Sáng hôm nay tôi lại thấy muốn ra giữa chợ Bến Thành mà ngắm, ở đây có thể quan sát mọi thứ. Tôi đứng thật lâu ngay Cổng Nam bên trên có ghi CHỢ BẾN THÀNH, lách mình xa xa để xem lại cho rõ có đúng những con chữ trên không! Rồi quan sát có cô ca sĩ Cẩm Nhung ngồi đâu đây ngày nào năm xưa, tôi định thần… lại với những ký ức xa xăm chuyện đầu đường thương xó chợ. Nhưng rồi tự an ủi biết đâu như thế mà hay, con người vẫn luôn còn nhớ về quá khứ và còn có lòng trắc ẩn dù chuyện đã xa xăm!
Bước ra giữa Công trường Quách Thị Trang, dưới chân tượng đài Đức Trần Nguyên Hãn, hòa mình với dòng người có thể là Việt kiều, hay những người từ các tỉnh về đây…ai cũng thích chụp hình lưu niệm, tôi nghĩ bụng giá nơi đây trở thành như công viên Hey Park bên Anh…cả nước Việt Nam này không có tự do, dân chủ nhưng chỉ một chỗ này cũng được để mọi người dân có quyền phát biểu… có lẽ chỗ này sẽ không thể chen chân…Suy nghĩ đôi dòng, tôi cũng bắt đầu chụp hình bằng ký ức… vì nơi đây sắp bị dẹp bỏ để làm ga tàu điện ngầm.
Nhìn toàn cảnh quanh Công trường Quách Thị Trang, đó là bức tranh tổng thể thật đầy đủ về nếp sống nếp nghĩ của người Việt Nam hôm nay. Trước khi trở lại chợ Bến Thành kìa là Bệnh viện Sài Gòn, vừa là bệnh viện mắt, cấp cứu, phòng khám chữa bệnh đa khoa…vừa là tiệm bán thuốc với những dấu thập đỏ cứu người tùm lum…Rồi đến khách sạn, nhà hàng, cây xăng, bến xe buýt trung tâm thành phố…với đầy những bảng hiệu từ trên cao tới thấp lè tè của các công ty điện tử, kem đanh răng, cũng như nếu mỏi mệt cho đủ loại thuốc dán và rượu cao hổ cốt…Sài Gòn đẹp lắm Sài Gòn không thiếu chi!
Nhưng vẫn còn thiếu trầm trọng trong hai chữ văn minh với sự biết dừng lại, civilisation, cest autonome - hãy cất đi những câu khẩu hiệu lạc lõng màu đỏ chói như “Không Có Gì Quý Hơn Độc Lập Tự Do”. “Sống, Lao Động và Học Tập Theo Gương Bác Hồ Vĩ Đại,” v.v…Về mặt hình thức nó không giống ai vì những bảng hiệu chung quanh bằng điện tử rất văn minh, còn kia sè sè những tấm bảng bên đường Khu Phố Văn Hóa khiến khi mắc tè người ta tìm chỗ nào dễ tránh mặt để núp, đó là chỗ thích hợp nhất và thực tế những bảng hiệu hô hào kia ngày nay đều ngược với cuộc sống !
Những bảng hiệu nhố nhăng hỗn tạp khi ta dừng chân thật lâu và nghiệm từng mẫu quảng cáo, điều đó nói lên những gì pha tạp rất lộn xộn trong nền kinh tế hội nhập của Việt Nam hôm nay…chỉ cần một cơn mưa nhỏ của Sài Gòn chung quanh bùng binh trước chợ đã không thoát nước kịp và dưới chân công trường những luống hoa quá đơn điệu nghèo nàn với chính yếu là mồng gà, các loài hao cúc, hoa mười giờ!
Vào giờ hành chánh của buổi sáng, nhưng thanh niên trai trẻ đi ngoài đường nhiều hơn ai hết, ngoại trừ những du khách nước ngoài, và số người tại trung tâm chợ Bến Thành này thật đông đúc… nói lên nghề chạy dịch vụ là chính, nó cũng phù hợp với con số gần 90% giới trẻ ngày nay không có nghề nghiệp kể cả khi học học xong phổ thông không biết tôi có thể làm được những gì? Và xong đại học tôi không biết sẽ làm việc gì? Đó là thảm trạng của nền giáo dục thiếu hướng nghiệp Việt Nam hiện tại! Các báo vừa đưa tin có một em trúng tuyển vào đại học văn hóa, nghệ thuật với môn văn chỉ có 1,5 điểm…nhưng vẫn trúng tuyển vì có lẽ nghệ thuật cao…nhưng rồi ra việc ứng xử sáng tác sắp tới sẽ không là tiếng Việt nữa!
Trở lại các cổng của chợ Bến Thành, từ Nam ra Bắc, từ Đông sang Tây, nơi các cổng đều có những bác xe ôm đứng chờ khách, hoặc những chiếc taxi nhất là xe kéo xích lô tân trang để chở khách nước ngoài có lẽ vì hiếu kỳ, nhất là với Tây ba lô…Tất cả các bác tài cũng như những người phụ nữ bán hàng nơi các cửa chợ đều biết nói tiếng Anh, tất nhiên chỉ là tiếng bồi, hay gọi là mot à mot. Nhưng dù sao cũng là điều đáng mừng trong giao tiếp để mưu sinh thời hội nhập!
Dừng lại nơi một góc tường nói chuyện với người xe ôm có lẽ thổ địa ở đây tôi bắt chuyện Ngày xưa thời tôi trước 1975, chợ Bến Thành qui tụ những tay móc túi tầm cở quốc tế dữ dằn lắm, không biết bây giờ có còn hay không?Ông bạn trả lời: không thua kém gì đâu mà còn tinh vi hơn thế nữa, rồi anh ta cười chỉ tay ra giữa công trường nơi có hình ông Hồ đang chống nạnh mà người dân Sài Gòn gọi là đang đứng chửi thề… Những viên thu thuế ở đây ăn khiếp đảm lắm Và tôi hỏi tiếp Thế còn chị em buôn bán có còn thách giá cao trên trời với khách lạ… Ông ta trả lời Chuyện đó là truyền kiếp của Bến Thành Nếu không thách giá cao, khách ra về không bị hố thì không phải Bến Thành… Ông ta còn tiếp bây giờ Thầy giáo còn phải biết nói láo để kiếm tiền quý hồ chuyện đi buôn… Ông ở nước nào về đây hay từ ngoài hành tinh… Cả hai cùng cười, may là tôi cũng ăn mặc lịch sự dù kiếm chuyện lang thang không khác Ông Bùi Giáng.
Bây giờ mới là chỗ quan trọng của chuyến dã ngoại này vì lúc nào cũng được các anh mặc thường phục bảo vệ thật kỹ, nói rõ là công an chìm đó, đến nỗi cô con gái tôi bảo chú này cứ thường theo Ba hay chú này lạ thật vừa chạy xe mà cứ nhìn Ba rẽ hướng nào… Tôi đứng bên một thùng rác thật lâu và tính ra liên tục có người đến lục ra hoặc thu lại thức ăn thừa rồi ăn nhanh tại chỗ hoặc nếu không còn gì thì nhặt ve chai bao bì…Họ là những người mẹ dẫn theo theo các con mọn, hay bọn trẻ lang thang đi một mình! Tôi cũng nghe nói có nhiều thương binh của chế độ miền Nam kể cả miền Bắc…sống lẩn quất nơi đây rất nhiều nhưng nay nhìn toàn cảnh sáng nay không thấy hay nhờ báo chí lên tiếng quá nhiều mà chính sách với những người thương tật có khác? Những hành khách ăn xin cũng không còn nữa nhưng chuyển sang hình thức bán vé số với cách bán như buộc khách phải mua…
Người bạn xe ôm còn cho tôi biết từ 6 giờ chiều đầy những cô gái dựa tường trên những cửa chợ, ăn mặc thừa thịt thiếu vải nhìn vào là biết ngay Sài Gòn về đêm và trên những con đường khắp Hòn Ngọc Viễn Đông nay là vậy – người ngọc, ngọc người và cũng đầy nọc độc của thời thượng Sida!
Hàng hóa mỹ thuật gồm những đồ lưu niệm của Việt Nam trưng bày tại đây không có gì đặc biệt ngoài điêu khắc thủ công nhưng rất thô sơ của loại hình nghệ thuật này, chỉ có hàng tóc giả là đông khách nhất vì giới trẻ thì thích kiểu tóc Hàn quốc dựng đứng hoặc chĩa lên và tiện nhất vẫn cho những người tóc rụng hói đầu vì tuổi càng cao thường không còn mấy sợi…nhanh chóng chỉ cần chụp lên là trở nên trẻ trung với giá chỉ thường 10USD!
Nhìn du khách và ngoảnh lại bên các thùng rác, thật đúng là những cảnh đời đầy nước mắt, dường như họ cũng không còn lệ rơi khi từ những vùng nông thôn xa xôi mà lên được đến đây để ăn mày, khuôn mặt người nào ngay cả trẻ em cũng thấy như chai ra, trong lãnh vực chính trị gọi cho đúng từ là mặt dạn mày dày nó có ký hiệu là MD2…Kìa "Kẻ ăn không hết, người lần không ra", trước mắt nhiều trẻ đang bị ép ăn đủ thứ còn chẳng chịu ăn, ép học chẳng buồn học, còn những trẻ bất hạnh kia thiếu thốn đủ đường, cơm không đủ mà ăn, áo không đủ mặc…
Tôi cũng nhìn quanh xem có các hội chứng về những hành vi quái dị đang diễn ra ở Hà Nội hay không như lạy gối bông khi một chàng trai đội gấu bông trên đầu đứng giữa phố và một nhóm người quỳ gối hì hục... vái lạy (!). Hoặc tổ chức một “trò gây cười tập thể” bằng cách huy động hàng chục thành viên đứng nắm tay nhau thành vòng tròn, đi được một lúc rồi bỗng dưng... ngã đùng xuống đất!
Tất cả không phải là sự điên rồ của các bạn trẻ, nhưng có thể hiểu khi có người hỏi triết gia Kant: Có nên theo tôn giáo nào hay không? Ông chần chừ một chút và nói: Người phàm nên có tôn giáo. Các em đang đi tìm thần tượng cho chính mình, hoặc chính mình là thần tượng!
Thích phê phán là quyền của mỗi người, nhưng biểu hiện thể hiện giới trẻ đang khát khao đi tìm lại những giá trị dù đó là vật thần cũng là điều đáng mừng khi lương tri bắt đầu thức tỉnh! Còn hơn cứ ngu muội phải thờ những vật người – người nhưng mang tâm tính thú!
Sự có mặt trong cuộc đời của mỗi cá nhân là một niềm vui, chứng minh không ai trong nhân loại muốn chết, lời Chúa phán Tóc trên đầu các ngươi cũng đã đếm hết rồi, nhưng con người có thể mang lại hạnh phúc cho nhau khi tạo niềm vui như gần 2.000 người “dắt chó tàng hình” đi dạo... Improv Everywhere là kiểu làm trò khác người tập thể chuyên thực hiện những trò lừa hài hước do một hội cùng tên thành lập tại New York năm 2001 với mục đích gây vui nhộn cho mọi người luôn thu hút lượng truy cập xem clip lên đến hàng triệu lượt trên trang web của hội và cả YouTube. Vì quả thật những con chó luôn trung thành, nhưng phản xạ có điều kiện và Hữu thể có ý thức trong ước mơ biết trung thành khi nào không cần phải trung thành với ai, cái gì?
Những người phụ nữ trong và ngoài chợ qua lại nơi đây đều như muốn để cả phần trên của bộ ngực phơi ra bên ngoài như một mốt cần khi giao dịch, nhưng họ đã quên nguồn sống của người mẹ cho hết ra bên ngoài sẽ còn đâu để con cháu được hưởng nguồn tài nguyên từ những dòng suối vô tận đã hun đúc nên bao anh hùng của dân tộc này.
Nguyễn Quang
Bước ra giữa Công trường Quách Thị Trang, dưới chân tượng đài Đức Trần Nguyên Hãn, hòa mình với dòng người có thể là Việt kiều, hay những người từ các tỉnh về đây…ai cũng thích chụp hình lưu niệm, tôi nghĩ bụng giá nơi đây trở thành như công viên Hey Park bên Anh…cả nước Việt Nam này không có tự do, dân chủ nhưng chỉ một chỗ này cũng được để mọi người dân có quyền phát biểu… có lẽ chỗ này sẽ không thể chen chân…Suy nghĩ đôi dòng, tôi cũng bắt đầu chụp hình bằng ký ức… vì nơi đây sắp bị dẹp bỏ để làm ga tàu điện ngầm.
Nhìn toàn cảnh quanh Công trường Quách Thị Trang, đó là bức tranh tổng thể thật đầy đủ về nếp sống nếp nghĩ của người Việt Nam hôm nay. Trước khi trở lại chợ Bến Thành kìa là Bệnh viện Sài Gòn, vừa là bệnh viện mắt, cấp cứu, phòng khám chữa bệnh đa khoa…vừa là tiệm bán thuốc với những dấu thập đỏ cứu người tùm lum…Rồi đến khách sạn, nhà hàng, cây xăng, bến xe buýt trung tâm thành phố…với đầy những bảng hiệu từ trên cao tới thấp lè tè của các công ty điện tử, kem đanh răng, cũng như nếu mỏi mệt cho đủ loại thuốc dán và rượu cao hổ cốt…Sài Gòn đẹp lắm Sài Gòn không thiếu chi!
Nhưng vẫn còn thiếu trầm trọng trong hai chữ văn minh với sự biết dừng lại, civilisation, cest autonome - hãy cất đi những câu khẩu hiệu lạc lõng màu đỏ chói như “Không Có Gì Quý Hơn Độc Lập Tự Do”. “Sống, Lao Động và Học Tập Theo Gương Bác Hồ Vĩ Đại,” v.v…Về mặt hình thức nó không giống ai vì những bảng hiệu chung quanh bằng điện tử rất văn minh, còn kia sè sè những tấm bảng bên đường Khu Phố Văn Hóa khiến khi mắc tè người ta tìm chỗ nào dễ tránh mặt để núp, đó là chỗ thích hợp nhất và thực tế những bảng hiệu hô hào kia ngày nay đều ngược với cuộc sống !
Những bảng hiệu nhố nhăng hỗn tạp khi ta dừng chân thật lâu và nghiệm từng mẫu quảng cáo, điều đó nói lên những gì pha tạp rất lộn xộn trong nền kinh tế hội nhập của Việt Nam hôm nay…chỉ cần một cơn mưa nhỏ của Sài Gòn chung quanh bùng binh trước chợ đã không thoát nước kịp và dưới chân công trường những luống hoa quá đơn điệu nghèo nàn với chính yếu là mồng gà, các loài hao cúc, hoa mười giờ!
Vào giờ hành chánh của buổi sáng, nhưng thanh niên trai trẻ đi ngoài đường nhiều hơn ai hết, ngoại trừ những du khách nước ngoài, và số người tại trung tâm chợ Bến Thành này thật đông đúc… nói lên nghề chạy dịch vụ là chính, nó cũng phù hợp với con số gần 90% giới trẻ ngày nay không có nghề nghiệp kể cả khi học học xong phổ thông không biết tôi có thể làm được những gì? Và xong đại học tôi không biết sẽ làm việc gì? Đó là thảm trạng của nền giáo dục thiếu hướng nghiệp Việt Nam hiện tại! Các báo vừa đưa tin có một em trúng tuyển vào đại học văn hóa, nghệ thuật với môn văn chỉ có 1,5 điểm…nhưng vẫn trúng tuyển vì có lẽ nghệ thuật cao…nhưng rồi ra việc ứng xử sáng tác sắp tới sẽ không là tiếng Việt nữa!
Trở lại các cổng của chợ Bến Thành, từ Nam ra Bắc, từ Đông sang Tây, nơi các cổng đều có những bác xe ôm đứng chờ khách, hoặc những chiếc taxi nhất là xe kéo xích lô tân trang để chở khách nước ngoài có lẽ vì hiếu kỳ, nhất là với Tây ba lô…Tất cả các bác tài cũng như những người phụ nữ bán hàng nơi các cửa chợ đều biết nói tiếng Anh, tất nhiên chỉ là tiếng bồi, hay gọi là mot à mot. Nhưng dù sao cũng là điều đáng mừng trong giao tiếp để mưu sinh thời hội nhập!
Dừng lại nơi một góc tường nói chuyện với người xe ôm có lẽ thổ địa ở đây tôi bắt chuyện Ngày xưa thời tôi trước 1975, chợ Bến Thành qui tụ những tay móc túi tầm cở quốc tế dữ dằn lắm, không biết bây giờ có còn hay không?Ông bạn trả lời: không thua kém gì đâu mà còn tinh vi hơn thế nữa, rồi anh ta cười chỉ tay ra giữa công trường nơi có hình ông Hồ đang chống nạnh mà người dân Sài Gòn gọi là đang đứng chửi thề… Những viên thu thuế ở đây ăn khiếp đảm lắm Và tôi hỏi tiếp Thế còn chị em buôn bán có còn thách giá cao trên trời với khách lạ… Ông ta trả lời Chuyện đó là truyền kiếp của Bến Thành Nếu không thách giá cao, khách ra về không bị hố thì không phải Bến Thành… Ông ta còn tiếp bây giờ Thầy giáo còn phải biết nói láo để kiếm tiền quý hồ chuyện đi buôn… Ông ở nước nào về đây hay từ ngoài hành tinh… Cả hai cùng cười, may là tôi cũng ăn mặc lịch sự dù kiếm chuyện lang thang không khác Ông Bùi Giáng.
Bây giờ mới là chỗ quan trọng của chuyến dã ngoại này vì lúc nào cũng được các anh mặc thường phục bảo vệ thật kỹ, nói rõ là công an chìm đó, đến nỗi cô con gái tôi bảo chú này cứ thường theo Ba hay chú này lạ thật vừa chạy xe mà cứ nhìn Ba rẽ hướng nào… Tôi đứng bên một thùng rác thật lâu và tính ra liên tục có người đến lục ra hoặc thu lại thức ăn thừa rồi ăn nhanh tại chỗ hoặc nếu không còn gì thì nhặt ve chai bao bì…Họ là những người mẹ dẫn theo theo các con mọn, hay bọn trẻ lang thang đi một mình! Tôi cũng nghe nói có nhiều thương binh của chế độ miền Nam kể cả miền Bắc…sống lẩn quất nơi đây rất nhiều nhưng nay nhìn toàn cảnh sáng nay không thấy hay nhờ báo chí lên tiếng quá nhiều mà chính sách với những người thương tật có khác? Những hành khách ăn xin cũng không còn nữa nhưng chuyển sang hình thức bán vé số với cách bán như buộc khách phải mua…
Người bạn xe ôm còn cho tôi biết từ 6 giờ chiều đầy những cô gái dựa tường trên những cửa chợ, ăn mặc thừa thịt thiếu vải nhìn vào là biết ngay Sài Gòn về đêm và trên những con đường khắp Hòn Ngọc Viễn Đông nay là vậy – người ngọc, ngọc người và cũng đầy nọc độc của thời thượng Sida!
Hàng hóa mỹ thuật gồm những đồ lưu niệm của Việt Nam trưng bày tại đây không có gì đặc biệt ngoài điêu khắc thủ công nhưng rất thô sơ của loại hình nghệ thuật này, chỉ có hàng tóc giả là đông khách nhất vì giới trẻ thì thích kiểu tóc Hàn quốc dựng đứng hoặc chĩa lên và tiện nhất vẫn cho những người tóc rụng hói đầu vì tuổi càng cao thường không còn mấy sợi…nhanh chóng chỉ cần chụp lên là trở nên trẻ trung với giá chỉ thường 10USD!
Nhìn du khách và ngoảnh lại bên các thùng rác, thật đúng là những cảnh đời đầy nước mắt, dường như họ cũng không còn lệ rơi khi từ những vùng nông thôn xa xôi mà lên được đến đây để ăn mày, khuôn mặt người nào ngay cả trẻ em cũng thấy như chai ra, trong lãnh vực chính trị gọi cho đúng từ là mặt dạn mày dày nó có ký hiệu là MD2…Kìa "Kẻ ăn không hết, người lần không ra", trước mắt nhiều trẻ đang bị ép ăn đủ thứ còn chẳng chịu ăn, ép học chẳng buồn học, còn những trẻ bất hạnh kia thiếu thốn đủ đường, cơm không đủ mà ăn, áo không đủ mặc…
Tôi cũng nhìn quanh xem có các hội chứng về những hành vi quái dị đang diễn ra ở Hà Nội hay không như lạy gối bông khi một chàng trai đội gấu bông trên đầu đứng giữa phố và một nhóm người quỳ gối hì hục... vái lạy (!). Hoặc tổ chức một “trò gây cười tập thể” bằng cách huy động hàng chục thành viên đứng nắm tay nhau thành vòng tròn, đi được một lúc rồi bỗng dưng... ngã đùng xuống đất!
Tất cả không phải là sự điên rồ của các bạn trẻ, nhưng có thể hiểu khi có người hỏi triết gia Kant: Có nên theo tôn giáo nào hay không? Ông chần chừ một chút và nói: Người phàm nên có tôn giáo. Các em đang đi tìm thần tượng cho chính mình, hoặc chính mình là thần tượng!
Thích phê phán là quyền của mỗi người, nhưng biểu hiện thể hiện giới trẻ đang khát khao đi tìm lại những giá trị dù đó là vật thần cũng là điều đáng mừng khi lương tri bắt đầu thức tỉnh! Còn hơn cứ ngu muội phải thờ những vật người – người nhưng mang tâm tính thú!
Sự có mặt trong cuộc đời của mỗi cá nhân là một niềm vui, chứng minh không ai trong nhân loại muốn chết, lời Chúa phán Tóc trên đầu các ngươi cũng đã đếm hết rồi, nhưng con người có thể mang lại hạnh phúc cho nhau khi tạo niềm vui như gần 2.000 người “dắt chó tàng hình” đi dạo... Improv Everywhere là kiểu làm trò khác người tập thể chuyên thực hiện những trò lừa hài hước do một hội cùng tên thành lập tại New York năm 2001 với mục đích gây vui nhộn cho mọi người luôn thu hút lượng truy cập xem clip lên đến hàng triệu lượt trên trang web của hội và cả YouTube. Vì quả thật những con chó luôn trung thành, nhưng phản xạ có điều kiện và Hữu thể có ý thức trong ước mơ biết trung thành khi nào không cần phải trung thành với ai, cái gì?
Những người phụ nữ trong và ngoài chợ qua lại nơi đây đều như muốn để cả phần trên của bộ ngực phơi ra bên ngoài như một mốt cần khi giao dịch, nhưng họ đã quên nguồn sống của người mẹ cho hết ra bên ngoài sẽ còn đâu để con cháu được hưởng nguồn tài nguyên từ những dòng suối vô tận đã hun đúc nên bao anh hùng của dân tộc này.
Nguyễn Quang
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình