Hoa Kỳ chưa biết sẽ xử trí ra sao với Iran…
Ngày xưa, phu mỏ thường đem theo chim hoàng yến xuống hầm như một phương cách an toàn: thấy chim chết trong lồng vì khí độc thì còn kịp ứng phó… Từ đấy thành ngữ "hoàng yến dưới hầm" có nghĩa là một biến cố nhỏ, nhưng có thể báo hiệu tai họa rất lớn.
Tuần qua, giữa những vận động ngoại giao quanh Liên hiệp quốc hay tranh luận về an ninh tại Hoa Kỳ, có con hoàng yến đã chết trong Vịnh Ba Tư mà dường như lại không được truyền thông chú ý. Lúc ấy, chuyện John Mark Karr đã lấn át thời sự.
Đó là vụ một dàn khoan dầu của xứ Romania bị Iran tấn công ngày 22 tháng Tám.
Từ nhiều tháng rồi, người ta đã nói đến 22 tháng Tám như thời điểm sinh tử vì kỷ niệm một biến cố lớn trong lịch sử đạo Hồi (chuyến dạ hành của đấng Tiên tri Mahommed từ Kaaba tại Mecca tới đền al-Aqsa tại Jerusalem năm 620) và Iran có thể đánh dấu thánh tích này bằng một hành động ngoạn mục và kinh hoàng. Thực ra, theo lịch Á Rập, ngày đó là 21 tháng Tám và các giáo chủ tại Tehran thì cho biết họ sẽ trả lời Nghị quyết của Liên hiệp quốc về kế hoạch võ khí hạch tâm vào ngày 22.
Iran nhượng bộ hay lên giọng, người ta sẽ sớm biết.
Sáng 22, có con hoàng yến bị chết, không một tiếng vang.
Chiến hạm của Iran đã bắn vào một dàn khoan Orizont của tổ hợp dầu khí Romania là Grup Servicii Petroliere (GSP) ở gần đảo Kish của Iran, rồi biệt kích Iran đổ bộ lên dàn khoan bắt giữ mọi nhân viên trên đó.
Đầu đuôi câu chuyện chỉ là một tranh chấp về luật lệ kinh doanh, khi GSP kết thúc hợp đồng với PetroIran và kéo các dàn khoan ra khỏi hải phận của Iran. Việc ấy gặp trở ngại và tuần trước, công ty GSP phải thừa bóng đêm lén kéo dàn Fortuna qua cảng Sharjah của vương quốc United Arab Emirate ở bên kia eo biển đối diện với Iran. Khi GSP dự tính kéo nốt dàn khoan Oriont gần đảo Kish thì Iran chặn lại, lúc bảy giờ 30 sáng 22 - rồi nổ súng.
Trong thế giới, những tranh chấp thương mại hay luật lệ dẫn tới chuyện nổ súng hay bắt giữ con tin là điều kỳ cục, hãn hữu - có nhưng hãn hữu - và thường chỉ xảy ra với các quốc gia coi thường luật lệ hay cách hành xử văn minh hiếu hoà của loài người. Nhưng vụ dàn khoan của GSP lại xảy ra gần eo biển Hormuz và do Iran gây ra.
Nó là biến cố "hoàng yến dưới hầm".
Tại vùng Vịnh Ba Tư, chúng ta có các nước Hồi giáo dầu khí. Theo chiều kim đồng hồ từ dưới lên là Oman, United Arab Emirates, Saudi Arabia, Qatar, Kuweit, Iraq và Iran. Đây là một trung tâm cung cấp dầu khí lớn nhất thế giới, và 90% lượng dầu thô của vùng Vịnh được xuất cảng ra ngoài bằng các tầu dầu chở qua eo biển Hormuz - trung bình 16 triệu thùng một ngày. Đồng thời, Qatar và UAE cũng cung cấp 15% lượng khí lỏng (liquefied natural gas) của thế giới qua ngả này.
Dầu thô và khí đốt vốn dễ cháy và eo biển Hormuz nằm trong tầm đạn của Iran.
Xứ này có hai căn cứ phóng hỏa tiễn tại đảo Kharq ở phía Bắc và cảng Bandar- e Abbas ở giưa, và một căn cứ tầu ngầm ở phía ngoài là Chahabar. Eo biển Hormuz nằm giữa Bandar-e Abbas và Chabahar. Eo biển rộng có hơn 50 cây số với hai làn hải vận ra vào, mỗi làn rộng ba cây số, ở giữa là ba cây số trái độn. Tất cả đều nằm trong tầm bắn của Iran, với các hoả tiễn SS-N-22-Sunburn và Silkworm của Nga và Trung Quốc, và có thể bị khóa bởi các tầu ngầm Tareq hay Ghadir (chế tạo từ kỹ thuật của Bắc Hàn).
Trong thời chiến tranh giữa Iran và Iraq, các tầu dầu từng bị tấn công và cuộc chiến tầu dầu bùng nổ đã khiến giá dầu tăng mạnh vào các năm 1980-1981. Hoa Kỳ thường xuyên bố trí một hải đội hùng hậu - với một hàng không mẫu hạm - để bảo vệ an ninh cho việc vận chuyển hàng hoá và dầu khí ở đây. Chuyện ấy đã có từ lâu, trước khi ông Bush lên làm Tổng thống. Và khi đổ xăng vào xe hơi, nhiều người Mỹ không biết rằng giá xăng có thể bốc lên trời nếu bom rơi đạn nổ tại eo biển Hozmuz.
Về mặt quân sự, Hoa Kỳ có thừa khả năng khống chế Iran để bảo vệ luồng chuyển vận hàng hải trong vùng Vịnh. Nhưng đó là khả năng phòng thủ. Còn khả năng giải trừ nguy cơ chiến tranh do Iran châm ngòi" - Chưa ai biết.
Việc Tehran bắn vào một dàn khoan thương mại của Romania, một xứ Đông Âu xa xôi nhưng là đồng minh của Hoa Kỳ, là một lối cảnh báo rất…. Ba Tư.
Uyên áo nhưng dữ dội.
Iran cũng cần xuất cảng dầu khí và nếu gài mìn dưới nước để phong tỏa eo biển Hormuz thì họ cũng bị thiệt hại. Cho nên, việc khai hỏa vào một dàn khoan Romania chưa hẳn là pháo lệnh khai chiến. Hơi độc mới chỉ làm cim chết, chưa làm hầm mỏ nổ tung.
Nhưng với giá dầu thô đang treo trên mức 70 đồng một thùng, bất cứ chuyện gì xảy ra trong vùng đều khiến xăng dầu tại Mỹ lên giá, và chính quyền Bush lại bị dân chúng oán thán. Việc Iran có võ khí nguyên tử hay chưa, bao giờ có, và có dám sử dụng để xoá tên Israel trên bản đồ hay không là chuyện xa vời, rắc rối. Dân Mỹ chỉ thấy rằng chính quyền Bush không giải quyết được các cuộc khủng hoảng liên tiếp trên thế giới, khiến họ tốn tiền xăng! Trong cuộc tranh cử chức Thống đốc California, đương kim thống đốc Arnold Schwarzenegger bị ứng viên đối lập đả kích là "thân với Bush", một nhãn hiệu có thể làm mất phiếu!
Iran hiện đang làm chủ nghị trình tranh luận của thế giới.
Họ thổi lên thế lực Shia trong khối Hồi giáo khiến al-Qaeda của phe Sunni bị lép vế, họ có thể chi phối sự ổn định hay nội chiến tại Iraq và qua đó chi phối cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Hoa Kỳ - phe Cộng hoà bị tấn công nặng vì hồ sơ Iraq và chết chìm cùng chính quyền Bush.
Cánh tay nối dài của Iran tại Hezbollah vừa thắng điểm trong cuộc chiến 34 ngày với Israel và việc làm sao duy trì ngưng bắn đang gây sứt mẻ trong quan hệ giữa Hoa Kỳ và Âu châu. Quan hệ ấy vốn đã căng thẳng vì cách ứng xử của đôi bên với Iran về hồ sơ võ khí hạch tâm.
Từ năm 2004, với đòn dứ là kế hoạch chế tạo võ khí hạch tâm, Iran đã chủ động đi nước cờ đầu, rồi trong từng bước tiến thoái, khi nói xẵng khi hòa dịu, các giáo chủ tại Tehran có thể gây tranh luận hay phân hoá trong các nước Tây phương. Gần đây, họ chứng minh được hai điều: Israel không là vô địch và Âu châu chỉ nói mà không dám làm khi cãi nhau về việc đưa quân vào Lebanon dưới lá cờ Liên hiệp quốc.
Đối thủ còn lại chỉ là Hoa Kỳ, nhưng với một chính quyền bị suy yếu vì những khuấy động của Tehran trong cộng đồng Shia ở Iraq.
Mà có chắc không"
Trong khi cả thế giới chờ xem Hoa Kỳ ứng phó thế nào trước sự khiêu khích của Iran thì ngay trong nội bộ chính quyền Bush đã có những dấu hiệu rạn nứt, về chính chuyện Iran.
Iran có trực tiếp can thiệp vào Iraq không" Đại sứ Hoa Kỳ tại Baghdad là Zalmay Khalilzad cho là có, một vị tướng của Hoa Kỳ cũng tại Iraq thì nghi rằng không! Chuyện ấy đã thành công khai!
Iran có xúi giục Hezbollah hay vụ khủng hoảng vừa rồi là do lãnh tụ Hezbollah là Hassan Sheikh Nasrallah tự biên tự diễn" Câu trả lời của chính quyền Bush cũng thiếu thống nhất, lãnh đạo nói như vậy, ở dưới có người nêu quan điểm khác - với tư cách nặc danh!
Iran có là mối đe dọa nguyên tử hay không, mạnh yếu ra sao và cần xử trí như thế nào" Cơ quan tình báo CIA không có câu trả lời thỏa đáng, nhưng đặc biệt là luôn luôn nói ngược với quan điểm của tòa Bạch Ốc bằng cácg tiết lộ cho báo chí!
Người viết thường so sánh tính đa nguyên đến lẩm cẩm của Hoa Kỳ với hiện tượng "Đào cốc Lục tiên" trong truyện võ hiệp Tiếu Ngạo Giang Hồ của Kim Dung. Nếu liên thủ, sáu anh em này có võ công thượng thừa, xé xác thiên hạ như trò đùa. Nhưng họ thường xuyên cãi vã với nhau như những kẻ khật khùng và gây nhiều tai họa mà không biết.
Vì vậy, con hoàng yến đã chết dưới hầm, họ vẫn còn đang cãi lộn…
Nói chi đến việc xử trí với Iran - hay ngăn ngừa khủng bố toàn cầu"
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình