Cậu bé đứng trước bức Người Gánh Nước Ban Chiều hỏi mẹ: “Vì sao người trong tranh không có mặt?” “Chắc họa sĩ quên vẽ,” mẹ đáp, nửa đùa nửa bối rối. Trong giây phút ấy, cậu đã làm điều mà hầu hết người lớn trong phòng triển lãm quên mất: dừng lại. Không vì ai nói. Không vì chụp ảnh. Chỉ vì tò mò thuần khiết trước một khoảng trống, mặt chưa-được-vẽ, khiến trí tưởng tượng bắt đầu chuyển động. Immanuel Kant gọi đó là khởi đầu của phán đoán thẩm mỹ: khi ta nhìn mà không cần chiếm hữu, khi ta hỏi mà không đòi câu trả lời. Trong Critique of Judgment (1790), ông viết, cái đẹp xuất phát từ trạng thái đặc biệt của tâm trí, khi tưởng tượng và hiểu biết cùng chơi đùa tự do, không bị ép buộc bởi khái niệm hay lợi ích nào. Quanh cậu bé, đám đông đang vội. Điện thoại giơ lên, hạ xuống. Một bà áo dài tím nhìn bức Cánh Đồng Lúa Sau Cơn Mưa, thở dài: “Buồn quá.”Chàng sinh viên cạnh đó đáp: “Buồn đâu, bà nhìn mấy mảng màu, nó đang cười đấy!” Không ai sai.

Đời sống ở hải ngoại, hầu như ai cũng phải có nợ. Tuy nhiên, có môt loại nợ kỳ lạ, không ngân hàng nào cho mượn, không hợp đồng nợ nào ký kết, không ai gửi giấy đòi nợ mỗi tháng, nhưng gần như ai cũng đang âm thầm trả góp cho nó mỗi ngày. Cái bẫy: người khán giả vô hình. Đó là món nợ với những người mà ta thậm chí có thể không quen biết, không bao giờ gặp lại lần thứ hai, nhưng vẫn tiêu tiền để gây ấn tượng với họ. Một chiếc xe đời mới hơn một chút so với hàng xóm. Một chuyến du lịch được chụp ảnh đăng lên đúng lúc bạn bè đang lướt điện thoại. Một chiếc đồng hồ đeo tay đắt tiền, không phải để xem giờ chính xác hơn, mà để người đối diện trong buổi họp nhận ra nó ngay từ cái liếc mắt đầu tiên.

Đa số người Việt thích viết và đọc thơ tình vì khi đối diện với nghệ thuật, chúng ta thích thú bằng cảm tính. Chúng ta không mấy quan tâm về việc sử dụng học thuật để sáng tạo hoặc thưởng thức bài thơ, mà dùng học thuật sẵn có trong truyền thống như mượn thuyền sang sông. Ưu điểm là chúng ta có nhiều bài thơ tình, thơ cảm tính đặc sắc. Khuyết điểm là thơ chúng ta không theo kịp khả năng phát triển của thơ thế giới nói chung và thơ Tây phương nói riêng.

Kể một câu chuyện nhỏ, gần như một giai thoại vặt vãnh, nhưng nếu ngẫm kỹ lại chứa đựng gần như toàn bộ bi kịch của con người hiện đại trong chuyện tiêu tiền. Một chàng sinh viên đi làm chân giữ xe cho khách sang, chứng kiến một người đàn ông giàu có bước ra, chi hẳn hai mươi mốt ngàn đô la cho một chiếc ghế bành, không phải vì chiếc ghế ấy đặc biệt êm hơn, đẹp hơn, hay bền hơn những chiếc ghế rẻ tiền hơn nhiều, mà đơn giản vì trong đầu người đàn ông ấy có một niềm tin mơ hồ rằng người giàu thì phải mua những thứ như vậy. Không ai bắt ông ta phải mua. Không có luật lệ nào quy định người có tiền bắt buộc phải sắm ghế bành đắt tiền. Nhưng một kịch bản vô hình, được viết sẵn bởi xã hội, bởi quảng cáo, bởi ánh mắt của những người xung quanh, đã âm thầm ra lệnh, và ông ta tuân theo, gần như một cách vô thức.

Đàn ông đòi hỏi gì ở phụ nữ? Những nét đặc trưng của Ham Muốn được Thỏa Mãn.Phụ nữ đòi hỏi gì ở đàn ông? Những nét đặc trưng của Ham Muốn được Thỏa Mãn. William Blake không đặt câu hỏi rộng, ông giới hạn lại trong cụm từ “đặc trưng,” Trong câu thơ của Blake, "the lineaments of Gratified Desire" được dịch là "những nét đặc trưng của ham muốn được thỏa mãn". Từ "lineaments" trong tiếng Anh vốn nghĩa gốc là những đường nét trên khuôn mặt, những đặc điểm hình thể có thể nhìn thấy được, giống như khi ta nói "gương mặt có những đường nét thanh tú". Blake không nói ham muốn được thỏa mãn một cách trừu tượng, mà nói đến những dấu vết cụ thể, có thể nhìn thấy được trên gương mặt hay dáng vẻ của một người, khi ham muốn của họ đã được đáp ứng. Và từ neo là “đòi hỏi.” Đòi hỏi là nhu cầu, không phải ước mơ, không phải là cầu xin. Điều này cho rõ là đàn ông và phụ nữ cần nhau vì có nhu cầu đòi hỏi Blake đặt câu hỏi rồi tự trả lời. Hai câu trả lời giống hệt nhau, không phân biệt nam hay nữ. Bài thơ

Buổi tối hôm đó, gió thổi nhẹ qua những hàng quán nhỏ, và trong một góc phố không mấy nổi bật, tôi thấy Jean-François Lyotard ngồi một mình trước một quán mì gói bình dân. Không phải quán fancy kiểu “mì ramen concept Japan fusion” gì cả. Chỉ là một quán lề đường với cái mái tôn lủng vài lỗ, mấy cái ghế nhựa xanh đỏ, và mùi hành phi thơm theo cách… giới hạn ngân sách.

Trước khi là một bài thơ, "Hòn Đá Làm Ra Lửa" đã là một hành vi kỳ lạ đối với chính khái niệm văn bản. Nó ra đời không trên trang giấy mà trong trí nhớ, giữa hai trại tù Gia Trung và Hàm Tân, suốt gần một thập niên, chỉ được ghi thành chữ lần đầu khi tác giả đã đặt chân tới Thụy Điển, theo tài liệu, nhưng tôi nghĩ, phải trước đó, khi ra khỏi tù hay đến chốn an toàn, phải ghi lại dù không được tề chỉnh như sau này. Phần đông người đọc dừng lại tắc lưỡi, xem đây là một chi tiết cảm động về nghị lực.

Nếu bình tĩnh nhìn lại, có lẽ điều đáng chú ý nhất không nằm ở chỗ câu nói này có khả thi hay không, vì rõ ràng là không, mà nằm ở chỗ nó được nói ra một cách rất tự nhiên, như thể đang kể chuyện mua thêm một miếng đất sau vườn. Không có văn bản pháp lý, không có lộ trình ngoại giao, không có gì ngoài một câu nói được thả ra giữa bài diễn văn về tội phạm đường phố, rồi lập tức chuyển sang chuyện Venezuela và giá dầu.

Điều đáng quan tâm không phải là hành động chui lén, mà là thói quen tách rời hai thế giới song song: một thế giới của lời tuyên bố, nơi mọi thứ đều là kịch tính và cường điệu để phục vụ hình ảnh cá nhân; và một thế giới của hành động thật, nơi dọn dẹp hậu quả của những lời tuyên bố ồn ào kia bằng những biện pháp rất đỗi tầm thường. Thiếu gì cách để trốn mà vẫn giữ được oai phong? Ai bày ra mưu thấp này chắc chắc sẽ bị sa thải.

Tước quốc tịch là việc chính phủ ra tòa để lấy lại quốc tịch của một người đã nhập tịch. Đây là chuyện hiếm. Suốt nhiều năm, trung bình mỗi năm cả nước Mỹ chỉ có dưới 10 vụ. Nhưng gần đây mọi thứ thay đổi rất nhanh: trong chưa đầy hai tháng đầu năm nay, Bộ Tư pháp đã nộp khoảng 29 hồ sơ, và theo lời một quan chức cấp cao, họ dự tính nộp ít nhất 250 vụ trước tháng 10. Bộ Tư pháp còn rút bớt luật sư từ các bộ phận khác để tập trung làm việc này. Nói cách khác: từ một việc làm lẻ tẻ, nó đang trở thành một ưu tiên có tổ chức.