẽ tăng vào cuối năm nên nâng lãi suất ký thác để huy động thêm tiền cho vay. Các ngân hàng này sẽ vất vả, trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn không vay ra tiền. Kết luận không lạc quan ở đây là sau khi kích cầu bằng bơm tín dụng, Việt Nam sẽ khoá dần ống nước tín dụng để ngừa lạm phát, cho kinh tế chạy theo số cầu của thị trường xuất khẩu. Số cầu này mà không tăng thì tình hình sẽ rất đen tối.
Việt Long: Xin cám ơn ông Nguyễn Xuân Nghĩa.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình