Đinh Diễm Liên
Ngày kỷ niệm 10 năm thành lập Phi Đoàn Thần Báo 520, đơn vị chúng tôi có mua một số vịt bán ở ngoài chợ Bình Thủy, mang về đánh tiết canh tại nhà tôi trong khu cư xá sĩ quan Hoàng Hoa 3, Sư Đoàn 4 Không Quân, để chiều ấy chở vào câu lạc bộ Mây Bốn Phương, làm tiệc khai vị mừng lễ sinh nhật phi đoàn. Bởi thế anh em trong đơn vị phải ra khu gia binh Hoàng Hoa 3 để nhổ lông vịt, trong số ấy có người MC (Master of Ceremonies) của buổi lễ kỷ niệm 10 năm thành lập phi đoàn là Trung Úy Đinh Tiến Đạo, hoa tiêu khu trục A-37 xuất thân trường Võ Bị Quốc Gia Đà Lạt và mãn khóa trường bay Sheppard AFB Hoa Kỳ về nước.
Trong nhóm Thần Báo lúc ấy, người đun nước kẻ vặt lông, hãm tiết hay băm nhân và hàn huyên tâm sự. Rồi khi Bạn Đạo vừa trực chiến xong, thì cũng ra khu Hoàng Hoa 3 để tiếp tay với anh em mà làm vịt. Đạo vừa bước vào nhà thì vợ tôi, cũng đang ngồi vặt lông vịt, cô quay qua nhìn Đạo rồi phá lên cười... Tôi chợt hiểu ý vợ tôi cười vì cô ấy tưởng gặp nghệ sĩ Đinh Thanh Hoài, hằng đêm thường diễn xuất trong những vở hài kịch của đài truyền hình Cần Thơ. Bạn Đạo cũng hiểu như tôi và bạn nói: “Chị Bản nhìn lầm ra người anh của em rồi, Đinh Thanh Hoài, còn em là Đinh Tiến Đạo cơ mà!” Tôi phải nhỉn nhận, hai anh em họ Đinh này có khiếu văn nghệ, trông giống nhau như đúc, thương nhau rất mực như trong truyện tích Trầu Cau của văn hóa Việt.
Kỷ niệm với bao hồn nhiên xa xưa ấy, tưởng chửng như đã lãng quên vào dĩ vãng bởi đã trải qua bao chục năm trường kể từ ngày mất nước và Cộng quân xâm chiếm. Thế mà ngày nay, cũng trong bối cảnh “Vùng Trời Kỷ Niệm” do Hội Không Quân VNCH Tiểu Bang Washington tổ chức tại Seattle, chúng tôi lại có dịp gặp gỡ những người bạn xưa Đinh Tiến Đạo và cháu Đinh Diễm Liêm -- tức ca sĩ Diễm Liên của “Đêm Tổ Quốc Không Gian Hội Ngộ,” và còn là minh tinh của “Vượt Sóng,” một cuốn phim gây nhiều xúc cảm với vang vọng trong cộng đồng phim ảnh quốc tế. Đặc biệt, Cộng Đồng Người Việt hải ngoại cũng dành tình cảm ưu ái cho Diễm Liên trong nghệ thuật thứ bảy này. Qua lời bạn hoa tiêu đơn vị, chúng tôi cũng được biết về người cha Diễm Liên, anh của Đinh Tiến Đạo, cũng là một sĩ quan đi tù cải tạo 13 năm sau ngày mất nước 1975. Cho tới năm 1991 gia đình Diễm Liên mới được đi định cư và đoàn tụ tại Hoa Kỳ, theo diện HO5.
Trong thời gian thân phụ bị giam trong trại tù cải tạo, Diễm Liên đã cùng với thân mẫu và các em, hàng ngày làm bánh hoặc đan áo tìm kế sinh nhai, tạo nguồn tài chánh giúp đỡ mẹ nuôi cha trong ngục tù của Việt Cộng. Vì biết mình là con của quân nhân trong chế độ Việt Nam Cộng Hòa, nên đã bị nhà nước Cộng Sản Việt Nam bạc đãi và cấm học, cấm đến trường lớp để được học như bao người công dân khác. Diễm Liên đã phải tự học hay học do mẹ dạy, và tự mình tôi luyện bản thân. Nhưng nhờ sẵn có giọng ca truyền cảm và tài năng thiên phú, Diễm Liên đã trang bị cho mình số vốn liếng nghệ thuật âm nhạc từ thuở thiếu thời, khi cô còn sinh hoạt với ca đoàn Cam Ly trong xứ đạo Đà Lạt năm xưa. Tiếp đến ngày nay ngoài ca hát, Diễm Liên còn đóng vai chính trong phim “Vượt Sóng: Journey of the Fall” do đạo diễn Trần Hàm thực hiện bộ phim này.
Cũng như thân mẫu ngày trước, Diễm Liên lập gia đình và nuôi con trong lúc người chồng của cô cũng lên đường nhập ngũ, và đang chiến đấu ở vùng Trung Đông biền biệt phương xa. Rồi nàng cũng sống cảnh ở nhà ôm con chờ chồng từng ngày, từng tháng, từng năm!
Cũng tợ như Hòn Vọng Phu, chiều chiều khi ánh dương sắp tàn, khi việc nhà tạm yên, khi tắm rửa con xong là nàng bồng con ra đứng trước ngõ ngóng chồng! Mong sao nhìn thấy bóng chồng mình thấp thoáng cuối nẻo đường mây! Xin hỏi, có còn hình ảnh nào cảm động hơn cảnh người vợ hiền bế con chờ chồng trong lúc hoàng hôn? Có còn hình ảnh nào bộc lộ tâm tư hơn niềm thương nỗi nhớ, tình lưu luyến và chung thủy của nàng? Có còn hình ảnh nào đẹp hơn cảnh bồng con, qua đứa con, nàng như đang ôm ấp cả một mối tình dạt dào, yêu đương, đầm ấm trọn vẹn nhất của hai vợ chồng, của một gia đình? Dưới ánh chiều tà, bóng nàng kéo dài, rồi kéo dài thêm trên mặt đất và hình ảnh của thiếu phụ ôm con chờ chồng càng tô đậm thêm bao nỗi cô đơn, băn khoăn, trắc trở, lạnh lẽo, thương nhớ người bạn đường cũng như bạn đời của nàng mỗi ngày trong lúc về khuya!
Điểm qua vài dòng tiểu sử của người ca sĩ trẻ họ Đinh được chọn trong đêm văn nghệ Vùng Trời Kỷ Niệm hôm nay, khiến tôi lại nhớ tới biết bao hình ảnh của những người vợ lính chung tình, bồng con nuôi chồng trong bao tháng năm mà người chồng phải đi tù cải tạo trong chế độ Cộng Sản, mặc dù cho thân nàng có phải “hóa đá” như Hòn Vọng Phu: Thương mãi ngàn năm! Và hơn tất cả, xin cho những người chinh phu chúng tôi được nói lên lời cám ơn đến các chị đã lao công, tần tảo, lặn lội băng sông vượt núi để đi thăm nuôi chồng trong tù cải tạo. Và trước mắt chúng tôi là bao hình ảnh Cô Gái Việt đã tô đậm trách nhiệm, niềm tự hào và thiên chức làm vợ làm mẹ, như trong những câu ca dao tục ngữ sau đây:
“Anh đi em ở lại nhà
Hai vai gánh vác mẹ già con thơ
Lầm than bao quản nắng mưa
Anh đi anh cố tranh đua với đời...
Anh ơi phải lính thì đi
Cửa nhà đơn chiếc đã thì có em
Tháng chạp là tiết trồng khoai
Tháng giêng trồng đậu, tháng hai trồng cà
Tháng ba cày vỡ ruộng ra
Tháng tư gieo mạ thuận hòa mọi nơi
Đến khi gặt hái xong rồi
Trời đổ mưa xuống nước trôi đầy đồng
Anh ơi giữ lấy việc công
Để em cày cấy mặc lòng em đây”
Trong đời sống con người, Cô Gái Việt đã khác hẳn với nỗi suy tư và lối sống của những cô gái duy vật duy lợi trong xã hội thời nay thường lấy vật chất đo lường giá trị con người, mà ngược lại cô gái Việt đã luôn luôn khuyến khích chồng lo trọn bổn phận và trách nhiệm chiến đấu, bảo vệ và xây dựng quê hương Miền Nam Việt Nam tự do. Nàng đã chứng tỏ rằng nàng có thể đảm đang và cáng đáng nổi “việc nhà,” thay cho chàng để giúp chàng an tâm đi làm “việc nước!” Dù cho thời gian có xa cách gia đình, có mỏi mòn trông chồng, có nhớ thương ray riết … cho mãi ngàn năm!
Sự có mặt của đứa con, nói lên tính cách trọn vẹn của một Gia Đình Việt đúng nghĩa, khác hẳn với cảnh hai vợ chồng son hay “cây khô không lộc người độc không con!” Đứa con vừa là hình ảnh hạnh phúc gia đình, vừa là biểu hiệu của vinh dự và trách nhiệm, vật chất lẫn tinh thần, của những người được diễm phúc sinh dựng thêm một con người cho xã hội.
Với đứa con, tình yêu phối hợp của hai vợ chồng được sống thực, và kết qủa. Nơi đứa con, thì hai cuộc sống, hai tâm hồn, hai con người, đã hòa hợp thành một sự sống tự tại mới. Đứa con là tình yêu thể hiện của hai vợ chồng. Ở nơi đây, chẳng những đứa con đã không trở thành sự ngăn cách, mà còn tăng thêm sự kết hiệp hai vợ chồng trong tình yêu, trong tình nhà và tình nước, cũng như trong cuộc sống gia đình và xã hội.
Trước đây thì chàng đi chiến dịch biền biệt phương xa, hay sau ngày đất nước hòa bình, giải phóng, thống nhất thì chàng lại phải sống cảnh xa nhà và ngậm ngùi, chịu đựng tra tấn, đánh đập, giam cầm trong các trại cải tạo của phe Việt Cộng thắng trận… Và nàng ôm con chờ chồng. Nàng chờ, chờ từng ngày, từng đêm qua bao tháng năm mỏi còn… Sự thiếu vắng chàng trong cuộc sống hàng ngày, trong những sinh hoạt mà gia đình cần có chàng… thì lại càng làm cho nàng thương nhớ ray riết nhiều hơn… Tuy vắng mặt nhưng chàng vẫn luôn luôn hiện diện trong tâm tưởng, trong lời nói, trong sinh hoạt cuộc sống của chính nàng, và của con nàng.
Sự thương nhớ của gia đình Việt, chẳng những nói lên tình yêu thương chung thủy, mà còn bộc lộ đặc tính thiết yếu của tình vợ chồng. Tình vợ chồng chẳng những kết hiệp hai thể xác, hai tâm hồn mà còn phải luôn luôn được thể hiện trong cuộc sống từng ngày. Tình yêu chỉ thực sự bền vững khi con người có nhau từng ngày, chấp nhận nhau từng ngày, và chia sẻ cho nhau trong cuộc sống từng ngày. Và chỉ khi hai người có nhau từng ngày, tin tưởng và quyết tâm thể hiện tình yêu cho nhau, bất chấp thời gian, bất chấp hoàn cảnh, thì khi đó tình yêu mới được trọn vẹn, đời sống vợ chồng mới thực sự có hạnh phúc, tràn đầy và tăng triển.
Sự kiện nàng nhớ chàng từng ngày, nhấn mạnh tới sự thiếu vắng khi người chồng biền biệt ra đi. Hai mẹ con không thể yên tâm vui sống khi vắng chồng, vắng cha… Cảnh mẹ góa con côi... Sự thiếu vắng này, chẳng những không suy giảm mà còn gia tăng nỗi nhớ thương với thời gian. Thương mãi ngàn năm! Nàng thiếu chàng, nàng chờ chàng. Nhưng không chỉ chờ vì thương nhớ, mà còn chờ chàng sớm làm xong phận vụ việc nước.
Trong khi thay chồng làm việc nhà, nàng tin chắc chàng cũng đang cố gắng chu toàn việc chung của cả hai người. Hình bóng chàng về, không chỉ là hình bóng của người chồng thân yêu, mà còn đậm nét hiên ngang, hào hùng của chàng trai Việt trở về, sau khi chu toàn bổn phận công dân của mình, của gia đình đối với làng nước.
Thực ra, tâm trạng và công việc của người ở nhà cũng đã chẳng phải nhẹ nhàng. Chồng ra đi, người vợ phải tự lo liệu cho cuộc sống của chính nàng. Nếu như trước đây, khi chồng còn ở nhà, có nhiều việc nàng không cần động tay hay không cần nghĩ tới. . . thì giờ đây, một mình nàng phải cáng đáng tất cả mọi việc. Trước đây, thì chồng cày vợ cấy, bây giờ để “em cày em cấy, mặc lòng em đây!” Công việc chẳng những vất vả nặng nhọc, mà còn hiu quạnh và buồn tẻ vì thương nhớ chồng.
Nỗi cô đơn ấy còn tăng thêm gấp bội, khi nàng phải một mình chăm sóc con thơ. Chẳng những phải lo ăn mặc, lo thuốc men, mà nàng còn phải thay chàng lo dạy dỗ con cái nên người. Trước đây, nàng chỉ là bà mẹ hiền, bây giờ thì nàng phải gánh luôn vai trò của người cha nghiêm… Những công việc, trách nhiệm và nỗi cô đơn vây bọc nàng vì là người ở nhà. Ngoài ra, nàng còn có trách nhiệm đối với đại gia đình. Dĩ nhiên, nàng cũng được họ hàng thân thích giúp tay đỡ đần. Nhưng không phải vì vậy mà nàng có thể quên phần vụ của mình trong đại gia đình của chồng. Lấy chồng gánh vác giang sơn nhà chồng.
Người vợ Việt luôn ý thức rõ ràng bổn phận của mỗi người, của chồng cũng như của chính nàng, đối với việc chung, tức là việc nhà và việc nước. Nàng ý thức rằng trong thực tế, chàng có nhiều điều kiện hơn nàng để lo việc nước, cũng như nàng có nhiều thuận lợi để lo việc nhà. Vì vậy, thay vì mỗi người phải tự mình làm tròn nhiệm vụ vừa đối với nhà vừa đối với nước, thì người phụ nữ Việt đã mạnh dạn thúc dục chồng ra đi lo việc nước, tức chàng gánh thêm phần vụ việc chung của nàng, trong khi nàng khẳng khái đứng ra lãnh phần chu toàn việc nhà thay cho chàng vậy.
Chàng đi lo việc nước, không phải chỉ vì đó là bổn phận người trai, mà còn vì chàng được nàng ủy thác. Cũng vậy, chàng ra đi không phải để trốn tránh việc nhà, mà vì đã có nàng gánh vác thay chàng. Bởi thế, mỗi người tùy theo cấu trúc và điều kiện thuận hợp riêng mà chu toàn công tác ứng hợp với khả năng mình. Chính nhờ chia nhau công tác, nhờ phân công theo chức năng, mà cuộc sống bớt khó khăn, bớt nặng nhọc, và thêm vui tươi, thêm trọn vẹn, thêm hạnh phúc.
Phân công phân nhiệm:
Trong chàng có nàng
Trong nàng có chàng
Một Gia Đình Việt!
Kết Luận
Trước giờ phút khát khao chờ đợi Đêm Tổ Quốc Không Gian Hội Ngộ với giọng hát vút cao “Gọi Anh Mùa Xuân” của Diễm Liên, tái xuất trên vùng trời kỷ niệm ở miền Tây Bắc Hoa Kỳ, một vùng đồi núi bạt ngàn như những rặng thông reo vi vu, như cảnh cao nguyên quê quán Đà Lạt của cô ca sĩ năm xưa, chúng tôi muốn dành để một phút thinh lặng nhằm tỏ lòng cám ơn và tôn vinh các chị, những người vợ lính qua tính thiết yếu và trường cửu của Cô Gái Việt: Cho Mãi Ngàn Năm!
Phạm Văn Bản
Trái qua phải: Đỗ Văn Mỹ, Đinh Tiến Đạo, Đinh Diễm Liên, chị Đạo, chị Bản và Phạm Văn Bản
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình