Salisbury, tiểu bang Maryland — Theo tin NBC News, ngày 14 tháng 8, 2026
Sau nhiều tuần lễ hoang mang vì lệnh chấm dứt quy chế Bảo Vệ Tạm Thời (Temporary Protected Status, viết tắt TPS) dành cho công dân Haiti, sở Di Trú và Quan Thuế Hoa Kỳ (ICE) đã ráo riết bắt giữ và trục xuất, khiến cộng đồng người Haiti tại tiểu bang Maryland lâm cảnh điêu đứng.
Câu chuyện của cô Maggie, năm nay mười bảy tuổi, là một thí dụ điển hình. Chủ nhật vừa qua, trên đường lái xe cùng cha từ chợ về nhà tại thành phố Salisbury, xe của hai cha con bị hai chiếc xe khác chặn lại. Chỉ trong giây lát, sáu nhân viên ICE đã vây quanh, đòi hỏi giấy tờ chứng minh tình trạng cư trú. Dù cô gái trình bày rằng cả hai đều có quy chế TPS và đã nộp đơn xin tị nạn, cha cô vẫn bị còng tay đưa đi. Cô kể lại rằng viên chức chỉ đáp gọn: sẽ không bắt cô vì còn vị thành niên, nhưng cha cô thì phải "về sở để hỏi giấy tờ". Từ hôm ấy, cô sống cùng mẹ kế và chị, trong khi cha bị giam giữ tại tiểu bang Virginia, chưa tìm được luật sư biện hộ.
Gia đình Maggie đã rời Haiti từ năm 2021, sau khi băng đảng đốt phá nhà cửa của họ. Salisbury, thành phố có gần một phần mười trong số ba mươi ba ngàn dân là người gốc Haiti, từng là nơi họ tìm được công ăn việc làm và đời sống dễ chịu hơn.
Việc bắt giữ diễn ra sau khi Tối Cao Pháp Viện, hồi tháng Sáu, đã y án cho phép chính quyền Trump tiếp tục kế hoạch chấm dứt TPS đối với khoảng ba trăm năm mươi ngàn người Haiti; và tuần trước, một tòa án cấp dưới đã chính thức xác nhận quy chế này không còn hiệu lực.
Bác sĩ Marie D. Fouché, người sáng lập một hội thiện nguyện giúp đỡ di dân tại Salisbury, cho biết nhiều đồng bào Haiti nay không dám ra khỏi nhà. Theo bà, hậu quả kinh tế đã lan rộng: chủ nhà không thu được tiền thuê, chủ hãng xưởng mất nhân công, ngay cả các tiệm chạp phô cũng vắng khách. Bà nói, đây không chỉ là chuyện riêng của di dân mà cả cộng đồng địa phương đều gánh chịu.
Một người đàn ông, chỉ xin được gọi tắt là "T" vì sợ bị bắt, hiện một mình nuôi hai con gái nhỏ sau khi vợ ông qua đời vì bệnh ung thư năm ngoái. Làm việc tại một hãng chế biến gia cầm, ông cho biết mỗi lần ra đường đều phải nhìn trước ngó sau, lòng nặng trĩu lo âu, vì nếu chẳng may bị bắt, không biết hai con nhỏ sẽ sống ra sao. Ông đang tính chuyện làm giấy ủy quyền nuôi dưỡng cho những người bạn cùng nhà thờ, phòng khi bất trắc.
Nhiều ngành nghề khác cũng bắt đầu cảm nhận sự thiếu hụt nhân công người Haiti — từ các trung tâm dưỡng lão ở Virginia, phi trường và khách sạn tại Miami, cho đến các tiệm ăn ở New York.
Về phía chính quyền, một phát ngôn nhân của Bộ Nội An (DHS) biện minh rằng TPS vốn mang tính "tạm thời" đúng như tên gọi, và không thể để nó trở thành một hình thức ân xá trá hình như Quốc Hội chưa từng có ý định cho phép.
Bác sĩ Fouché bày tỏ mong mỏi chính quyền sẽ lưu tâm đến gốc rễ vấn đề di dân, giúp các quốc gia như Haiti có điều kiện để người dân an cư lạc nghiệp ngay tại quê nhà, thay vì chỉ lo việc trục xuất.
Ông Rodrigue Vital, đại diện liên lạc cộng đồng vùng Caribê tại quận Montgomery, cho hay không khí lo âu bao trùm cộng đồng người Haiti chưa từng thấy trước đây; có người đã quyết định hồi hương dù quê nhà còn đầy bất ổn, trong khi số khác vẫn hy vọng chính quyền sẽ khoan hồng cho những ai đã làm việc, đóng thuế và đóng góp cho xã hội Hoa Kỳ từ bấy lâu nay.
Riêng bà Emanie Dorival, một y tá điều dưỡng gốc Haiti coi sóc hai phòng mạch tại Salisbury và Seaford (Delaware), cho biết nhiều bệnh nhân của bà không còn dám đến khám bệnh, có người để bệnh trở nặng mới chịu đi cấp cứu. Bà than rằng đó là một cảnh sống "như địa ngục", và bản thân người thầy thuốc cũng đành bất lực nhìn bệnh nhân của mình chịu khổ trong sợ hãi. (vb)
(Lược thuật theo phóng sự của ký giả Yamiche Alcindor, NBC News)
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình