Bong Bóng Trung Quốc
...nhiều người thiếu thông tin mà dồn tiền chơi stock sẽ lại cháy áo.
Tuần qua, thị trường chứng khoán tại Trung Quốc đã có dấu hiệu chao đảo khi sụt giá mất 5% trong ngày 31 rồi mất 4% trong ngày mùng hai. Dư luận thế giới đã nói đến hiện tượng bong bóng đầu tư tại đây. Diễn đàn Kinh tế đài RFA sẽ tìm hiểu về hiện tượng này trong phần trao đổi cùng kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa do Việt Long thực hiện sau đây.
Hỏi: Thưa ông Nguyễn Xuân Nghĩa, tuần trước, chúng ta vừa nói về thị trường chứng khoán tại Việt Nam, tuần qua các thị trường chứng khoán Trung Quốc tại Thượng Hải và Thẩm Quyến lại bị giao động nặng và thế giới liền nói đến hiện tượng bong bóng đầu tư cổ phiếu. Hiện tượng ấy rất đáng quan tâm vì thị trường chứng khoán Việt Nam cũng có những chỉ dấu tương tự. Vì vậy, trong chương trình kỳ này, chúng tôi xin đề nghị là ta sẽ cùng tìm hiểu về trái bóng cổ phiếu tại Trung Quốc.
Câu hỏi đầu tiên, xin ông trình bày cho bối cảnh của vấn đề...
Cái “nhân” của vụ sụt giá này là trong suốt năm qua thị trường chứng khoán Trung Quốc đã tăng quá mạnh và thực ra không cơ sở, bình quân là 138% trong năm 2006, hơn gấp đôi trong có 12 tháng. Cái “duyên” là lời tuyên bố của một viên chức cao cấp, Phó Chủ tịch Quốc hội Trịnh Tứ Duy, tại một hội nghị quốc tế ở Dubai, trong vùng Vịnh. Nhân vật này tuyên bố là chỉ có chừng 30% các công ty yết giá trên thị trường Thượng Hải là đáng đầu tư theo tiêu chuẩn của Tây phương và những người đầu tư trong 70% còn lại có khi sẽ mất tiền. Ngày hôm sau, thị trường chứng khoán Trung Quốc lập tức sụt giá.
Nếu đo lường ở Chỉ số Thượng Hải và Thẩm Quyến 300, là tổng hợp các cổ phiếu loại A, giao dịch bằng đồng Nhân dân tệ trên hai thị trường này, thì thị trường mất giá 6,5% nội trong một ngày. Trong 300 công ty của Chỉ số này, có 292 bị tuột giá. Hai ngày sau, Chỉ số này lại sụt thêm hơn 4%, nên dư luận mới nói đến bong bóng đầu tư tại Trung Quốc. Hôm qua Thứ Hai, chỉ số này lại mất thêm hơn 1% khi vừa mở cửa giao dịch.
Trong vụ này, chúng ta cần chú ý đến sự kiện là một Phó Chủ tịch Quốc hội, có thể là nhân vật có uy thế chính trị, nhưng không là một nhà lãnh đạo kinh tế tài chính Bắc Kinh, đã trực tiếp châm ngòi cho trái bóng này xì bớt sức căng để khỏi bể khỏi vỡ. Ông ta cảnh báo rằng Trung Quốc có thể bị hiện tượng bong bóng và nhiều người cứ tưởng là sẽ thắng nhưng rốt cuộc đa số sẽ mất tiền. Và ông ta cảnh báo điều ấy từ một diễn đàn quốc tế.
Hỏi: Bây giờ, ta sẽ bắt đầu bằng cái “nhân” như cách ông trình bày. Vì sao cổ phiếu tại Hoa lục lại tăng giá không cơ sở trong thời gian qua"
Chúng ta có một quy luật cung cầu ở đây. Cung là số tiền dư dôi được giới đầy tư trút vào thị trường cổ phiếu, cầu là số doanh nghiệp được yết giá trên thị trường có khả năng huy động số tiền này. Số tiền dư dôi chảy vào thị trường cổ phiếu quá nhiều đã khiến giá cổ phiếu tăng mạnh, đà gia tăng này trở thành một sự cám dỗ lớn cho các nhà đầu tư cò con nên mọi người đều lạc quan dồn tiền vào với hy vọng sẽ có lời nhanh, từ đấy ta mới có hiện tượng bong bóng. Và nếu trái bóng căng quá thì sẽ bể là điều người ta đang lo ngại.
Hỏi: Nhưng đầu tiên, vì sao lại có hiện tượng tiền bạc dư dôi chảy vào thị trường cổ phiếu"
Đây là một vấn đề cực kỳ phức tạp mà tôi xin cố gắng trình bày cho dễ hiểu. Trên đại thể, người dân Trung Quốc có sức tiết kiệm rất cao để phòng ngừa những rủi ro quá lớn họ đã từng gặp trong quá khứ. Tỷ lệ tiết kiệm xứ này mấp mé 50%, so với 0,7% tại Hoa Kỳ hoặc năm bảy phần trăm tại nhiều nước công nghiệp khác. Tiền tiết kiệm ấy, họ dùng làm gì, gửi vào đâu để khỏi bị mất giá" Họ không được đầu tư ra ngoài vì Trung Quốc vẫn còn chế độ kiểm soát tư bản. Khi ký thác vào trương mục tiết kiệm của ngân hàng thì chỉ được hưởng lãi suất trung bình có 2%. Họ hiện có hơn bốn ngàn tỷ Mỹ kim ký thác trong ngân hàng với lãi suất quá thấp, nên phải nghĩ đến thị trường chứng khoán.
Sau cơn sốt năm 2001, từ thời Thủ tướng Chu Dung Cơ, trong năm năm liền, thị trường này trì trệ không có lời mãi đến cuối năm kia mới hồi sinh và càng trở thành hấp dẫn hơn khi cơn sốt địa ốc là thị trường bất động sản bắt đầu nguội. Vì vậy, trong năm 2006, giá cổ phiếu mới tăng vọt.
Đấy là một trong những nguyên nhân khiến chúng ta có nạn... “dư tiền” trút vào cổ phiếu.
Hỏi: Ông nói như vậy tức là cũng còn nguyên nhân khác nữa"
Thưa đúng như vậy và Viện Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô của Ủy ban Phát triển và Cải cách Trung Quốc có lẽ gián tiếp nói đến điều ấy trong báo cáo mới công bố hôm mùng một vừa qua. Nguyên nhân sâu xa ở đây là chế độ ngoại hối của Trung Quốc khi họ giàng giá đồng Nhân dân tệ vào đồng Mỹ kim theo một tỷ lệ dù có mở ra cho rộng hơn thực chất vẫn là cố định.
Hỏi: Ông nói đến chế độ ngoại hối cố định khiến Bắc Kinh vẫn bị các nước phàn nàn, nhất là Hoa Kỳ, phải không" Nhưng, hình như tháng Bảy năm kia Trung Quốc đã có nỗ lực mở rộng biên độ giao dịch cho linh động hơn rồi cơ mà"
Thưa vâng, lúc ấy, trên diễn đàn này, chúng ta có nói đến “trò ảo thuật ngoại hối Trung Quốc” với hàm ý rằng đây chỉ là thủ thuật chứ không giải quyết vấn đề tận gốc vì biên độ quá hẹp và điều chỉnh quá ít.
Hỏi: Và bây giờ, chế độ ngoại hối ấy của họ đang thổi lên trái bóng đầu cơ cổ phiếu" Vì sao lại như vậy"
Chúng ta gặp một vấn đề khá rắc rối ở đây. Trung Quốc muốn có chế độ ngoại hối cố định để chiếm ưu thế xuất khẩu và nếu muốn giữ giá đồng Nguyên cho rẻ so với đồng Mỹ kim, chính quyền thường can thiệp vào thị trường ngoại hối, bằng cách bơm Nhân dân tệ ra để mua Mỹ kim vào. Trong hai năm qua, số tiền bơm vào nền kinh tế như vậy có lẽ đã lên đến 500 tỷ. Đây là một thanh khoản rất lớn tiền mặt hay “tiền nóng” được chảy vào nền kinh tế. Để tránh áp lực lạm phát, họ có chế độ kiểm soát giá cả và dù sao cũng còn một vựa người rất đông lãnh lương còn thấp. Ngoài ra, họ cũng nâng mức dự trữ pháp định của ngân hàng và phát hành công khố phiếu tức là thu vét bớt tiền mặt vào công khố. Nhưng ngần ấy biện pháp thu hút vẫn không đủ và vẫn còn một lượng tiền rất lớn trở thành dư dôi. Khi thị trường bất động sản bị nóng vì lượng tiền ấy thổi trái bóng đầu cơ nhà đất lên thì họ tìm cách kiểm soát. Tiền ấy nay chảy qua thị trường cổ phiếu.
Hỏi: Nói cách khác thì chính là chính sách kinh tế vĩ mô của Trung Quốc đã dẫn tới hiện tượng bong bóng này"
Nhà nước có thể trách người dân là ham đỏ đen, ưa đánh bạc, nhưng đây là một vấn đề thông tin và giáo dục phải nhiều thế hệ mới giải quyết được. Chứ trước mắt, trách nhiệm vẫn thuộc chính quyền vì điều tiết tiền tệ không chặt chẽ do chính sách ngoại hối của họ.
Trung Quốc muốn vẽ ra một hình tròn ba góc mà không được! Chính quyền phải đảm bảo sự ổn định tiền tệ bằng một cơ chế ngân hàng trung ương độc lập; ổn định hối đoái, tức là tỷ giá đồng bạc so với các ngoại tệ khác, bằng một chính sách ngoại hối linh động hầu kiểm soát được lạm phát; và đồng thời phải giải phóng tư bản để tiếp nhận đầu tư quốc tế. Cả ba điều kiện cần thiết ấy lại mâu thuẫn với nhau và một chính quyền sáng suốt thì phải biết dung hoà. Trung Quốc muốn đạt cả ba mục tiêu ấy mà không chịu giải phóng chế độ ngoại hối hoặc nâng lãi suất. Khi kinh tế nóng máy vì tăng trưởng cao thì họ loay hoay đối phó bằng biện pháp hành chính hơn là tiền tệ hay ngoại hối. Hậu quả là trái bóng địa ốc vừa xẹp là lại đến trái bóng cổ phiếu căng phồng và sẽ có thể vỡ. Bây giờ, họ lại phải ra lệnh cấm các ngân hàng không được cho nhà đầu tư vay tiền để chơi stock!
Hỏi: Ông vừa trình bày về cái vế cung, về khối lượng tiền bạc đang chảy vào thị trường chứng khoán. Thế còn cái vế cầu, về số doanh nghiệp có thể phát hành cổ phiếu để huy động lượng tiền nóng này"
Nói chung thì quá ít vì thủ tục rườm rà và cổ phần hoá quá chậm. Hễ có doanh nghiệp và ngân hàng nào vừa phát hành cổ phiếu lần đầu, gọi là IPO từ chữ initial public offering, là dân chúng đã đổ xô vào mua. Tình trạng ấy mới khiến một ngân hàng của nhà nước, mới năm nào tưởng như sẽ sụp đổ vì mắc nợ là Trung Quốc Công Thương Ngân Hàng ICBC, nay lại có kết giá tư bản, tức là trị giá tài sản tính theo giá cổ phiếu, là ngân hàng lớn thứ nhì của thế giới sau tập đoàn Citigroup của Hoa Kỳ. Chuyện trái khoáy ấy không thể tồn tại được. Đằng sau những lệch lạc về chính sách vĩ mô, ta còn thấy một hiện tượng éo le khác là Trung Quốc quá thành công trong chính sách tuyên truyền của họ về chính họ, khiến người dân tưởng thật và... hồ hởi sảng nên có thể mất vốn.
Hỏi: Tình hình rồi sẽ ra sao, liệu chính quyền Trung Quốc có thể ngăn được một vụ bể bóng hay không"
Tháng Ba năm 2001, khi một hiện tượng tương tự xảy ra cho thị trường chứng khoán Trung Quốc với loại cổ phần B đang nổi lên như trái bóng, Tổng lý Chu Dung Cơ thời ấy đã ra lệnh kiểm soát mọi nghiệp vụ cho vay bất hợp pháp của các ngân hàng và chấn chỉnh lại thị trường chứng khoán còn non yếu của họ. Biện pháp ấy khiến thị trường suy sụp trong nhiều năm liền và vừa hồi phục thì lại đến đợt bong bóng mới này, với tỷ số giá cổ phiếu so với cổ tức bình quân cao gấp đôi thị trường Hong Kong.
Việc ngăn ngừa lần này sẽ khó hơn do sự hồ hởi lớn hơn của giới đầu tư vì năm nay Trung Quốc lại có Đại hội đảng khóa 17 và chuẩn bị Thế vận Bắc Kinh mùa Hè năm tới. Cho nên, sau một giai đoạn tăng giá mạnh, thị trường phải đi vào chu kỳ điều chỉnh và nếu không khéo thì một vụ điều chỉnh có thể suy sụp thành một cảnh tháo chạy trong hốt hoảng. Dù kinh tế có tăng trưởng 10% một năm, doanh lợi các xí nghiệp không thể tăng gấp 10 để giữ giá cao như vậy được mãi.
Hỏi: Câu hỏi cuối, theo như ông nghĩ, Việt Nam có thể học được gì từ hiện tượng ấy tại Trung Quốc"
Chuyện ham lời thì nơi nào cũng có. Hoa Kỳ cũng đã từng gặp hiện tượng bong bóng ấy với các cổ phiếu công nghệ tin học bị sụt giá năm 2000 và sau đấy kinh tế bị suy trầm nhẹ. Từ tháng 12 năm 1996, Chủ tịch hệ thống Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ là ông Alan Greenspan đã từng báo động về hiện tượng hồ hởi sảng “irrational exhuberance” mà sau cùng ngân hàng trung ương cũng chẳng làm gì để ngăn chặn. Về phần truyền thông thì tôi nghĩ là phải theo dõi để thường xuyên cảnh báo những người say đòn. Nhưng chính quyền thì phải nhìn xa hơn vậy và sớm điều chỉnh những lệch lạc trong chính sách và lỏng lẻo trong luật lệ để điều ấy không xảy ra. Khi thấy chỉ số VN-Index lại vừa vượt qua điểm chặn là 1000, tôi e rằng đã đến lúc mình nghĩ đến kịch bản bi quan này vì thị trường vẫn chưa tỉnh đâu, và nhiều người thiếu thông tin mà dồn tiền chơi stock sẽ lại cháy áo.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình