Dịp nghỉ lễ cuối năm 2025, vợ chồng tôi trở lại thành phố St. Petersburg sau 37 năm, tìm về căn nhà cũ và trường xưa của bà xã tôi.
Đầu năm 1987, nhà tôi rời trại tị nạn Galang, Indonesia đi Mỹ định cư sau hành trình vượt biển nhiều lần và đã từng bị công an bắt giam cả tháng.
Gia đình vượt biển trong năm 1985, ba của Hương đi trước, đem theo hai người con lớn. Má đi sau mấy tháng với hai người con còn lại và may mắn cả nhà đã đến các đảo của Indonesia, trước khi được chuyển vào trại chuyển tiếp Galang dưới sự điều hành của Cao ủy Tị nạn Liên Hiệp Quốc. Ở đây, người vượt biển được gặp nhân viên di trú của Hoa Kỳ, Úc, Canada, Hà Lan, Đức, Nhật để phỏng vấn định cư. Mỗi lần bị phái đoàn từ chối nhận là một nỗi buồn, nhưng ai cũng kiên nhẫn chờ đợi cho lần phỏng vấn kế tiếp.
Tác giả và bà xã chụp ảnh trước ngôi nhà nơi gia đình vợ từng sống 37 năm trước đây (Ảnh: Bùi Văn Phú)
Vào cuối thập niên 1980, thời gian ở trại của một người tị nạn ít nhất cũng là một năm, trung bình là hai năm và có những người đã phải ở lâu hơn, vì trục trặc hồ sơ hay vì có bệnh lao.
Gia đình bà xã được Hoa Kỳ nhận cho định cư. Chuẩn bị lên đường đi Mỹ, nhưng đã gặp những trở ngại vào giờ chót.
Nếu mọi chuyện như dự định, gia đình đã lên đường định cư từ tháng 9/1986, nhưng người bảo trợ ở Denver, Colorado vào phút chót đã không tiếp tục hoàn tất hồ sơ để đón qua Mỹ. Lần thứ hai, cả nhà đã ra cầu tàu, sắp xuống tàu rời Galang thì cô em gái bị mạt cưa làm đỏ mắt nên lại không được lên đường, vì chính phủ Singapore không cho người bị đỏ mắt quá cảnh bên đó. Thế là phải trở về trại, nhận lại nồi niêu, chén bát vừa cho hết hàng xóm, tiếp tục cuộc sống trong trại với nhiều lo âu không biết ngày nào mới có thể rời đảo.
Lần thứ ba, đầu tháng 1/1987, gia đình rời Galang qua Singapore, có tôi đón tại cầu tàu. Chuyến tàu đó, ngoài gia đình Hương còn có linh mục Tống Kiến Hùng, gia đình ông Lê Bé là những người tôi quen trong trại đi định cư ở California. Vào trại chuyển tiếp Hawkins Road ở vài ngày chờ chuyến bay đi Mỹ. Như với nhiều thuyền nhân từ Galang đã qua đây, tôi đưa Hương đi chơi Singapore một ngày, rồi ra phi trường Changi tiễn gia đình đi Mỹ định cư. Còn tôi đi Bangkok nhận công việc mới, cũng làm cho chương trình giáo dục tị nạn.
Gia đình được cơ quan Bác ái Công giáo (USCC) bảo trợ về thành phố St. Petersburg, Florida định cư. Có sơ Yến giúp đỡ ổn định chỗ ở, làm các thủ tục giấy tờ, ghi danh học tiếng Anh ESL cho ba mẹ, nhập học các trường cho bốn chị em.
USCC thuê cho gia đình một căn nhà hai phòng ngủ, một phòng tắm ở số 731 17th Street N., St. Petersburg, bên cạnh có gia đình ông Liêm Nguyễn đến sống đã vài năm. Cũng ở thành phố này còn có gia đình bác Mai Văn Hòa, từ Galang đến định cư vài tháng trước.
Nhà tôi và em trai kế vào trường Northeast High School. Hai em nhỏ học tiểu học và cấp hai. Đi học nếu không có người đưa đón thì đi xe buýt vàng của trường.
Sau vài tháng quen dần với cuộc sống mới, ba đi làm phụ bếp ở nhà hàng, cuối tuần Hương theo má đi dọn phòng trong khách sạn.
Năm 1988, tôi trở lại Hoa Kỳ, về thăm gia đình Hương và cũng tìm việc ở khu vực Tampa-St. Petersburg, có gặp bà Thanh Đồng Ingall là người sống ở đây lâu năm hướng dẫn tìm việc làm trong lãnh vực xã hội và giáo dục.
Nhưng rồi vùng Vịnh San Francisco mời gọi tôi trở về, làm việc với Hội Ngư phủ ở Oakland, giám đốc là anh Phạm Minh Chiếu. Tôi phụ trách giúp tìm việc làm cho những người mới đến định cư.
Hè năm 1988, gia đình Hương từ giã vùng Vịnh Tampa, Florida dọn về vùng Vịnh San Francisco, California. Chúng tôi kết hôn với nhau năm 1992.
Ba mươi bảy năm sau, chúng tôi trở lại St. Petersburg. Căn nhà xưa đã được sửa lại, hai căn, trước đây gia đình ông Liêm và gia đình Hương ở, đã nhập với nhau thành một. Theo sàn giao dịch bất động sản Zillow, giá căn nhà bây giờ là 340.000 đô la.
Năm 1987, ông Liêm đã mua nhà riêng, sau mấy năm định cư. Căn nhà ba phòng ngủ hai phòng tắm, cách nhà cũ chừng dăm phút lái xe, giá 50.000 đô la.
Ngôi nhà cũ bây giờ có hàng rào gỗ chung quanh, không còn nhiều cây cao xum xuê trước sân. Kín cổng và không thấy ai ngoài sân. Gặp người láng giềng ở đối diện, chúng tôi hỏi thăm, ông nói chắc chủ nhà đi chơi. Ông kể là căn nhà kế cận, bây giờ là một Art Studio mới bán với giá 700.000 đô la vào năm ngoái. Trước đó dăm năm đó là một căn nhà hư hỏng bán chưa đến 50.000 đô.
Sau khi nhìn lại nhà cũ, chúng tôi đến trường Northeast High School. Vì là dịp lễ nghỉ nên trường đóng cửa. Từ ngoài nhìn vào, nhà tôi thấy sân trường vẫn quen thuộc, là nơi học sinh ngồi ăn trưa.
Những thầy cô dạy Anh ngữ và toán còn lưu lại nhiều kỷ niệm và lòng biết ơn trong tim bà xã vì lúc bấy giờ tiếng Anh còn yếu nhưng được thầy cô hết lòng giúp đỡ, khuyến khích học tập, giờ toán hay được gọi lên bảng giải bài mẫu cho bạn học làm theo. Ở trường khi đó có vài chục học sinh Việt, nhiều em qua Mỹ đã lâu nên rất thời thượng với tóc punk, quần ống túm mà rộng trên đùi.
Theo số liệu của Cục Thống kê Dân số Hoa Kỳ, năm 1990 có 1.000 người Việt ở St. Petersburg và 600 ở Tampa. Đến nay con số lên đến 21.000 cho toàn vùng Vịnh Tampa, gồm các thành phố Pinellas Park, St. Petersburg, Tampa, Largo, Clearwater. Một số làm việc cho các hãng xưởng, nhiều người làm móng tay. Có người đi câu, lưới cá về bán hay buôn bán rau trái.
H02: Chợ nông sản với nhiều cây trái Việt ở Clearwater, Florida (Ảnh: Bùi Văn Phú)
Những ngày ở đây chúng tôi đi chợ trời cuối tuần, có hàng quán bán cháo lòng, bún mắm, nước mía. Cuối tháng 12 dương lịch mà có nhiều trái cây quê nhà như na, sapôchê, mít, vú sữa, ô ma, nhãn, xoài, ổi, cóc, khế; các loại rau muống, rau mồng tơi, rau dền, mướp hương. Rau tương đối rẻ còn trái cây nếu so với California thì không. Sapôchê, nhãn 5 đô một cân Anh, na nhỏ 8 đô, na lớn 15 đô một cân, vú sữa hai trái 8 đô 50 xu. Cây me non, cao chừng một mét có người mua với giá 40 đô.
Nhà hàng có phở Zen, khá ngon. Cơm tấm bì, bún thịt nướng ở quán Kiên Giang rất ngon và đông khách lúc hai, ba giờ chiều. Không như bên California, vào quán Việt gọi thức ăn, trong vòng 5 phút là có ngay, ở đây có thể vì thiếu người phục vụ nên khách phải chờ cũng khá lâu, hay nếp sống ở Florida chậm rãi hơn nên mọi thứ không nhanh, chớp nhoáng như ở California?
Trong vùng Vịnh Tampa nay có nhiều xứ đạo Công giáo và chùa Phật giáo. Các cơ sở tôn giáo đều tọa lạc trên những khu đất rộng. Chùa Phật Pháp ở St. Petersburg theo phái Theravada, trước chùa có nhiều tượng Phật và những hàng tre xanh mang lại khung cảnh rất Việt Nam.
Chủ nhật dự lễ ở nhà thờ Thánh Giuse của riêng người Công giáo gốc Việt ở Tampa. Trong bài giảng, cha chính xứ Đinh Xuân Chiến, dòng Ngôi Lời SVD, nhắc đến nhiều đóng góp cho giáo xứ của những gia đình làm đẹp móng tay, mái tóc.
Nhà thờ Các Thánh Tử đạo Việt Nam ở St. Petersburg, Florida (Ảnh: Bùi Văn Phú)
Khi tôi sống ở đây đôi tháng vào năm 1988, lúc đó có cha Tước phục vụ cộng đồng Công giáo trong một giáo xứ Mỹ của Giáo phận St. Petersburg. Nay thành phố này đã có nhà thờ Các Thánh Tử đạo Việt Nam với cha chính xứ Nguyễn Vũ Việt từ nhiều năm qua. Giáo xứ không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo cho 500 gia đình mà còn là cơ sở giáo dục, có chương trình học tiếng Việt và giúp học sinh ôn bài, làm bài tập sau giờ học.
Ghé thăm mới được biết cha chính xứ là cháu của linh mục Nguyễn Văn Lý, một người tranh đấu cho tự do tôn giáo và nhân quyền đã bị Hà Nội giam tù nhiều năm. Không hẹn trước nhưng chúng tôi đã được cha đón tiếp, cho biết về các sinh hoạt của cộng đoàn giáo dân ở St. Petersburg, như đại hội tôn kính các Thánh Tử đạo cuối tháng 11 vừa qua.
Khác với California là nơi không có giáo xứ Việt, ở Florida linh mục Việt có thể lập giáo xứ riêng và tự lo điều hành mọi việc với sự đóng góp của giáo dân. Vì thế ở đây đã có các linh mục khai sinh ra giáo xứ và làm chánh xứ cả chục năm hay lâu hơn.
Trước khi ra về, cha Việt tặng chúng tôi mấy trái khế, cây nhà lá vườn của người trong giáo xứ. Khế ngọt, có lẽ cũng là loại trái được dân địa phương ưa chuộng vì trong siêu thị Publix có bán, giá 3-4 đô một trái.
Hỏi chúng tôi về hưu có tính trở lại đây sống vì cha cũng biết bán nhà ở California về St. Petersburg thì dành một nửa mua nhà, nửa còn lại cộng với tiền an sinh xã hội là sống hưu thoải mái với khí hậu ấm áp quanh năm như ở Việt Nam và cây trái, rau cỏ quê nhà cũng không thiếu.
Một lần nữa giã từ St. Petersburg.
Bãi biển Siesta ở thành phố Sarasota, Florida đông du khách trong ngày cuối năm dương lịch (Ảnh: Bùi Văn Phú)
Mấy ngày qua, ghé thăm nhà xưa, trường cũ, gặp gỡ nhiều người cho chúng tôi hiểu biết hơn về vùng Vịnh Tampa. Nhất là có dịp ra biển ở Clearwater, ở Sarasota mà mê cát trắng mịn như bột và nước xanh màu ngọc bích nên sẽ trở lại trong một ngày không xa, làm khách du lịch vui cùng sóng nước biển xanh. Không như đã đi xa 37 năm mới trở về trong chuyến đi vừa qua.
Bùi Văn Phú
Tác giả Bùi Văn Phú là giảng viên đại học cộng đồng và nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, California
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình