Mahia Palace- Marrakesh Morocco
Những nét vẽ ngoằn ngoèo, bí ẩn, màu vàng nâu đậm trên hai cánh tay trần của những cô bạn người Ả Rập mỗi khi họ về nước thăm gia đình và quay trở lại sở làm, những nét vẽ huyền bí ấy cứ thu hút ánh mắt tôi, tự hỏi không biết những hình vẽ ấy thể hiện điều gì, hay chỉ là nghệ thuật thôi? Ghislaine, cô bạn thân người Ả Rập làm cùng phòng giải thích:
-Mỗi người có một tên khác nhau, người vẽ sẽ dựa vào tên, ngày sinh và tính cách của mình mà vẽ, mỗi kiểu đều khác nhau, biểu tượng cho niềm vui, tình yêu, sự sung túc và câu chúc phúc cho người đó, ví dụ hình vẽ tròn, mandala nói lên sự trọn vẹn; những nét vẽ vươn lên như những sợi dây leo, ý nói hy vọng, phát triển đến sự thành công; vẽ con mắt, hình học là sự trừ khử những điều xấu, xui xẻo của cuộc đời. Hình vẽ ấy được gọi là Henna, người phụ nữ Ả Rập rất tin vào nét vẽ bói toán Henna này như bùa hộ mệnh của mình, không những là nét đẹp văn hóa, tín ngưỡng mà còn là thời trang nữa.
Tôi ngẩn người lắng nghe Ghislaine giải thích ý nghĩa của những hình vẽ như những ma trận bí hiểm trên mu bàn tay kéo dài lên trên cổ tay của nàng, ngoài ra nàng còn tặng tôi một chai dầu nhỏ, màu vàng đậm của hạt Argan, giải thích:
-Người ta lấy trái argan, tách lấy hạt bên trong, ép hạt này bằng tay trong cỗ máy đá cho ra dầu, dầu này làm tóc mềm, bóng, giúp mọc tóc, còn giúp da dưỡng ẩm, làm biến mất nét nứt nẻ ở da bụng cho phụ nữ mới sanh con vì có vitamin E và chống oxy hóa, ai đến Morocco cũng mua về làm quà cho bạn bè và người thân cả, mình tặng bạn dùng rồi cho mình biết kết quả nhé.
Tôi mở lớn mắt nghe Ghislaine kể về Casablanca, Rabat- Morocco như những điều huyền bí ở một đất nước nằm ở phía Tây Bắc Châu Phi, sát với Đại Tây Dương và biển Địa Trung Hải.
Tôi mơ được đến nơi này để tận mắt nhìn thấy vùng sa mạc rộng lớn với những con lạc đà rảo bước trên nền cát nóng như những câu chuyện thần thoại đã đọc, những ngôi nhà làm bằng lá, đất, vôi và nước để giữ nguồn mát giữa khí nóng lên đến 40 độ C vào mùa hè.
-Tôi sẽ đến thăm đất nước bạn nhé!
-Thật sao!
0o0o
Morocco là một trong những đất nước đã thôi miên tôi, từ khi quen những người bạn Ả Rập, từ những films như Gladiator, có cảnh sa mạc và đấu trường được quay ở đất nước này; The Mummy (xác ướp) nổi tiếng với đoàn lạc đà, đền cổ Ai Cập, cũng mượn sa mạc Morocco để quay, đặc biệt hơn cả là khu Ait Ben Haddou, của Ouarzazate được gọi là Hollywood của Morocco.
Tôi muốn tận mắt nhìn ngắm thành phố cổ màu đỏ ở Marrakesh, Fes; màu xanh cobalt của Chefchaouen, những con hẻm màu xanh lơ da trời đầy nghệ thuật; màu vàng sa mạc với những cồn cát cháy bỏng của Erfoud, đường đi vào sa mạc Sahara, cưỡi trên lưng những con lạc đà (dromadaire) chỉ có một bướu trên lưng và giỏi chịu sức nóng đổ lửa.
Đã có rất nhiều bài ca ngợi về Casablanca, trái tim hiện đại, nơi của tình yêu và hoài niệm; về Marrakech, Fes, cái nôi của du lịch, nghệ thuật giữa hiện đại và cổ xưa trộn lẫn trong một thành phố; về Chefchaouen đầy thơ mộng vì nằm trong vùng núi Rif, phía Bắc Morocco, gần biển Địa Trung Hải, nhà cửa ở đây được sơn màu xanh lơ của trời, yên tĩnh, nhẹ nhàng như thuộc một thế giới cổ tích!
Về Sahara huyền bí, sa mạc nóng lớn nhất thế giới, rộng lớn vô tận, ban ngày nóng chói chan, bốc lửa, ban đêm lạnh sâu, gió thổi làm cát đổi hình dạng mê hoặc, ánh mặt trời chiếu xuống tưởng chừng bước đi của mình chênh vênh, nhìn xa như có ảo giác, hình bóng ai đó chập chờn rồi biến đi như một bóng nước.
Trong cùng một đất nước Morocco mà mỗi thành phố có đặc điểm riêng, khác biệt nhau rõ nét.
Khi máy bay đáp xuống Casablanca-Morocco vào 7:00 sáng của một ngày tháng năm, tôi đinh ninh trời sẽ mát nhẹ như ở Orange County, nhưng một cơn gió nóng hổi phù vào mặt làm không sao thở nổi, tưởng mình đang ở trong lò nướng bánh mì mà ngọn lửa đang để mức cao nhất.
Đặt chân lên đất nước này, tôi nhớ bộ phim mang cùng tên Casablanca, nói lên sự hy sinh, danh dự, “tình chỉ đẹp khi còn dang dở” một nỗi buồn của hai kẻ yêu nhau mà không đến được với nhau, trái ngược hẳn với một thành phố nhộn nhịp, trung tâm kinh tế và thương mại, đông đúc, sầm uất, mang nét Âu Châu, Bắc Phi.
Bước vào Hassan II mosque, một nhà thờ Hồi giáo đẹp và lớn nhất thế giới, nằm sát bên bờ Đại tây dương, với những ngọn sóng nhẹ nhàng nhấp nhô bên dưới, vừa lãng mạn, hùng vĩ, và tân tiến; xung quanh có những quán café cho mọi người ngồi thưởng thức ngắm cảnh nhất là khi hoàng hôn xuống, ánh sáng từ những tia laser trên đỉnh cao của nhà thờ chiếu xuống thật khó tả hết cái đẹp tận mắt ngắm nhìn.
Rabat, thủ đô của Morocco, yên tĩnh, sạch sẽ, có cơ quan chính phủ, có cung điện hoàng gia với lính canh bên ngoài thay đổi theo giờ, mặc quân phục, ngồi trên ngựa rất oai phong. Nhà cửa xây theo kiểu Châu Âu, trồng nhiều hoa, những cây dừa cao ngất nghệu hai bên đường.
Tangier ngay cửa ngõ của Đại Tây Dương và Địa Trung Hải, thành phố của gió biển, thổi tung mái tóc, không khí mát mẻ, những ngôi nhà sơn bằng màu xanh lơ nhẹ rất nghệ thuật.
Xe đi tiếp đến Chefchaouen, thành phố xanh màu cobalt của bầu trời, nằm giữa lòng núi Rif, rất mát mẻ, lạ lùng và thanh bình làm sao.
Ouazzane hiện ra với những đồi núi xanh rì trồng olive, chà là, nơi yên tĩnh cho tâm linh, những nhà thờ với những chiếc loa treo bốn hướng chuẩn bị cho những buổi cầu nguyện của đạo Hồi, ai cũng che khăn chỉ thấy hai con mắt, nơi này ít khách du lịch. Buổi trưa nóng chói chan, ai cũng rút hết trong nhà, đặc biệt nơi đây rất nhiều mèo con, chó thì hiền khô nằm im phơi nắng, mắt lim dim không buồn sủa khi thấy khách lạ đến.
xưởng làm da thuộc với phân bồ câu
Ngừng lại đặc biệt ở Fez hai đêm, trong khi những nơi khác chỉ một đêm, mới thấy được thành phố cổ này chưa bao giờ được phát triển với máy móc, tất cả làm bằng thủ công truyền thống, thuộc da bằng phương pháp cổ truyền; mới ở đầu thị trấn đã ngửi thấy mùi hôi thối của nước màu ngâm làm da thuộc; quan sát từ trên gác cao của xưởng, cả trăm thùng to, vuông tròn đầy ắp nước đủ màu, những người thợ làm việc giữa trưa nắng gay gắt, họ xắn quần nhảy vào thùng nước nhuộm màu bốc mùi hôi nồng nặc, chủ xưởng phát cho mỗi người tham quan một nhánh cây rau thơm bạc hà, để xua bớt mùi hôi, ông giải thích:
-Ở đây dùng phân chim bồ câu để thuộc da vì có chứa ammonia và chất kiềm tự nhiên, giúp làm mềm da động vật, loại bỏ lông và mỡ còn sót lại, giúp da dễ xử lý hơn trước khi nhuộm; đầu tiên da được ngâm trong nước và vôi, sau ba ngày họ thuộc da bằng cách dùng tay trộn phân bồ câu với da làm mềm da và tách lông, kế đó phải giặt nhiều lần cho hết phân bồ câu, rồi sẽ đem nhuộm màu, họ cũng dùng màu từ cây và khoáng chất tự nhiên chứ không dùng màu hóa học để nhuộm, cuối cùng là phơi trên mái nhà đầy nắng mà các bạn thấy đó.
Tôi tự nhủ:
-Chỉ mới vào đầu làng đã chịu không nổi mùi hôi thối này, thì làm sao dân sống ở đây có thể chịu đựng nổi mùi này từ ngày này qua ngày khác? Đã thế những người thợ làm việc trong thùng chứa nước màu với phân bồ câu, dưới ánh nắng gắt gao qua bao nhiêu ngày tháng, tôi thật phục họ đã phải ráng chịu đựng với cái mùi khó thở này!
Chủ xưởng da cũng chỉ cho chúng tôi cách phân biệt da thật, giả ra sao, da nào có chất lượng mềm, cứng tùy độ giặt, ngâm với phân bồ câu nhiều hay ít ngày. Công trình làm nên một thành phẩm bằng da tại Chouara Tannery là một giá trị truyền thống thủ công bảo tồn di sản Morocco.
Erfoud, nóng như lò lửa, mồ hôi chảy nhễ nhại khi bước ra khỏi xe có máy điều hòa, nổi bật với sa mạc Sahara, những cồn cát đỏ au, ngút ngàn, tua cưỡi lạc đà và những chiếc xe jeep nhảy cẫng, tung khách du lịch té nhào qua hai bên thành xe, hay đập đầu trên trần, tạo cảm giác mạnh, nên phải cài dây thật kỹ; buổi tối được ngắm bầu trời đầy sao chi chít, buổi sáng với ánh mặt trời với góc nhìn có một không hai.
Ngoài ra, đây là một thành phố hóa thạch cổ xưa, rất nhiều khung đá bằng marbre chứa sinh vật hóa thạch hàng triệu năm; người ta dùng hóa thạch làm bàn đá, đồ trang trí trong nhà, quà lưu niệm.
Tôi ái ngại khi tiếp xúc với những người làm việc trong sa mạc, tôi được biết đời sống họ rất thấp, nghèo đói, có những gia đình sống ở làng bên cạnh gần sa mạc Sahara cả mấy chục năm chưa từng bước chân ra khỏi nơi này, họ không cần thiết phải ra ngoài làng, vả lại cũng không có phương tiện để đi, họ chỉ sống bằng nghề dắt lạc đà, bán những đồ trang sức lặt vặt, nhà không có điện, không đủ ăn, họ chỉ sống nhờ vào tiền tips của du khách, không có lương tháng ổn định.
Đi tiếp nữa, vùng Todgha Gorge, với những hẻm núi sâu, vách đá cao hàng trăm thước, đường đèo uốn lượn thật ngoạn mục, cây cọ xen giữa núi đá, ánh sáng thay đổi tùy những nơi bị vách núi che, lúc tối, lúc sáng đẹp như trong phim, khách du lịch cho đây là Grand Canyon tại Bắc Phi. Hai bên đường bầy bán những khăn quàng cổ, vòng đeo tay bằng hóa thạch, mũ nón bằng da, đồ trang trí… tạo nên một cảnh tượng vui mắt từ thiên nhiên đến đồ làm bằng tay nhiều màu.
Thủ phủ phim sa mạc lớn nhất Châu Phi, được gọi là Hollywood của Morocco là vùng Ouarzazate, nơi đây có Atlas studios, các phim quay tại sa mạc và thành cổ đất đỏ Ait Benhaddou như Games of Thrones, Lawrence of Arabia, Stars Trek… Thành phố cổ này là di sản Unesco. Chúng tôi đứng trên núi cao nhìn xuống một lòng chảo rộng lớn bát ngát vùng đất đỏ, tưởng tượng đến những vó ngựa phi tung bụi đất, những màn đấu súng của nhiều phim đã được quay chiếu nơi đây.
Kết thúc ở Marrakesh, một thế giới sống động kiểu cổ tích sa mạc, với những chợ đêm nhiều màu sắc, người thổi sáo rắn, vẽ bói kiểu henna, nửa thành phố với khu chợ souks cổ, truyền thống, treo đầy đồ da, đèn bằng đồng, quần áo, ồn ào náo nhiệt và nửa thành phố mới hiện đại, kiến trúc màu đất nung đỏ cam khi ánh nắng rọi, nhìn từ trên cao như một thành phố sa mạc cổ đại.
Có ai hỏi tôi vài nét đặc biệt về Morocco, tôi xin tóm tắt như sau:
Nếu Chefchaouen là màu xanh lãng mạn, mộng mơ, Sahara màu vàng cát huyền bí của ngàn lẻ một đêm, Fes cổ xưa truyền thống, Casablanca hiện đại tân thời, Gorges Valleys núi đá hùng vĩ mê hoặc, Ouarzazate thành phố điện ảnh, thì Marrakesh màu cam đỏ của ánh mặt trời sôi động, huyền ảo.
Morocco đã được tôi vén màn bí mật, muôn màu, muôn vẻ, thành phố nơi vua sống thật giàu có sạch đẹp, yên tĩnh, có lính canh, còn nơi người dân đen thì khổ sở tội nghiệp với những nghề tự nghĩ ra để sinh sống qua ngày, không có đủ cơm ăn làm sao nói đến bảo hiểm tương lai cho con người?!
0o0o
Ghislaine gặp tôi sau chuyến thăm đất nước quê hương của cô ta:
-Cám ơn bạn đã đến thăm đất nước tôi, bạn đã tận mắt nhìn cuộc sống, con người và sinh hoạt của dân tôi rồi đấy! Quê hương tôi đẹp, cổ xưa, tôi hãnh diện đã sanh ra nơi đó, tài nguyên thiên nhiên phong phú lắm, nhưng vẫn nằm im lìm, chưa được khai thác; thật tình mà nói dân tôi khổ và nghèo lắm, chúng tôi phải di cư qua những nước Âu Châu, Bắc Mỹ… chúng tôi chỉ có thể về thăm nhà khi thấy nhớ cha mẹ già, nơi mình sanh ra thôi.
Tôi thông cảm, nắm lấy bàn tay có vẽ những hình Henna của bạn:
-Mình là những người rất may mắn, đang được sống ở đất nước tự do, có công việc và gia đình thật tốt, bạn đừng mặc cảm nhé! Những người di dân cùng mang chung một ý nghĩ: có môi trường sống, an ninh, hệ thống giáo dục, y tế tốt hơn, tìm công việc có bảo hiểm tương lai cho mình và gia đình mà!
Sỏi Ngọc
Montreal, Mai’26
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình