Hôm nay,  

Tối Cao Pháp Viện Và Những Phán Quyết Xoay Trục Quyền Lực

7/3/202600:00:00(View: 139)

birth-right
Trong tuần lễ chót của nhiệm kỳ xét xử 2025–2026, TCPV đã lần lượt: 1. Giữ nguyên quyền quốc tịch theo nơi sinh chống lại ý định thu hẹp của Tổng thống Trump; 2. Mở rộng quyền của Thổng Thống trong vụ Trump kiện Slaughter khi cho phép cách chức uỷ viên Ủy ban Thương mại Liên bang, xoá án lệ 91 năm về cơ quan “độc lập”; 3. Bảo vệ phần nào tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang khi không cho bãi nhiệm Lisa Cook; Bác bỏ nỗ lực siết phiếu bưu điện của phe muốn chỉ tính phiếu đến đúng Ngày Bầu cử; 4. Dỡ bỏ giới hạn chi tiêu phối hợp giữa các đảng và ứng cử viên liên bang; và 5. Chuẩn y luật của Idaho cùng West Virginia cấm vận động viên chuyển giới thi đấu trong các đội thể thao nữ. Photo: Democracy Defenders Fund.
 
Trong tuần làm việc cuối cùng của nhiệm kỳ xét xử 2025–2026, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ liên tiếp ban hành những phán quyết lớn, từ quyền hạn của tổng thống đối với các cơ quan “độc lập”, chuyện bầu cử, quốc tịch theo nơi sinh, tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), giới hạn chi tiêu tranh cử, cho tới tranh cãi quanh vận động viên chuyển giới trong thể thao nữ. Những phán quyết ấy đã vẽ lại không ít đường ranh trong sinh hoạt chính trị Hoa Kỳ.

Về quốc tịch theo nơi sinh, Tối cao Pháp viện đã chặn sắc lệnh của Tổng thống Donald Trump thu hẹp quyền “birthright citizenship”. Với đa số 5–4, trong đó Chánh án John Roberts, Thẩm phán Amy Coney Barrett cùng ba thẩm phán thuộc phe tự do đứng chung một phía, toà khẳng định Hiến pháp vẫn bảo đảm quốc tịch Hoa Kỳ cho hầu như mọi người sinh trên đất Mỹ, trừ một vài ngoại lệ rất hẹp. Bản ý kiến do thẩm phán Roberts thảo bác bỏ lập luận cho rằng Tu chính án 14 chỉ áp dụng cho con cái những người “cư trú hợp pháp”, và nhắc rằng nếu Quốc hội muốn giới hạn như vậy thì lẽ ra đã phải viết khác ngay trong câu chữ về quốc tịch.

Một ngày trước đó, trong vụ Trump kiện Slaughter, đa số 6–3 đứng về phía ông Trump, cho phép ông cách chức bà Rebecca Slaughter tại Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC), đồng thời xoá bỏ án lệ Humphrey’s Executor tồn tại 91 năm vốn hạn chế quyền tổng thống đối với các cơ quan “độc lập”. Giới luật học coi đây là bước đẩy rõ rệt cho thuyết “hành pháp nhất nguyên”: mọi quyền lực hành pháp, kể cả tại những uỷ ban do Quốc hội dựng lên để đứng ngoài tranh chấp chính trị thường ngày, nay được kéo về tay tổng thống, với quyền bãi nhiệm rộng hơn trước rất nhiều.

Cũng ngày 29.6, với tỷ số 5–4, toà tạm thời không cho phép ông Trump cách chức Thống đốc Fed Lisa Cook trong khi tranh tụng còn tiếp diễn, giữ nguyên tính độc lập của Fed ít nhất trong giai đoạn hiện nay. Toà nhắc rằng luật về Fed chỉ cho phép bãi nhiệm “vì lý do chính đáng”, và chưa có lý do đủ mạnh để cắt ngang nhiệm kỳ của bà Cook. Nhiều nhà quan sát xem đây là một lằn ranh hiếm hoi mà Tối cao Pháp viện còn giữ lại giữa Nhà Trắng và ngân hàng trung ương.

Trên mặt trận bầu cử, cũng với tỷ số 5–4, Tối cao Pháp viện bác yêu cầu chỉ tính phiếu gửi qua bưu điện nếu đến nơi đúng hoặc trước Ngày Bầu cử. Như vậy, các bang vẫn được phép giữ những khoảng thời gian ân hạn cho phiếu đến trễ, miễn là được gửi đi đúng hạn. Quyết định này được xem là một thất bại nữa cho phe muốn siết bỏ phiếu qua thư, và có thể giúp giảm bớt những tranh cãi gay gắt quanh chuyện kiểm phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026.

Về tài chánh tranh cử, Tối cao Pháp viện thêm một lần nghiêng về phía đảng Cộng hoà khi xoá bỏ giới hạn chi tiêu phối hợp giữa các đảng và ứng cử viên trong các cuộc bầu cử liên bang, một giới hạn có từ thời kỳ Watergate. Với phán quyết 6–3, toà cho rằng những giới hạn này đi ngược Tu chính án thứ nhất về tự do ngôn luận. Từ nay, các ủy ban đảng có thể chi tiêu không giới hạn cho quảng cáo và vận động phối hợp với ứng cử viên Quốc hội hay tổng thống. Nhiều người lo ngại quyết định ấy sẽ tăng thêm ảnh hưởng của những nhà tài trợ giàu có, và làm cho thế cân bằng trong tranh cử càng thêm nghiêng về phía các đảng nắm ưu thế tài chánh.

Ngày 30.6, thêm một phán quyết 6–3 gây nhiều tranh luận: Tối cao Pháp viện đồng ý cho các đạo luật của Idaho và West Virginia cấm vận động viên chuyển giới nữ tham gia các đội thể thao nữ trong hệ thống trường công. Quyết định này được coi là tấm gương để hơn hai chục bang khác noi theo. Đa số thẩm phán bảo thủ viện dẫn luật liên bang Title IX, cho rằng có thể chia đội nam – nữ theo “giới tính sinh học” để bảo đảm sự công bằng trên sân. Phe thiểu số và các nhóm bảo vệ quyền dân sự lại xem đó là một bước lùi rõ rệt trong nỗ lực bảo vệ người chuyển giới trước kỳ thị trong trường học và trên sân cỏ.

Chỉ một tuần trước, cũng chính toà ấy đã bật đèn xanh cho chính quyền Trump chặn người xin tỵ nạn ngay bên kia biên giới, cho phép chấm dứt quy chế bảo vệ tạm thời đối với hàng trăm nghìn người Haiti và Syria, và xoá thêm một hàng rào hạn chế súng tại Hawaii nhân danh Tu chính án Hai. Đặt cạnh nhau, những bản án của hai tuần liên tiếp cho thấy một Tối cao Pháp viện vừa mở rộng tay tổng thống trong nhiều địa hạt, vừa thắt chặt quyền của di dân, người xin tỵ nạn và các cộng đồng thiểu số, trong khi vẫn giữ lại vài lằn ranh rời rạc về tiền tệ và quốc tịch để trật tự cũ khỏi bị xoá sạch chỉ trong một nhiệm kỳ.
 
Nguyên Hòa tổng hợp
 

Tiếp nối Nghị quyết 36 (năm 2004) và Quyết định 1334 (năm 2023), nhà cầm quyền Việt Nam vừa tiếp tục ban hành văn bản thứ ba nhắm trực tiếp vào cộng đồng người Việt tự do tại hải ngoại, đó là Nghị quyết 23-NQ/TW. Văn bản này do chính Tô Lâm ký ban hành ngay trước chuyến công du đến Úc và Tân Tây Lan, hai quốc gia có cộng đồng người Việt sinh sống đông đảo như một "món quà” ra mắt đầy tính toán.
Thi sĩ Vũ Hoàng Chương là một tác giả quan trọng, đã để lại cho chúng ta một số lượng tác phẩm rất lớn. Thơ ông chứa nhiều ý kín đáo, lại thêm cách diễn tả hàm súc, nên nhiều bài, nhiều câu thuộc loại “không dễ hiểu.” Là một người uyên bác và chịu ảnh hưởng của Hán học từ rất sớm, ông đã dùng khá nhiều điển tích và cũng hay trích dẫn thơ văn cổ khi sáng tác. Những điển tích, thơ văn cổ ấy, nếu không được phân giải ra, sẽ khiến nhiều người đọc, nhất là người ở thế hệ trẻ, khó nắm vững chủ ý của tác giả. Cho tới nay, bên cạnh một số bài viết riêng lẻ mang tính cách ước đoán hoặc với nhận định có phần nào chủ quan của người viết, chưa có một cuốn biên khảo nghiêm túc nào về Vũ Hoàng Chương.
Trên một con đường ngoại ô Dallas, Philip, 27 tuổi, đang lái xe thì bất ngờ chỉ vào một chiếc hộp đen nhỏ gắn trên cột đèn giao thông. “Flock!” Đó là một máy camera đọc bảng số xe tự động của Flock Safety, một mạng lưới 120.000 thiết bị trải khắp 49 tiểu bang, cho phép cảnh sát xem một chiếc xe đã đi đâu và đang ở đâu chỉ trong vài giây. Công ty có hợp đồng với 7.000 sở cảnh sát, tương đương 40% lực lượng trên toàn quốc. Mỗi chiếc xe chạy ngang qua đều có thể bị chụp hình, ghi bảng số, thời gian và địa điểm. Nếu chiếc xe nằm trong danh sách truy tìm, cảnh sát có thể được báo ngay. Philip mở điện thoại, vào DeFlock, một ứng dụng do dân chúng lập ra để đánh dấu vị trí các máy đọc bảng số, đánh dấu chiếc máy vừa nhìn thấy lên bản đồ. Ứng dụng này đã thu hút hơn 350.000 người dùng. Đối với anh, đó là cách đơn giản nhất để chống lại một mạng lưới theo dõi đang mọc lên gần như khắp nước Mỹ. Flock hiện có khoảng 120,000 máy đặt bên đường tại tất cả các tiểu bang, ngoại trừ Alaska.
Sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, nhiều nhà quan sát cho rằng Donald Trump đã vẽ lại bản đồ chính trị Hoa Kỳ. Ông củng cố được sự ủng hộ của giới lao động da trắng, đồng thời đạt kết quả hiếm thấy trong giới cử tri trẻ, đặc biệt là nam giới trẻ và người gốc Mỹ La-tinh. Tuy nhiên, kết quả năm ấy thực ra rất sít sao. Trump giành 312 phiếu đại cử tri, nhưng số phiếu phổ thông và tỷ lệ phiếu của ông vẫn thấp hơn kết quả Joe Biden đạt được năm 2020. Điều khiến giới phân tích chú ý không phải chỉ là tổng số phiếu, mà là việc Trump thu hút được nhiều thành phần cử tri trước đây thường nghiêng về đảng Dân Chủ.
Con người từ thuở hồng hoang đã không chỉ sống bằng điều mình biết. Người mẹ sinh con chưa biết đứa trẻ mai này sẽ ra sao. Người gieo hạt chưa lường được kết quả vụ mùa. Kẻ xuống thuyền vượt biển không thấy được bờ bến. Người ta vẫn cắm cúi đi. Không vì cái biết, mà vì lòng tin. Biết thuộc về ánh sáng, tin thường khởi sự nơi tối tăm. Tin một điều có nghĩa là chấp nhận điều ấy có thật. Tin một người là trao vào tay người ấy một phần sinh mệnh của chính mình. Tin một lý tưởng là lấy đó làm lẽ sống, làm phương hướng.
Ngày 6 tháng 7 vừa qua, hai ngày trước khi công bố bản phúc trình về việc tẩy chay văn hóa đối với Israel, tổ chức PEN America đã lặng lẽ sửa một điểm nhỏ nhưng rất quan trọng trong lập trường của mình về vấn đề tẩy chay. Gần hai mươi năm trước, PEN America đã soạn ra một chủ trương chống việc tẩy chay học thuật đối với Israel — khiến tổ chức này trở thành chi bộ PEN duy nhất trên thế giới công khai chống lại một hình thức phát biểu chính trị chính đáng. Lập trường ấy đứng vững suốt mười chín năm không đổi. Lần sửa đổi mới đây được giải thích chỉ là "làm sáng tỏ" một chính sách trước nay vốn mù mờ, khó định nghĩa.
Khi Donald Trump tấn công hệ thống bảo tàng Smithsonian, ông không chỉ nhắm vào một cơ sở văn hóa. Ông đang tìm cách kiểm soát câu chuyện nước Mỹ – và thu hẹp xem những ai được quyền bước vào câu chuyện đó.
Một ủy ban điều tra độc lập của Liên Hiệp Quốc vừa công bố phúc trình cho biết Israel tiếp tục thực hiện hành vi diệt chủng khi cố ý nhắm vào trẻ em Palestine tại Gaza. Bản phúc trình, công bố ngày thứ Ba, khảo sát các vi phạm đối với trẻ em Palestine kể từ khi chiến sự bùng nổ tại Gaza, cho hay khoảng 30% số người thiệt mạng do các cuộc hành quân của Israel là trẻ em. Trước đó, trong phúc trình tháng 9 năm ngoái, cùng ủy ban này đã kết luận Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza, đồng thời cáo buộc một số giới chức Israel, kể cả Thủ tướng Benjamin Netanyahu, đã có hành vi kích động. Ông Netanyahu hiện cũng đang bị Tòa án Hình sự Quốc tế truy nã về tội ác chiến tranh.
Vì không cứ nhìn là thấy. Thấy là việc của mắt. Nhìn là việc của tâm hồn. Người ta có thể thấy rất nhiều mà không thực sự nhìn ra điều gì. Có thể đi qua cả một khu vườn, biết tên từng loài cây mà chưa từng nghe tiếng mùa trong lá. Có thể học hết bản đồ sông núi mà không nhận ra điệu nhạc của dòng nước.
Cộng đồng nghệ thuật Quận Cam sẽ hội tụ vào tối thứ Ba, ngày 29 tháng 9 năm 2026, tại Nhà hát Samueli, Trung tâm Nghệ thuật Segerstrom (Costa Mesa), để tham dự lễ trao giải Orange County Arts Awards lần thứ 26, do tổ chức phi lợi nhuận Arts Orange County tổ chức. Đặc biệt năm nay, sau 26 năm với trên dưới 90 giải, Arts Orange County lần đầu tiên trao giải Helena Modjeska Cultural Legacy (Giải Di sản Văn hóa) cho một họa sĩ người Việt, Họa Sĩ Ann Phong, nhằm ghi nhận công lao bà đã trọn đời cống hiến cho nghệ thuật.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.