Về sự cố cầu Cần Thơ, cũng cần nhìn lại những yếu kém của ngành xây dựng Việt Nam, sự thật đây cũng là yếu kém chung của đất nước. Từ công tác quy hoạch xây dựng cho đến công tác quản lý xây dựng của Việt Nam đều rất yếu kém, dẫn đến bộ mặt đất nước ngày càng lộn xộn, không có trật tự. Vì vậy, khi phê phán và trao đổi một số vấn đề liên quan đến chuyên môn xây dựng, mục tiêu là mong có được những giải pháp nhằm thay đổi thực trạng của đất nước.
Trước tiên bàn về vấn đề chung. Công việc xây dựng ở các đô thị vô cùng ngổn ngang và hỗn độn, trong khi ở nông thôn cũng không khá hơn. Xây dựng gần như là tự phát, không tuân theo một sự quản lý nào cả, không có quy hoạch. Chưa bao giờ ở Việt Nam hiện tượng xây dựng “Trăm hoa đua nở, trăm nhà lên tiếng” diễn ra mạnh mẽ như ngày nay. Chúng ta không có bản sắc riêng nào cả, chỉ có sao chép, vay mượn và tự phát. Bộ xây dựng, cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước về xây dựng, phải có trách nhiệm đối với những thực trạng đáng buồn trên, trong đó trách nhiệm lớn nhất thuộc về cá nhân ông Bộ trưởng.
Đấy là vấn đề chung, còn vấn đề cụ thể là việc nhà nước lấy đất ruộng để xây khu công nghiệp dọc các quốc lộ. Với cách làm đó, cách làm mà chỉ có ở Việt Nam, đã khiến người nông dân mất đất canh tác, họ bị thu hồi đất để sử dụng cho các dự án xây dựng của nhà nước, mặc dù nhận được một số tiền “đền bù giải tỏa” tượng trưng, nhưng bao nhiêu quyền lợi của họ từ mảnh đất mà tổ tiên để lại đều bị các quan chức chiếm đoạt, đẩy nông dân vào ngõ cụt của sự tăm tối, dẫn đến tệ trạng khiếu kiện, dân oan đã và đang làm nhức nhối cả nước.
Từ ngàn đời nay, nông dân luôn là lực lượng làm nên lịch sử. Trong hai cuộc kháng chiến do Đảng Cộng sản lãnh đạo, nông dân cũng là lực lượng đóng góp sức lực lớn nhất. Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo giai cấp nông dân dành thắng lợi, còn giai cấp công nhân Việt Nam chỉ là lực lượng non trẻ trưởng thành sau cách mạng. Vì vậy ông Hồ Chí Minh là một lãnh tụ nông dân, giống như các nhân vật lịch sử khác, vinh quang của họ gắn liền với sự hi sinh của hàng triệu nông dân bần cùng, nghèo khổ.
Lịch sử đã lặp lại, tất cả những cuộc kháng chiến “thần thánh” của dân tộc ngay sau khi thắng lợi đều đi đến việc phân chia lại quyền lợi, những người có chức có quyền chiếm hết mọi quyền lợi để rồi đẩy những người nông dân trở lại vị trí vốn có của họ là bần cùng và khốn khó. Thật đau xót, Việt Nam một nước nông nghiệp lạc hậu đi lên Chủ nghĩa Xã hội sẽ “khấp khểnh” như thế đấy, sự việc này cũng diễn ra tương tự ở các quốc gia châu Á khác như Trung Quốc và Triều Tiên… Tư tưởng Hồ Chí Minh và tư tưởng Mao Trạch Đông thực chất là chủ nghĩa Mác của tiểu nông, chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng Nho học. Đảng Cộng sản Việt Nam lấy tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hành động, việc này tất yếu sẽ dẫn đến “Nông thôn hóa toàn bộ đất nước”, gây cản trở cho sự phát triển; Lối sống nông thôn len lỏi vào đô thị, xâm chiếm mọi lĩnh vực của xã hội, thậm chí các quan chức cao cấp của Đảng cũng mang đầu óc nông dân, họ quản lý đất nước theo ý muốn chủ quan của mình, độc đoán chuyên quyền.
Các quan chức của Bộ xây dựng cũng như quan chức ở địa phương đã không làm tốt trách nhiệm của mình, họ là biểu hiện rõ nhất của những người có chức có quyền nhưng mang đầu óc nông dân, chỉ thấy mối lợi trước mắt và lo vơ vét cho cá nhân chứ không bảo vệ lợi ích của dân, thậm chí chiếm đoạt lợi ích của dân mà đa phần họ là những người nông dân nghèo. Cho nên đã dẫn đến việc các địa phương chạy đua lấy đất ruộng làm khu công nghiệp và xây dự án, hiện tượng này diễn ra phổ biến trên toàn quốc, dường như đây là giải pháp tối ưu của Chính phủ và Bộ Xây dựng nhằm phát triển kinh tế - xã hội.."
Phải khẳng định đây là một giải pháp tồi của những người lãnh đạo, thể hiện sự nóng vội của họ trong việc phát triển kinh tế, không quan tâm đầy đủ đến vấn đề an sinh xã hội và lợi ích của cộng đồng. Quy hoạch xây dựng khu công nghiệp kiểu “Lấy đất ruộng dọc các quốc lộ” có thể gây ra hậu quả khôn lường cho môi trường và sinh thái, cơ cấu lao động bị phá vỡ, đẩy nhiều người nông dân vào cảnh thất nghiệp, chắc chắn đây sẽ là một thảm họa xã hội đối với những người nông dân nghèo bị mất đất.
Phát triển công nghiệp và đô thị hóa là xu thế tất yếu, nhưng việc người nông dân cần đất canh tác cũng là nhu cầu tất yếu trong mọi xã hội. Phải làm sao để số lượng người làm nghề nông giảm xuống nhưng không được giảm diện tích đất canh tác, thực hiện công nghiệp hóa, cơ giới hóa nông thôn, nâng cao năng suất, chất lượng và cải tạo đất canh tác. Đây là mục tiêu và nhiệm vụ của công việc quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội và công việc quy hoạch xây dựng, là những nguyên lý cơ bản nhất. Vậy mà dường như người ta đang đi ngược lại các nguyên lý đấy, thật dễ hiểu khi các quan chức địa phương cũng như các quan chức Trung ương giàu lên nhanh chóng nhờ “Đất đai”, vì vậy họ phải ủng hộ việc làm sai trái đó, phải bảo vệ quyền lợi của mình. Cuối cùng người chịu nhiều thiệt thòi nhất vẫn là nông dân.
Tất cả các dự án nói chung và các dự án xây dựng nói riêng phải đặt lợi ích của dân lên trên hết, bởi lẽ suy cho cùng mọi dự án xây dựng đều phải hướng tới mục tiêu phục vụ người dân, mang lại cuộc sống tốt hơn cho dân, đáp ứng các nhu cầu bức thiết của cộng đồng chứ không phải chỉ mang lại lợi ích cho thiểu số người nắm quyền, tầng lớp đảng viên đảng Cộng sản Việt Nam. Người nông dân Việt Nam từ ngàn đời nay luôn phải chịu nhiều thiệt thòi, họ chưa bao giờ thoát khỏi nghèo đói và lạc hậu, họ trông đợi ở Đảng Cộng sản một đường lối đổi mới thực sự. Nhưng người ta đã quay lưng lại với họ, không lắng nghe ý kiến của họ, không giải quyết những bức xúc của họ, vì vậy họ đã phải lên tận Trung ương để kêu oan. Việc để người dân phải đi kiện vượt cấp lên Trung ương là khuyết điểm lớn của Đảng, nếu tiếp tục lẩn tránh trách nhiệm này thì Đảng sẽ có tội với dân.
Đảng Cộng sản cần phải hòa nhập với trào lưu tiến bộ, theo đuổi tri thức tiên tiến của loài người, thoát khỏi những thành kiến trói buộc của chế độ xã hội, mạnh dạn từ bỏ con đường độc tài, chuyên chính. Chỉ như vậy, Đảng mới có thể tiếp tục đồng hành cùng dân tộc trong công cuộc xây dựng đất nước. Mong các nhà quản lý và các chuyên gia xây dựng của Việt Nam hãy dũng cảm nhìn vào thực tế yếu kém, gạt bỏ lòng tự ái cá nhân, quyết tâm xây dựng một đất nước Việt Nam giàu mạnh văn minh.
Hà Nội ngày 11 tháng 10 năm 2007
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình