...vì sao Bắc Kinh lại ân hận về việc tổ chức Thế vận...
Vừa tổ chức xong cuộc thi Hoa Hậu Hoàn Vũ, Việt Nam tăng giá xăng dầu vì ngân sách hết thể trợ giá. Cùng lúc ấy, kinh tế Trung Quốc bị suy trầm và lạm phát cùng nhiều biến động an ninh khi Thế vận hội Bắc Kinh sắp khai mạc. Nhân dịp này, kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa phân tích hiện tượng phù phiếm qua phần trao đổi sau đây cùng Việt Long trong mục Diễn đàn Kinh tế đài RFA.
Hỏi: Thưa ông Nguyễn Xuân Nghĩa, trong tiết mục chuyên đề phát thanh ngày chín vừa qua, ông nói về ảo vọng kinh tế của Việt Nam và cho rằng, tôi xin trích dẫn nguyên văn, "Chính phủ Việt Nam không thể tiếp tục trợ giá nên có lúc phải tuột tay thả nổi và giá cả sẽ tăng vọt nay mai, nay hơn là mai." Nhưng, Chủ Nhật 13 đầu tuần này, Việt Nam vẫn lần đầu tiên huy hoàng tổ chức cuộc thi Hoa Hậu Hoàn Vũ tại Nha Trang, rồi một tuần sau, đã quyết định tăng giá xăng dầu vì ngân sách không thể gánh nổi việc trợ giá cho các doanh nghiệp. Nhìn từ giác độ kinh tế, ta có thấy rằng đấy là một nghịch lý không, khi vật giá đang làm đa số người dân khốn đốn thì vẫn có những sinh hoạt mà nhiều người dân cho là tốn kém và phù phiếm"
- Tôi sẽ làm nhiều người thất vọng khi nói rằng chuyện phù phiếm đó không là sự tốn kém mà còn là mối lợi cho nhiều người! Kinh tế học định nghĩa "xa xỉ phẩm" hay "sản phẩm phù phiếm" là loại hàng không cần thiết mà càng đắt giá càng có nhiều người ưa và bỏ tiền ra mua. Lý do mua về là sự phô trương và lý do bán ra là vì người bán có lời. Nhìn từ giác độ thuần túy lời lãi thì những ai tổ chức cuộc thi Hoa Hậu vẫn có thể có lời mà mình không biết. Thí dụ như hợp thức hoá việc chiếm hữu đất đai qua một sinh hoạt tưởng là làm Việt Nam được vẻ vang, hình ảnh ông Hồ được lấp ló xuất hiện trên màn ảnh quốc tế, v.v... Sinh hoạt đó cũng như Thế vận hội Bắc Kinh, với kích thước dĩ nhiên nhỏ nhoi, và có thể là phù phiếm nếu ta đối chiếu với hoàn cảnh và những được hay mất của quốc gia. Chúng ta nên có một chương trình về đề tài kinh tế lý thú này.
Hỏi: Chúng tôi đề nghị là ông phân tích luôn đề tài ấy trong chương trình hôm nay! Trước hết, vì sao ông cho rằng Thế vận hội Bắc Kinh cũng chỉ là một sự phù phiếm"
- Từ năm 2001, Trung Quốc đã xin và vận động tổ chức Thế vận hội 2008 tại Bắc Kinh vì muốn chứng tỏ rằng mình là quốc gia văn minh đứng ngang tầm cao thế giới. Một lý do nữa mà các nước mới nổi vẫn lầm tưởng, rằng Thế vận sẽ là một sinh hoạt có lời về kinh tế vì các công trình đầu tư về hạ tầng cho Thế vận sẽ tạo ra việc làm và giúp cho hạ tầng cơ sở của quốc gia tổ chức, chưa nói gì đến những mối lợi kinh doanh về quảng cáo, bán hàng, v.v... Giờ này thì Bắc Kinh có lẽ ân hận về quyết định ấy và cố lo Thế vận cho xong trong khi thầm mong là không bị động loạn.
Hỏi: Ông cứ hay nêu ra những nghịch lý, chứ vì sao Bắc Kinh lại ân hận về việc tổ chức Thế vận"
- Hôm 21 vừa qua, Công an Trung Quốc cho biết là trong một ngày có hai xe buýt bị nổ tại tỉnh Vân Nam vì bị phá hoại. Nếu theo dõi tin tức loại đó thì từ tháng Ba, chuyện mất an ninh bất ngờ như vậy đã xảy ra liên tục. Kể cả việc khủng bố Hồi giáo thuộc sắc tộc Duy Ngô Nhĩ là Uighurs định cướp phi cơ từ Tân Cương về Bắc Kinh để phá hoại Thế vận, là điều được Công an nói là xảy ra mùng bảy tháng ba, ba ngày trước khi nổ ra vụ tàn sát vì dân Tây Tạng biểu tình phản đối từ Lhasa tới các tỉnh Tứ Xuyên, Thanh Hải, Cam Túc, Vân Nam. Vì vậy, việc tổ chức Thế vận đã được giao cho Cục An ninh bên Bộ Công an chứ không thuộc diện quản lý của Ủy ban Thế vận Bắc Kinh nữa. Yêu cầu về an ninh đã vượt qua yêu cầu tuyên truyền và phô trương uy thế Trung Quốc.
Hỏi: Ông có thể giải thích sự thay đổi về yêu cầu ấy, từ tuyên truyền chính trị qua kiểm soát an ninh, cho thính giả biết rõ hơn được không"
- Bắc Kinh đã hiểu rằng Thế vận có thể là mối lợi kinh doanh cho địa phương là thành phố Bắc Kinh chứ không là mối lợi kinh tế cho quốc gia, nhưng, vì yêu cầu an ninh, các cơ sở kinh doanh hàng quán tại chỗ đều sẽ bị đóng cửa trong mùa Thế vận. Rồi doanh gia quốc tế, kể cả từ các tập đoàn truyền hình quảng bá Thế vận cũng bị kiểm soát kỹ khi xin chiếu khán nhập nội. Vì an ninh mà các doanh gia nước ngoài đã từng vận động và sẽ quảng cáo cho Thế vận đều bị thanh lọc kỹ. Càng cận ngày khai mạc, thế giới càng thấy ra nhiều điều chưa hoàn hảo trong việc tổ chức nên số du khách quốc tế dự trù thăm viếng Bắc Kinh sụt hơn phân nửa, từ gần một triệu nay chỉ được 40 vạn là may. Đây là số dự báo của Tổng cục Du lịch Trung Quốc không là lời lạm bàn của tôi.
- Khi viếng thăm Hong Kong và Trung Đông hồi đầu tháng này, Phó Chủ tịch Tập Cận Bình cũng rào đón rằng Thế vận chỉ là một sinh hoạt thể thao chứ không là một biểu dương chính trị. Trong khi giới chức kinh tế phàn nàn là yêu cầu về an ninh cản trở mối lợi kinh tế thì người dân cũng bất mãn vì đời sống đang khốn khó, nhà nước lại quá lãng phí cho Thế vận. Niềm tự hào dân tộc vì Thế vận không thể bù đắp cho nỗi lo và nỗi bực về áo cơm nên nhiều người càng muốn phá. Vì vậy tôi mới nói là Bắc Kinh ân hận.
Hỏi: Ông cho rằng Bắc Kinh đã lỡ tổ chức Thế vận hội Bắc Kinh nên cố hoàn tất cho an toàn để khỏi bị phá hoại nhưng thấy rằng mình bị lỗ và sự phù phiếm đó là lợi bất cập hại"
- Yếu tố an ninh vì nhiều nhược điểm trong cơ chế chính trị và kinh tế xứ này khiến Thế vận hội hết là cơ hội tuyên truyền cho chế độ mà cũng chẳng còn sự hữu ích về kinh tế. Dù đã chọn ngày giờ khai mạc đầy tính thần bí của văn hoá Trung Quốc, là tám giờ tối ngày tàm tháng Tám năm linh tám, Bắc Kinh vẫn sợ một con số chín, tôi xin nói đùa như vậy.
- Chín năm sau khi tổ chức Thế vận 1936 tại Berlin, chế độ Đức quốc xã tan rã vào năm 1945. Chín năm sau khi tổ chức Thế vận 1980 tại Moscow, Liên Xô khởi sự tiêu vong với sự sụp đổ của bức tường Berlin năm 1989. Chín năm sau khi tổ chức Thế vận 1988 tại Seoul, chế độ quân phiệt của Nam Hàn bị thất cử và lãnh tụ đối lập đã từng bị cầm tù là ông Kim Đại Trung lên làm Tổng thống vào năm 1997.
- Trước những vấn đề ngổn ngang của kinh tế, xã hội và chính trị, lãnh đạo Bắc Kinh ngày nay đã thấy Thế vận hội Bắc Kinh là chuyện phù phiếm mà đầy rủi ro. Đàn áp trước sự hiện diện của truyền thông quốc tế là khó, mà không đàn áp thì có thể gặp loạn sau Thế vận. Đúng là lợi bất cập hại!
Hỏi: Ta trở lại chuyện Việt Nam và những điều phù phiếm trong kinh tế. Ông phân tích ra sao"
- Có khi nào ta thấy Việt Nam nhập khẩu nhiều mặt hàng xa xỉ như từ năm ngoái đến nay không, khi năng lượng và lương thực tăng giá đến mức kỷ lục" Đấy cũng chỉ là hiện tượng bong bóng sẽ bể. Và trước sự lầm than rõ rệt của đại đa số dân chúng, sự xa hoa trái mùa ấy không thuyết phục được thế giới về nền văn minh hay sự phát triển của Việt Nam.
- Một sự phù phiếm có quy mô cao hơn và kỳ dị hơn chính là cuộc thi Hoa Hậu Hoàn Vũ. Giới kinh doanh có thể giải thích với lãnh đạo rằng đây là cơ hội tuyên truyền cho Việt Nam. Nhưng chỉ hai ngày sau, thế giới còn ai nhớ tới Hoa Hậu 2008 ở Nha Trang không"
Hỏi: Nhưng, nói về kinh tế thì người kinh doanh việc tổ chức tất nhiên là có sự tính toán riêng, và trong nền kinh tế thị trường thì họ có quyền làm như vậy chứ"
- Câu hỏi của ông rất chí lý, nhưng có tiền thì sẽ có quyền, đó là đặc tính của kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Thật ra, có lời là chủ nhân của thương hiệu Hoa Hậu Hoàn Vũ vì cơ sở tổ chức tại Việt Nam phải trả tiền cho họ, là ông Donald Trump và hệ thống truyền hình NBC của Mỹ. Khi kinh doanh cuộc thi Hoa Hậu Hoàn Vũ, người ta có thể nhân đó hợp thức hoá việc chiếm đất của dân chúng trong vùng phụ cận, có thể kiếm lời nhờ quảng cáo cho cơ sở của mình, kể cả thu tiền các doanh nghiệp cho chín phút quảng cáo trên đài NBC là những dịch vụ rất tốn kém. Nhưng có ai tính ra sự tốn kém của quốc gia qua chiến dịch tuyên truyền ấy không" Và có ai tính ra những mất mát của người dân địa phương không" Tất nhiên là người bỏ tiền kinh doanh phải có lời, như mối lợi của người bán pháo ngày Tết vậy. Trong một nền kinh tế tự do và thịnh vượng, chuyện phù phiếm ấy có thể hiểu được, nhưng tất nhiên là trò cười cho thế giới khi thiên hạ nhìn ra tình trạng khó khăn ngày nay ở Việt Nam. Và là một trò chọc giận người dân về sự vô tâm của lãnh đạo.
Hỏi: Câu hỏi cuối thưa ông, chẳng lẽ lãnh đạo Trung Quốc hay Việt Nam không thấy ra điều ấy sao" Ông có đánh giá họ quá thấp chăng"
- Tôi thiển nghĩ là Bắc Kinh đã quá lạc quan năm năm về trước nhưng đã sớm nhìn ra sai lầm nên cố xoay chuyển mục tiêu của Thế vận hội để tránh hậu họa. Lãnh đạo của Việt Nam thì chưa vì họ vẫn sống trong bong bóng, và còn hãnh diện rằng trái bóng của mình to hơn trái bóng của người khác. Trình độ cao thấp khác nhau của lãnh đạo hai nước là điều đáng lo cho Việt Nam, nhưng với nhiều người có trách nhiệm ở Hà Nội, mối lo ấy chỉ là sự phù phiếm.
- Tôi xin giải thích: lãnh đạo Việt Nam là những ai" Là bộ Chính trị, là Trung ương đảng, hay Tổng bí thư, hay vài lãnh tụ về hưu đang buông rèm chỉ đạo ở đằng sau" Những vị này có hiểu gì vể quy luật kinh tế và đời sống chật vật của người dân không" Hay chỉ nghe lời xàm tấu của thân tộc hiện đang kinh doanh ngoài chợ và quyết định về chuyện quốc kế dân sinh căn cứ trên sự tính toán lợi hại của họ của các tay chân thân tộc" Vì vậy mà hiện tượng phô trương phù phiếm vẫn xảy ra, khi đất nước đang gặp nhiều vấn đề thực sự là sinh tử.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình