Hôm nay,  

Tấn Công Viện Smithsonian,Trump Muốn Thu Hẹp Lịch Sử Hoa Kỳ

7/17/202600:00:00(View: 395)
smithsonian
Trưng bày “In Pursuit of Life, Liberty & Happiness” tái hiện hành trình người Mỹ theo đuổi những giá trị cốt lõi của tư tưởng khai quốc Hoa Kỳ qua 250 hiện vật, nối kết các câu chuyện lịch sử lại với nhau. Ảnh: Smithsonian.
 
Khi Donald Trump tấn công hệ thống bảo tàng Smithsonian, ông không chỉ nhắm vào một cơ sở văn hóa. Ông đang tìm cách kiểm soát câu chuyện nước Mỹ – và thu hẹp xem những ai được quyền bước vào câu chuyện đó.

Nhân dịp 250 năm Tuyên ngôn Độc lập, Nhà Trắng công bố báo cáo “Saving America’s Story” dài hơn 160 trang, cáo buộc Viện Bảo tàng Quốc gia Lịch sử Hoa Kỳ không còn “kể câu chuyện chung của quốc gia”, mà dùng lịch sử như “công cụ chính trị để chia rẽ và làm suy sụp công dân”.

Đọc qua, đó là lời kêu gọi bảo vệ sự thật; đọc kỹ, đó là một đòn chính trị nhắm thẳng vào những người làm nghề kể lại quá khứ – sử gia, giám tuyển, người làm công việc lưu trữ, giáo dục – chỉ vì họ dám nhìn lịch sử Hoa Kỳ với đầy đủ vinh quang lẫn nhục nhằn.

Nhiều khẳng định trong báo cáo không đứng vững. Viện Bảo tàng Quốc gia Lịch sử Hoa Kỳ hiện vẫn có những trưng bày lớn về Tuyên ngôn Độc lập, các nhà lập quốc, Chiến tranh Cách mạng, Hiến pháp. Những hiện vật nền tảng của “câu chuyện dựng nước” – bàn viết của Jefferson, quân phục của Washington, chiến hạm sơ kỳ của Hải quân, lá cờ Star-Spangled Banner – đều xuất hiện trong mạch tự sự về nền dân chủ Mỹ.

Cùng lúc, bảo tàng mở rộng ống kính: kể lịch sử chiến tranh như “giá của tự do”, lịch sử văn hóa giải trí như một phần bản sắc quốc gia, và đưa vào không gian chính thống những cộng đồng trước đây hiếm được nhắc tới – người Mỹ gốc Philippines, văn hóa xe ‘lowrider’ ở miền Tây, những đời sống nằm ngoài khuôn mẫu “dòng chính”.

Chính nỗ lực đó cho thấy nước Mỹ rộng hơn, đa dạng hơn, phức tạp hơn các dòng tóm tắt trong sách giáo khoa cũ – bị báo cáo Nhà Trắng đánh thẳng vào. Văn bản của nhà trắng không dừng ở chuyện tranh luận về cách trưng bày; nó muốn áp đặt một khuôn lịch sử duy nhất. Trong tầm nhìn của chính quyền Trump, lịch sử Hoa Kỳ là câu chuyện tuyến tính của đàn ông da trắng theo đạo Thiên Chúa, những tướng lĩnh không thua trận, những tổng thống tự gánh lấy toàn bộ công trạng làm quốc gia vĩ đại. Bất cứ ai nhắc tới đất của người bản địa, đến chế độ nô lệ, đến phân biệt đối xử, đến phong trào tranh đấu cho quyền dân sự, lập tức bị gắn nhãn “chống Mỹ”, “chống người da trắng”. Lịch sử, trong cách nhìn đó, không còn là cuộc truy vấn sự thật, mà trở thành công cụ tuyên truyền.

Cách tiếp cận ấy đi ngược lại bản chất của công việc bảo tồn sử. Lịch sử được làm nghiêm túc luôn chấp nhận tranh luận, bất đồng, và hiểu rằng Hoa Kỳ hôm nay là kết quả của những xung đột dài giữa các ý tưởng, lợi ích và phong trào đa nhóm. Một bảo tàng lịch sử có trách nhiệm sẽ chủ ý đặt bên nhau những lớp tự sự khác nhau: chiến thắng lẫn thất bại, lý tưởng lẫn phản bội, dòng chính lẫn ngoại biên. Khi một chính quyền bắt đầu coi mọi sự nhắc tới “cả mặt tốt lẫn mặt xấu” của quốc gia là nguy hiểm, vấn đề không chỉ nằm ở một bảo tàng cụ thể. Đó là vấn đề với chính cách hiểu về dân chủ.

Nhìn vào các trưng bày hiện có tại Viện Bảo tàng Quốc gia Lịch sử Hoa Kỳ – về nền dân chủ, chiến tranh, lá cờ, các Đệ nhất Phu nhân, văn hóa đại chúng và những cộng đồng từng đứng bên lề bài học lịch sử chính thống – người ta thấy một thực tế khác hẳn bức tranh mà báo cáo Nhà Trắng cáo buộc họ. Bảo tàng đang cố giữ thế cân bằng giữa ca ngợi và phê phán, giữa tự hào và tự vấn, giữa câu chuyện trung tâm và câu chuyện của những người trước nay bị xem là ngoại biên. Đặt trong bối cảnh đó, nếu có điều gì cần làm thêm, thì là làm nhiều hơn, chứ không phải ít đi, để lịch sử Hoa Kỳ được kể một cách dân chủ và đầy đủ hơn.

Và đây chính là điểm chốt của cuộc tranh luận: nếu Viện Bảo tàng Quốc gia Lịch sử Hoa Kỳ chấp nhận những cách làm được khuyến nghị trong báo cáo, đa số người Mỹ – kể cả di dân, phụ nữ, công nhân, người da màu, người khuyết tật, người LGBTQ+ – sẽ không thấy mình hiện diện, và lịch sử Hoa Kỳ phong phú, phức tạp, đa dạng sẽ bị nén lại thành những câu chuyện đơn sắc, một chiều, khép kín trước mọi dị biệt.
 
Cung Đô biên tập

Tiếp nối Nghị quyết 36 (năm 2004) và Quyết định 1334 (năm 2023), nhà cầm quyền Việt Nam vừa tiếp tục ban hành văn bản thứ ba nhắm trực tiếp vào cộng đồng người Việt tự do tại hải ngoại, đó là Nghị quyết 23-NQ/TW. Văn bản này do chính Tô Lâm ký ban hành ngay trước chuyến công du đến Úc và Tân Tây Lan, hai quốc gia có cộng đồng người Việt sinh sống đông đảo như một "món quà” ra mắt đầy tính toán.
Thi sĩ Vũ Hoàng Chương là một tác giả quan trọng, đã để lại cho chúng ta một số lượng tác phẩm rất lớn. Thơ ông chứa nhiều ý kín đáo, lại thêm cách diễn tả hàm súc, nên nhiều bài, nhiều câu thuộc loại “không dễ hiểu.” Là một người uyên bác và chịu ảnh hưởng của Hán học từ rất sớm, ông đã dùng khá nhiều điển tích và cũng hay trích dẫn thơ văn cổ khi sáng tác. Những điển tích, thơ văn cổ ấy, nếu không được phân giải ra, sẽ khiến nhiều người đọc, nhất là người ở thế hệ trẻ, khó nắm vững chủ ý của tác giả. Cho tới nay, bên cạnh một số bài viết riêng lẻ mang tính cách ước đoán hoặc với nhận định có phần nào chủ quan của người viết, chưa có một cuốn biên khảo nghiêm túc nào về Vũ Hoàng Chương.
Trên một con đường ngoại ô Dallas, Philip, 27 tuổi, đang lái xe thì bất ngờ chỉ vào một chiếc hộp đen nhỏ gắn trên cột đèn giao thông. “Flock!” Đó là một máy camera đọc bảng số xe tự động của Flock Safety, một mạng lưới 120.000 thiết bị trải khắp 49 tiểu bang, cho phép cảnh sát xem một chiếc xe đã đi đâu và đang ở đâu chỉ trong vài giây. Công ty có hợp đồng với 7.000 sở cảnh sát, tương đương 40% lực lượng trên toàn quốc. Mỗi chiếc xe chạy ngang qua đều có thể bị chụp hình, ghi bảng số, thời gian và địa điểm. Nếu chiếc xe nằm trong danh sách truy tìm, cảnh sát có thể được báo ngay. Philip mở điện thoại, vào DeFlock, một ứng dụng do dân chúng lập ra để đánh dấu vị trí các máy đọc bảng số, đánh dấu chiếc máy vừa nhìn thấy lên bản đồ. Ứng dụng này đã thu hút hơn 350.000 người dùng. Đối với anh, đó là cách đơn giản nhất để chống lại một mạng lưới theo dõi đang mọc lên gần như khắp nước Mỹ. Flock hiện có khoảng 120,000 máy đặt bên đường tại tất cả các tiểu bang, ngoại trừ Alaska.
Sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, nhiều nhà quan sát cho rằng Donald Trump đã vẽ lại bản đồ chính trị Hoa Kỳ. Ông củng cố được sự ủng hộ của giới lao động da trắng, đồng thời đạt kết quả hiếm thấy trong giới cử tri trẻ, đặc biệt là nam giới trẻ và người gốc Mỹ La-tinh. Tuy nhiên, kết quả năm ấy thực ra rất sít sao. Trump giành 312 phiếu đại cử tri, nhưng số phiếu phổ thông và tỷ lệ phiếu của ông vẫn thấp hơn kết quả Joe Biden đạt được năm 2020. Điều khiến giới phân tích chú ý không phải chỉ là tổng số phiếu, mà là việc Trump thu hút được nhiều thành phần cử tri trước đây thường nghiêng về đảng Dân Chủ.
Con người từ thuở hồng hoang đã không chỉ sống bằng điều mình biết. Người mẹ sinh con chưa biết đứa trẻ mai này sẽ ra sao. Người gieo hạt chưa lường được kết quả vụ mùa. Kẻ xuống thuyền vượt biển không thấy được bờ bến. Người ta vẫn cắm cúi đi. Không vì cái biết, mà vì lòng tin. Biết thuộc về ánh sáng, tin thường khởi sự nơi tối tăm. Tin một điều có nghĩa là chấp nhận điều ấy có thật. Tin một người là trao vào tay người ấy một phần sinh mệnh của chính mình. Tin một lý tưởng là lấy đó làm lẽ sống, làm phương hướng.
Ngày 6 tháng 7 vừa qua, hai ngày trước khi công bố bản phúc trình về việc tẩy chay văn hóa đối với Israel, tổ chức PEN America đã lặng lẽ sửa một điểm nhỏ nhưng rất quan trọng trong lập trường của mình về vấn đề tẩy chay. Gần hai mươi năm trước, PEN America đã soạn ra một chủ trương chống việc tẩy chay học thuật đối với Israel — khiến tổ chức này trở thành chi bộ PEN duy nhất trên thế giới công khai chống lại một hình thức phát biểu chính trị chính đáng. Lập trường ấy đứng vững suốt mười chín năm không đổi. Lần sửa đổi mới đây được giải thích chỉ là "làm sáng tỏ" một chính sách trước nay vốn mù mờ, khó định nghĩa.
Trong tuần làm việc cuối cùng của nhiệm kỳ xét xử 2025–2026, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ liên tiếp ban hành những phán quyết lớn, từ quyền hạn của tổng thống đối với các cơ quan “độc lập”, chuyện bầu cử, quốc tịch theo nơi sinh, tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang (Fed), giới hạn chi tiêu tranh cử, cho tới tranh cãi quanh vận động viên chuyển giới trong thể thao nữ. Những phán quyết ấy đã vẽ lại không ít đường ranh trong sinh hoạt chính trị Hoa Kỳ. Về quốc tịch theo nơi sinh, Tối cao Pháp viện đã chặn sắc lệnh của Tổng thống Donald Trump thu hẹp quyền “birthright citizenship”. Với đa số 5–4, trong đó Chánh án John Roberts, Thẩm phán Amy Coney Barrett cùng ba thẩm phán thuộc phe tự do đứng chung một phía, toà khẳng định Hiến pháp vẫn bảo đảm quốc tịch Hoa Kỳ cho hầu như mọi người sinh trên đất Mỹ, trừ một vài ngoại lệ rất hẹp. Bản ý kiến do thẩm phán Roberts thảo bác bỏ lập luận cho rằng Tu chính án 14 chỉ áp dụng cho con cái những người “cư trú hợp pháp”, và nhắc rằng nếu Quốc hội muốn
Một ủy ban điều tra độc lập của Liên Hiệp Quốc vừa công bố phúc trình cho biết Israel tiếp tục thực hiện hành vi diệt chủng khi cố ý nhắm vào trẻ em Palestine tại Gaza. Bản phúc trình, công bố ngày thứ Ba, khảo sát các vi phạm đối với trẻ em Palestine kể từ khi chiến sự bùng nổ tại Gaza, cho hay khoảng 30% số người thiệt mạng do các cuộc hành quân của Israel là trẻ em. Trước đó, trong phúc trình tháng 9 năm ngoái, cùng ủy ban này đã kết luận Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza, đồng thời cáo buộc một số giới chức Israel, kể cả Thủ tướng Benjamin Netanyahu, đã có hành vi kích động. Ông Netanyahu hiện cũng đang bị Tòa án Hình sự Quốc tế truy nã về tội ác chiến tranh.
Vì không cứ nhìn là thấy. Thấy là việc của mắt. Nhìn là việc của tâm hồn. Người ta có thể thấy rất nhiều mà không thực sự nhìn ra điều gì. Có thể đi qua cả một khu vườn, biết tên từng loài cây mà chưa từng nghe tiếng mùa trong lá. Có thể học hết bản đồ sông núi mà không nhận ra điệu nhạc của dòng nước.
Cộng đồng nghệ thuật Quận Cam sẽ hội tụ vào tối thứ Ba, ngày 29 tháng 9 năm 2026, tại Nhà hát Samueli, Trung tâm Nghệ thuật Segerstrom (Costa Mesa), để tham dự lễ trao giải Orange County Arts Awards lần thứ 26, do tổ chức phi lợi nhuận Arts Orange County tổ chức. Đặc biệt năm nay, sau 26 năm với trên dưới 90 giải, Arts Orange County lần đầu tiên trao giải Helena Modjeska Cultural Legacy (Giải Di sản Văn hóa) cho một họa sĩ người Việt, Họa Sĩ Ann Phong, nhằm ghi nhận công lao bà đã trọn đời cống hiến cho nghệ thuật.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.