Cao Đắc Vinh
(Thân mến tặng Nguyễn Thụy Quang & Bình.)
Cây hạnh phúc có hoa là lòng trắc ẩn và trái là tình yêu.
“Love & Compassion” Tình yêu và lòng trắc ẩn... Khi sánh đôi, cùng phát triển trong tình cảm con người sẽ là đầu nguồn của bến bờ hạnh phúc.
Sự tồn tại của nhân loại cũng tùy thuộc vào hai tình cảm ấy vì “Chúng ta có thể sống ngoài tôn giáo và đạo thiền nhưng không thể sống sót nếu thiếu tình người” (We can live without religion and meditation, but we cannot survive without human affection) Dalai Lama XIV
Lúc còn trẻ, chúng ta say sưa phấn đấu với cuộc đời nên ít khi bình tâm mà nghĩ đến hai chữ hạnh phúc nhưng khi công việc đã ngừng nghỉ, mỗi ngày nhìn bóng chiều hoàng hôn lạnh lùng đổ xuống sân sau nhà, tôi mới chợt nhận ra hạnh phúc, một ý niệm vô hình, lúc ẩn lúc hiện nhưng lại là cứu cánh của con người. Qua tuổi đời, tương đối cũng dễ hiểu... vì nếu chúng ta thành đạt và có đầy đủ mọi thứ nhưng thiếu hạnh phúc thì cuộc sống cũng vô nghĩa.
Thực tế ở lãnh vực này, mỗi người có một định nghĩa riêng, rất ít khi trùng hợp. Từ lâu, tôi cũng cố gắng tìm hiểu hai chữ hạnh phúc “mơ hồ” nên trong những cuộc vui họp mặt của vài bạn thâm giao hay lúc rảnh rỗi thăm hỏi qua điện thoại, chúng tôi thường hay chia sẻ những kinh nghiệm vui buồn trong đời sống. Đa số mang tâm trạng khắc khoải, buồn nhiều hơn vui và ít ai nhìn thấy hướng đi đến bến bờ hạnh phúc. Một chiều cuối tuần, tôi may mắn được nghe tâm tình của người bạn cũ về “cây hạnh phúc” mà anh đang vun trồng trong khu vườn gia đình và gần đây cộng thêm những tư tưởng hấp thụ qua “best-seller” “The Art of Happiness” của Đức Dalai Lama. Hai sự việc trên đã gợi hứng để tôi tản mạn về hạnh phúc mà nội dung phản ảnh những trích dẫn của ngài và câu chuyện của bạn tôi.
Đề tài sẽ nằm trong khuôn khổ hạnh phúc vợ chồng, hai chữ “thương xót” viết tắt của động từ thương yêu và xót xa là định nghĩa trung thực nhất cho ý niệm hạnh phúc! Đó là điều kiện chung để hạnh phúc hiện hữu hay nói khác đi là tình yêu với lòng trắc ẩn luôn luôn phải sánh đôi.
Sống ở đời, không ai tránh khỏi sự sợ hãi đến từ khổ đau của tinh thần và thể xác. Những lúc ấy, chúng ta nên khảo sát vấn đề xem có thể tự lo liệu? Được thì lẽ dĩ nhiên, chẳng còn gì phải bận tâm vì đã biết phương cách nhưng ngược lại, không có giải pháp nào hơn để cải tiến thì âu lo cũng bằng thừa! Bởi thế trong mọi trường hợp, hãy quẳng cái bị lo lắng đi cho sự đời nhẹ gánh... Theo lẽ thường, sự bình an của nội tâm là quan trọng, nếu nó đã an lạc trong tinh thần rồi thì chúng ta luôn giữ được sự bình tâm bất chấp vấn đề chung quanh khó khăn cỡ nào... còn không thì dù đời sống vật chất có tiện nghi thoải mái, chúng ta vẫn thấy bối rối không lối thoát mỗi khi đối diện với hoàn cảnh.
Tinh thần bình an cần thiết vì chính sự ổn định ấy sẽ giúp cho tình yêu và lòng trắc ẩn phát triển... Hôm qua, vợ tôi trở về nhà sau một ngày làm việc mệt mỏi, vẻ mặt đăm chiêu u buồn không nói một lời... Nàng đã làm không khí bữa cơm chiều căng thẳng, niềm vui hội ngộ tan biến và tình yêu dành cho nhau trở nên tẻ nhạt. Bất an nên tôi thấy khó chịu trong lòng rồi không cần hiểu lý do nào dẫn đến hoàn cảnh ấy, tức khắc lên án người tôi yêu vì chính nàng đã gây nên tình huống bất hạnh này.
Chỉ dựa vào tình yêu và lý lẽ mà xét đoán, chắc chắn chúng tôi sẽ kê khai rất nhiều nguyên do để lý luận bào chữa nhưng nếu lòng trắc ẩn đã ở sẵn trong lòng thì một lý do thôi cũng chẳng thấy cần thiết. Khi tình yêu ví như sương khói, lúc hưng phấn bay cao, lúc xuống thấp vì giận hờn thì lòng trắc ẩn sẽ bổ túc bằng nỗi xót xa thông cảm. Sự kiện ấy chính là dòng suối nguyên thủy chẩy hạnh phúc vào giữa lòng người..
“Tôi tin là trên cõi đời này rất ít điều giống như lòng trắc ẩn mà khi ứng dụng, chúng ta sẽ được hưởng ngay tức thì hạnh phúc lâu dài” (I believe compassion to be one of the few things we can practice that will bring immediate and long-term happiness to our lives...) Dalai Lama XIV. Câu chuyện của tôi ở trên sẩy ra rất thường trong liên hệ vợ chồng, chỉ một người vô ý không kiểm soát được tình cảnh của mình sẽ làm cả hai bất an mà mất một buổi chiều vàng đầm ấm bên nhau! Bởi thế mới có câu: “Một phút sân hận mất đi sáu mươi giây hạnh phúc”.
Ngoài ra, cốt truyện vừa kể tuy có vẻ bình dân giản dị, tôi cũng nghiệm được vài điều đáng ghi qua những lời trích dẫn thâm thúy của triết nhân, chẳng hạn: “Lòng trắc ẩn chân chính không thay đổi ngay cả lúc gặp hoàn cảnh tiêu cực” (A truly compassionate attitude toward others does not change even if they behave negatively or hurt you) “Hạnh phúc không làm sẵn được, nó đến sau hành động” (Happiness is not something ready made. It comes from your own actions) hoặc là “Chuyển đổi lòng người bằng tình thương, không bằng sự tức giận” (The way to change others' minds is with affection, and not anger) và cuối cùng “Yêu là không phê bình xét đoán” (Love is the absence of judgment).
Người đời thường nói: “Tình bạn cũ như chai rượu ngon, để càng lâu càng quý!” tuy nhiên tôi đã gặp những người bạn mới có đầy đủ nhân cách giá trị chẳng khác gì rượu ủ kín lâu năm. Đôi khi, dù có trắc trở, chúng ta cũng không thể nào phủ nhận hạnh phúc cao quý của tình bạn. Tôi may mắn có những mối tình đẹp như thế trong đời! Mỗi lần gặp nhau trò chuyện, thân ái trao đổi những tiêu đề nan giải của cuộc sống do đó tôi nhận định hạnh phúc là mối ưu tư thầm kín khó diễn đạt nhất. “Bạn cũ mất đi, bạn mới lại đến khác gì ngày tháng qua... hết hoàng hôn rồi lại đến bình minh. Điều quan trọng là chúng ta có một tình bạn ý nghĩa giống như sống một ngày có nghĩa lý” (Old friends pass away, new friends appear. It is just like the days. An old day passes, a new day arrives. The important thing is to make it meaningful: a meaningful friend or a meaningful day).
Làm sao tôi quên được, có lần nghe kể... đời sống gia đình bạn thật giản dị và bạn không tìm cách thay đổi bởi vì càng ít tiếp xúc càng bớt muộn phiền tựa như tình người lối xóm. Buổi sáng đi sớm, vợ còn ngủ... Chiều về, ăn trước và vợ về trễ ăn sau. Tối đến, bạn ngồi trước “computer” như một thói quen, vợ hát “karaoké” nghe một mình. Hai vợ chồng chẳng còn dịp nào gần nhau từ lúc trở dậy đến khi đi ngủ nên tránh được mọi vấn đề phức tạp. Cảnh hạnh phúc gia đình mà lại giống cuộc đời độc thân!
Tôi cũng không quên chuyện người bạn được vợ yêu thương như thời son trẻ dù cả hai đã nhiều tuổi. Đời hưu trí, tình lại gắn bó như hình với bóng, đi đâu cũng không rời nửa bước, cặp kè từ sáng đến chiều nên tuổi già đôi khi thấy còn nặng nợ tù túng. Nhiều lần, nhìn thời tiết gió mưa, bạn lại ao ước có lúc bóng mình trở trời nằm xuống để hy vọng tận hưởng một ngày không như mọi ngày... Ngược lại, có bạn lại cảm thấy buồn đời vì tình vợ chồng phai nhạt. Ngày xưa, vợ dịu dàng tha thiết từ lời nói đến cử chỉ bây giờ tình già đổi thay, sống chung mà cô đơn nên bạn hay hồi tưởng và tiếc nuối hạnh phúc đầm ấm đã qua...
Phải chăng hạnh phúc bất thường chỉ vì tình yêu đã mất lòng trắc ẩn? Riêng chuyện của một người bạn cũ, đặc biệt coi hạnh phúc gia đình là một loài cây, chăm sóc để hoa lá tươi tốt và nụ bông ra trái. Bạn kể tôi nghe chuyện tình dù đã qua gần hết một đời nhưng vẫn còn âm ỉ chất lãng mạn. Vợ ngả đầu lên vai hay nằm gối đầu giữa lòng bạn để cùng xem một cuốn phim hay... và bên ngoài, trời chiều từ từ nhạt nắng! Bạn có thể đi “shopping” chung với vợ hết một buổi mà nhiều người không đủ can đảm nhưng hỏi kỹ thêm chi tiết thì mới hiểu những lúc tháp tùng vợ mua sắm, nàng cũng không bao giờ quên sự hiện diện của chồng và luôn luôn hỏi ý kiến trước khi quyết định. Dù mệt mỏi, bạn tôi hẳn vẫn thấy mình hữu dụng khi chọn được món quà ý nghĩa cho nàng mà lại chính là cho mình.
“Hạnh phúc nào bằng nếu trên đời có một người đồng hành hợp ý!” và “Con đường đạt tới hạnh phúc là làm cho người khác hạnh phúc”.
Cao Đắc Vinh
(Thân mến tặng Nguyễn Thụy Quang & Bình.)
Cây hạnh phúc có hoa là lòng trắc ẩn và trái là tình yêu.
“Love & Compassion” Tình yêu và lòng trắc ẩn... Khi sánh đôi, cùng phát triển trong tình cảm con người sẽ là đầu nguồn của bến bờ hạnh phúc.
Sự tồn tại của nhân loại cũng tùy thuộc vào hai tình cảm ấy vì “Chúng ta có thể sống ngoài tôn giáo và đạo thiền nhưng không thể sống sót nếu thiếu tình người” (We can live without religion and meditation, but we cannot survive without human affection) Dalai Lama XIV
Lúc còn trẻ, chúng ta say sưa phấn đấu với cuộc đời nên ít khi bình tâm mà nghĩ đến hai chữ hạnh phúc nhưng khi công việc đã ngừng nghỉ, mỗi ngày nhìn bóng chiều hoàng hôn lạnh lùng đổ xuống sân sau nhà, tôi mới chợt nhận ra hạnh phúc, một ý niệm vô hình, lúc ẩn lúc hiện nhưng lại là cứu cánh của con người. Qua tuổi đời, tương đối cũng dễ hiểu... vì nếu chúng ta thành đạt và có đầy đủ mọi thứ nhưng thiếu hạnh phúc thì cuộc sống cũng vô nghĩa.
Thực tế ở lãnh vực này, mỗi người có một định nghĩa riêng, rất ít khi trùng hợp. Từ lâu, tôi cũng cố gắng tìm hiểu hai chữ hạnh phúc “mơ hồ” nên trong những cuộc vui họp mặt của vài bạn thâm giao hay lúc rảnh rỗi thăm hỏi qua điện thoại, chúng tôi thường hay chia sẻ những kinh nghiệm vui buồn trong đời sống. Đa số mang tâm trạng khắc khoải, buồn nhiều hơn vui và ít ai nhìn thấy hướng đi đến bến bờ hạnh phúc. Một chiều cuối tuần, tôi may mắn được nghe tâm tình của người bạn cũ về “cây hạnh phúc” mà anh đang vun trồng trong khu vườn gia đình và gần đây cộng thêm những tư tưởng hấp thụ qua “best-seller” “The Art of Happiness” của Đức Dalai Lama. Hai sự việc trên đã gợi hứng để tôi tản mạn về hạnh phúc mà nội dung phản ảnh những trích dẫn của ngài và câu chuyện của bạn tôi.
Đề tài sẽ nằm trong khuôn khổ hạnh phúc vợ chồng, hai chữ “thương xót” viết tắt của động từ thương yêu và xót xa là định nghĩa trung thực nhất cho ý niệm hạnh phúc! Đó là điều kiện chung để hạnh phúc hiện hữu hay nói khác đi là tình yêu với lòng trắc ẩn luôn luôn phải sánh đôi.
Sống ở đời, không ai tránh khỏi sự sợ hãi đến từ khổ đau của tinh thần và thể xác. Những lúc ấy, chúng ta nên khảo sát vấn đề xem có thể tự lo liệu? Được thì lẽ dĩ nhiên, chẳng còn gì phải bận tâm vì đã biết phương cách nhưng ngược lại, không có giải pháp nào hơn để cải tiến thì âu lo cũng bằng thừa! Bởi thế trong mọi trường hợp, hãy quẳng cái bị lo lắng đi cho sự đời nhẹ gánh... Theo lẽ thường, sự bình an của nội tâm là quan trọng, nếu nó đã an lạc trong tinh thần rồi thì chúng ta luôn giữ được sự bình tâm bất chấp vấn đề chung quanh khó khăn cỡ nào... còn không thì dù đời sống vật chất có tiện nghi thoải mái, chúng ta vẫn thấy bối rối không lối thoát mỗi khi đối diện với hoàn cảnh.
Tinh thần bình an cần thiết vì chính sự ổn định ấy sẽ giúp cho tình yêu và lòng trắc ẩn phát triển... Hôm qua, vợ tôi trở về nhà sau một ngày làm việc mệt mỏi, vẻ mặt đăm chiêu u buồn không nói một lời... Nàng đã làm không khí bữa cơm chiều căng thẳng, niềm vui hội ngộ tan biến và tình yêu dành cho nhau trở nên tẻ nhạt. Bất an nên tôi thấy khó chịu trong lòng rồi không cần hiểu lý do nào dẫn đến hoàn cảnh ấy, tức khắc lên án người tôi yêu vì chính nàng đã gây nên tình huống bất hạnh này.
Chỉ dựa vào tình yêu và lý lẽ mà xét đoán, chắc chắn chúng tôi sẽ kê khai rất nhiều nguyên do để lý luận bào chữa nhưng nếu lòng trắc ẩn đã ở sẵn trong lòng thì một lý do thôi cũng chẳng thấy cần thiết. Khi tình yêu ví như sương khói, lúc hưng phấn bay cao, lúc xuống thấp vì giận hờn thì lòng trắc ẩn sẽ bổ túc bằng nỗi xót xa thông cảm. Sự kiện ấy chính là dòng suối nguyên thủy chẩy hạnh phúc vào giữa lòng người..
“Tôi tin là trên cõi đời này rất ít điều giống như lòng trắc ẩn mà khi ứng dụng, chúng ta sẽ được hưởng ngay tức thì hạnh phúc lâu dài” (I believe compassion to be one of the few things we can practice that will bring immediate and long-term happiness to our lives...) Dalai Lama XIV. Câu chuyện của tôi ở trên sẩy ra rất thường trong liên hệ vợ chồng, chỉ một người vô ý không kiểm soát được tình cảnh của mình sẽ làm cả hai bất an mà mất một buổi chiều vàng đầm ấm bên nhau! Bởi thế mới có câu: “Một phút sân hận mất đi sáu mươi giây hạnh phúc”.
Ngoài ra, cốt truyện vừa kể tuy có vẻ bình dân giản dị, tôi cũng nghiệm được vài điều đáng ghi qua những lời trích dẫn thâm thúy của triết nhân, chẳng hạn: “Lòng trắc ẩn chân chính không thay đổi ngay cả lúc gặp hoàn cảnh tiêu cực” (A truly compassionate attitude toward others does not change even if they behave negatively or hurt you) “Hạnh phúc không làm sẵn được, nó đến sau hành động” (Happiness is not something ready made. It comes from your own actions) hoặc là “Chuyển đổi lòng người bằng tình thương, không bằng sự tức giận” (The way to change others' minds is with affection, and not anger) và cuối cùng “Yêu là không phê bình xét đoán” (Love is the absence of judgment).
Người đời thường nói: “Tình bạn cũ như chai rượu ngon, để càng lâu càng quý!” tuy nhiên tôi đã gặp những người bạn mới có đầy đủ nhân cách giá trị chẳng khác gì rượu ủ kín lâu năm. Đôi khi, dù có trắc trở, chúng ta cũng không thể nào phủ nhận hạnh phúc cao quý của tình bạn. Tôi may mắn có những mối tình đẹp như thế trong đời! Mỗi lần gặp nhau trò chuyện, thân ái trao đổi những tiêu đề nan giải của cuộc sống do đó tôi nhận định hạnh phúc là mối ưu tư thầm kín khó diễn đạt nhất. “Bạn cũ mất đi, bạn mới lại đến khác gì ngày tháng qua... hết hoàng hôn rồi lại đến bình minh. Điều quan trọng là chúng ta có một tình bạn ý nghĩa giống như sống một ngày có nghĩa lý” (Old friends pass away, new friends appear. It is just like the days. An old day passes, a new day arrives. The important thing is to make it meaningful: a meaningful friend or a meaningful day).
Làm sao tôi quên được, có lần nghe kể... đời sống gia đình bạn thật giản dị và bạn không tìm cách thay đổi bởi vì càng ít tiếp xúc càng bớt muộn phiền tựa như tình người lối xóm. Buổi sáng đi sớm, vợ còn ngủ... Chiều về, ăn trước và vợ về trễ ăn sau. Tối đến, bạn ngồi trước “computer” như một thói quen, vợ hát “karaoké” nghe một mình. Hai vợ chồng chẳng còn dịp nào gần nhau từ lúc trở dậy đến khi đi ngủ nên tránh được mọi vấn đề phức tạp. Cảnh hạnh phúc gia đình mà lại giống cuộc đời độc thân!
Tôi cũng không quên chuyện người bạn được vợ yêu thương như thời son trẻ dù cả hai đã nhiều tuổi. Đời hưu trí, tình lại gắn bó như hình với bóng, đi đâu cũng không rời nửa bước, cặp kè từ sáng đến chiều nên tuổi già đôi khi thấy còn nặng nợ tù túng. Nhiều lần, nhìn thời tiết gió mưa, bạn lại ao ước có lúc bóng mình trở trời nằm xuống để hy vọng tận hưởng một ngày không như mọi ngày... Ngược lại, có bạn lại cảm thấy buồn đời vì tình vợ chồng phai nhạt. Ngày xưa, vợ dịu dàng tha thiết từ lời nói đến cử chỉ bây giờ tình già đổi thay, sống chung mà cô đơn nên bạn hay hồi tưởng và tiếc nuối hạnh phúc đầm ấm đã qua...
Phải chăng hạnh phúc bất thường chỉ vì tình yêu đã mất lòng trắc ẩn? Riêng chuyện của một người bạn cũ, đặc biệt coi hạnh phúc gia đình là một loài cây, chăm sóc để hoa lá tươi tốt và nụ bông ra trái. Bạn kể tôi nghe chuyện tình dù đã qua gần hết một đời nhưng vẫn còn âm ỉ chất lãng mạn. Vợ ngả đầu lên vai hay nằm gối đầu giữa lòng bạn để cùng xem một cuốn phim hay... và bên ngoài, trời chiều từ từ nhạt nắng! Bạn có thể đi “shopping” chung với vợ hết một buổi mà nhiều người không đủ can đảm nhưng hỏi kỹ thêm chi tiết thì mới hiểu những lúc tháp tùng vợ mua sắm, nàng cũng không bao giờ quên sự hiện diện của chồng và luôn luôn hỏi ý kiến trước khi quyết định. Dù mệt mỏi, bạn tôi hẳn vẫn thấy mình hữu dụng khi chọn được món quà ý nghĩa cho nàng mà lại chính là cho mình.
“Hạnh phúc nào bằng nếu trên đời có một người đồng hành hợp ý!” và “Con đường đạt tới hạnh phúc là làm cho người khác hạnh phúc”.
Cao Đắc Vinh
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình