Cuối thu năm ngoái, tôi về lại xứ Pháp thăm bạn bè cũ thời còn đi học, thấm thoát đến nay đã hơn 40 năm. Đời người quả tình ngắn ngủi, ngày nào mới ra trường, xông xáo tìm việc làm thế mà bây giờ việc đã xong và có lẽ tử vi số mệnh cũng sắp đến hồi chung cuộc!
Ngoài mấy đứa yểu mệnh, sớm đáp chuyến tàu suốt về nơi tiên cảnh, còn lại đa số đều sống đời hưu trí rải rác khắp miền quê. Họ là dân Pháp có gốc, có đất của ông bà cha mẹ để lại nên lúc về hưu chọn nơi thôn dã vắng vẻ, đời sống thú vị hơn chốn lao xao thị thành. Tưởng tượng cảnh hoàng hôn có khói lam chiều quây quần bên bếp lửa lúc nào cũng vẫn thi vị và đầm ấm hơn những buổi chiều nhìn nắng quái trên những tầng nhà chọc trời ở nơi phồn hoa đô thị...
Thời đại văn minh, di chuyển bằng xe lửa TGV tốc hành bên Âu châu thật dễ dàng, chỉ cần mua vé giữ chỗ trước, vừa được giá rẻ lại nhanh chóng đi đến nơi về đến chốn. Tôi đi khắp nước Pháp từ Nam chí Bắc, từ Đông sang Tây thăm bạn cũ bằng những chuyến TGV. Khi tàu vừa vào đến sân ga, chúng nó đã chờ sẵn với vợ con rồi cùng lên xe về nhà nghỉ ngơi. Tuy thế, giữa dòng người tuôn ra ở nhà ga, có khi vô tình đứng ngay trước mặt mà chúng tôi vẫn ngỡ ngàng nhìn nhau tự hỏi: “Chả lẽ nó già như thế hay sao?” vì sự thật, mấy ai già mà chấp nhận mình già đâu? Cái già nó chỉ luôn luôn đến với người bên cạnh mà thôi. Có đứa phải vác cả tấm bảng đề tên mình để dễ nhận ra nhau sau từng đó năm nổi trôi.
Hành lý tôi mang, giản dị một va ly cỡ trung và một cái xách tay để những vật thường dùng dù cho chuyến đi được dự tính dài cả tháng. Xa nhau lâu ngày, đến ăn ở nhà người ta chẳng lẽ với hai bàn tay trắng vì thế quần áo thì ít mà quà bánh thì nhiều. Đến đâu cũng chỉ một tuần hay hai ba hôm là lại lên đường thăm gia đình đứa khác nên cần nhiều quà tuy biết rằng chúng nó nhà cao cửa rộng, chẳng thiếu một thứ gì... Tới nơi, cứ việc đãi đằng ăn uống tại một nhà hàng miền quê ấm cúng có lẽ còn thiết thực hơn! Đúng ra, các bạn ấy chỉ cần tôi lặn lội đến thăm rồi cùng nhau hồi tưởng chuyện cũ thuở mới vào đời bên chai rượu quý là đầy đủ ý nghĩa của tình bạn xưa.
Tôi đi một mình nhưng vợ tôi cùng cô con gái út giúp đỡ mua bán vì đàn bà thường bén nhậy chuyện quà cáp. Nhiều lần, tôi chỉ cần nói cháu trai ấy 10 tuổi, bà vợ đầm chừng 60, thằng bạn 70... thì một chuyến “shopping” là mọi thứ xong ngay. Vợ con bảo sao dĩ nhiên tôi nghe vậy, không câu nệ mang nhiều thứ lỉnh kỉnh nhưng bản tính đàn ông đi đâu cũng muốn đơn giản và tiện lợi, tránh ôm đồm nhất là những thứ cần dùng hàng ngày thì mua đâu chẳng được.
Thế nhưng sở dĩ có chuyện kể vì ngày tiễn tôi lên máy bay tại phi trường LAX, vợ tôi cứ nhất định giúi vào cái túi xách vai một bao khăn ướt loại “baby wipes” dầy cộm mua ở Costco. Tôi cảm thấy khó chịu vì nghĩ vợ mình sao quá quắt vì bắt tôi mang theo đồ dùng của trẻ em và phụ nữ... Cái đồ này chỉ để các bà và các cô chùi son phấn hay mặt mũi tay chân đám con nít chứ tôi có bao giờ xài đến đâu! Mang đi nặng nhọc rồi cũng quẳng giữa đường. Cuối cùng vì giờ tạm biệt sắp điểm, thôi thì vui vẻ “một sự nhịn bằng chín sự lành” thế là gói “napkin” theo chân tôi du ngoạn phương Tây. Văng vẳng bên tai vẫn còn lời dặn dò của vợ: “Ráng nghe em đi, nó tiện lắm! Thế nào cũng sẽ có lúc anh cần đến”.
Thấm thoát đã hơn 2 tuần, tôi gặp lại bạn bè và thăm viếng cảnh lạ đường xa. Ai cũng hưu trí nên hằng ngày rảnh rỗi, có thì giờ, nhà cửa và xe cộ dành cho tôi. Ngày nào cũng sẵn chương trình đi chơi đó đây nhưng rồi ngày vui qua mau, nhiều lần lại phải bịn rịn nói lời chia tay. Trưa hôm nay, tôi đáp chuyến tàu TGV từ St Brieuc về Paris. Trong toa, người ngồi đông đúc vì khởi hành từ Brest miền Bretagne, tàu ngừng ở tỉnh này chỉ để đón khách. Tôi tìm chỗ dễ dàng vì mỗi vé đều có ghi số. Bốn người ngồi đối diện nhau, ở giữa có một cái bàn nhỏ. Ngồi cạnh cửa sổ phía bên tôi là một phụ nữ trung niên đang say mê đọc cuốn truyện nhỏ bằng bàn tay mà dân Pháp gọi là “livre de poche”. Đối diện chỗ tôi ngồi là một cô gái tuổi chừng 16 cặm cụi làm toán học thi, giấy bút ngổn ngang trên bàn, nét mặt đăm chiêu cô chẳng để ý đến ai ngoại trừ chiếc Iphone trong lòng bàn tay. Tàu chuyển bánh rồi ngừng ở Le Mans, trạm cuối trước khi tới Paris. Du khách lên xuống tấp nập, còn một chỗ trống bên cạnh cô đầm thì có người vừa lên sắp ngồi vào... Đó là một thiếu nữ tóc vàng xinh đẹp ăn mặc gọn gàng kiểu thời trang.
Từ lúc ngồi vào chỗ của mình, cô thiếu nữ cúi đầu, giấu mặt giữa hai cánh tay như đang suy tư chuyện buồn. Thỉnh thoảng cô ngước nhìn mông lung cảnh vật ngoài cửa sổ, vụt hiện vụt biến theo tốc độ con tàu. Lúc xe vừa đạt vận tốc tối đa thì có tiếng nức nở cất lên liên hồi. Mọi người ngơ ngác tự hỏi tiếng ai khóc từ đâu vọng đến rồi khi đã hiểu thì có thái độ bàng quan, lặng thinh và lẳng lặng việc ai người đó làm, đôi mắt lại đăm chiêu “làm việc” với chiếc Smarphone không rời ngón tay. Bỗng cô gái ngước hỏi bà đầm trước mặt: “Bà có khăn “mouchoir” giấy không?” Bà nhìn cô gái nước mắt đang chảy dàn dụa, thấy lạ nhưng bà cũng chẳng hỏi câu nào rồi tìm trong bóp đưa cho cô một tờ “napkin” duy nhất. Cô lau xong, tấm giấy ướt đẫm vo tròn nhão nhẹt.
Tôi nhìn ái ngại, hẳn là cô vừa chia tay người yêu, đang trải qua ngã rẽ một chuyện tình buồn nên mới đâu khổ đến nỗi không thể kềm lòng giữa chỗ đông người. Cô vòng tay, cố tình giấu mặt vì xấu hổ và tôi thấy nước mũi tuôn ra lòng thòng, lơ lửng rớt xuống sàn. Biết làm sao hơn khi nước mắt và mũi chan hòa, chả nhẽ lấy tay quẹt ngang, quẹt dọc thì mặt mũi người đẹp dính tèm nhem thấy sao cho được?
Lúc đó, tôi mới nhớ đến bao “napkin” vợ cho ngày tạm biệt vẫn nằm trong túi xách. Tàu chạy vùn vụt tốc độ cao, tôi xiêu vẹo đứng lên kéo nó xuống và lôi ra món quà cần thiết cho cô gái. Khuôn mặt đỏ hồng vì cảm xúc, cô nhìn tôi ngạc nhiên không nói. Mọi người nhìn tôi cũng chẳng ai nói một lời, chỉ tò mò đưa mắt ngó quanh, lẳng lặng mỗi người một ý rồi lại cúi đầu vào chiếc Iphone. Cô vội vàng bóc ra từng tờ lau nước mắt, chùi nước mũi chỉ thoáng chốc mà đã vứt đi một đống giấy... Để cô được tự nhiên, tôi nhắm mắt vờ ngủ và cảm thấy mọi chuyện đang trôi qua lạnh lùng trong toa tàu không một tiếng cười, không một tiếng nói hay động tịch nào ngoại trừ âm thanh tí tách bấm của những chiếc Smartphone và tiếng gió thổi qua con tàu vùn vụt...
Tàu đến nhà ga Montparnasse vào buổi chiều. Tôi sửa soạn hành lý, thấy bao “napkin” thu nhỏ còn nằm trên bàn và mặt mũi cô gái đã bình thường trở lại nên nghĩ là mọi chuyện êm xuôi. Bỗng nhớ đến người vợ ở nhà và lời dặn dò lúc tạm biệt nên tôi muốn thu hồi bao “napkin”, biết đâu mình sẽ có lúc cần dùng sau này? Đâu ngờ, nó chỉ còn là cái bao không! Đến lúc tôi ngỡ ngàng không biết làm sao cô gái có thể xài hết cái bao giấy ướt dày hơn 2 inches chỉ một lần thấm nước mắt và nước mũi? Tôi nhìn cô ngạc nhiên thầm hỏi, cô tảng lờ không nhìn, không cười hay nói lên một lời ơn nghĩa! Tôi đành vo cái bao plastic ấy bỏ vào thùng rác rồi xuống tàu.
Tất cả chuyện đời vừa xảy ra trên chuyến xe lửa tốc hành tựa như một cuốn phim câm không lời. Thời đại điện tử với Iphone, Ipad, Ipod, searching, texting, emailing... luôn âm thầm phục vụ con người bất cứ lúc nào, nơi nào nên thiên hạ trở nên ái ngại, làm biếng mỗi khi phải ngoại giao tỏ tình hay tâm tình. Nước Pháp và cả thế giới đã và đang thay đổi theo đường lối cá nhân “lạnh lùng” chủ nghĩa mất rồi...
Trên sân ga lúc xuống tàu, vô tình tôi cảm thấy thấm cái “lạnh lùng” tưởng như người với chiếc máy “robot” giống như nhau. Bước nhanh giữa dòng người vội vã, tôi chợt mỉm cười nghĩ đến tình bạn nước Pháp 40 năm già nua đáng lẽ phải chết thì nó vẫn sống... chưa thấm những ưu và khuyết điểm của văn minh thời đại mới. Xa mặt gần nửa thế kỷ mà không cách lòng thì chắc chắn phải là một hạnh phúc lớn cho tình bạn học cũ năm xưa.
Đối với tôi, chuyến thăm nước Pháp lần này thành công hay thất bại là nhờ vào tình bạn bởi vì nếu vắng nó, Paris sẽ chỉ còn là cái xác không hồn! Cô gái xinh đẹp kia không cám ơn tôi một lời cũng đúng thôi vì thực ra, vợ tôi mới chính là người được nhận những lời ơn huệ... nếu có! Nghĩ gần rồi nghĩ xa, khác chi cảnh các sư sãi ở chùa ngày nay thường hay vung tay tặng tiền bạc cho các hội đoàn, chúng ta sẽ phải cám ơn sư hay bá tánh thập phương cúng dường? Ơn nghĩa đồng lần... tự hiểu thế thôi!
2015/01/25
Ngoài mấy đứa yểu mệnh, sớm đáp chuyến tàu suốt về nơi tiên cảnh, còn lại đa số đều sống đời hưu trí rải rác khắp miền quê. Họ là dân Pháp có gốc, có đất của ông bà cha mẹ để lại nên lúc về hưu chọn nơi thôn dã vắng vẻ, đời sống thú vị hơn chốn lao xao thị thành. Tưởng tượng cảnh hoàng hôn có khói lam chiều quây quần bên bếp lửa lúc nào cũng vẫn thi vị và đầm ấm hơn những buổi chiều nhìn nắng quái trên những tầng nhà chọc trời ở nơi phồn hoa đô thị...
Thời đại văn minh, di chuyển bằng xe lửa TGV tốc hành bên Âu châu thật dễ dàng, chỉ cần mua vé giữ chỗ trước, vừa được giá rẻ lại nhanh chóng đi đến nơi về đến chốn. Tôi đi khắp nước Pháp từ Nam chí Bắc, từ Đông sang Tây thăm bạn cũ bằng những chuyến TGV. Khi tàu vừa vào đến sân ga, chúng nó đã chờ sẵn với vợ con rồi cùng lên xe về nhà nghỉ ngơi. Tuy thế, giữa dòng người tuôn ra ở nhà ga, có khi vô tình đứng ngay trước mặt mà chúng tôi vẫn ngỡ ngàng nhìn nhau tự hỏi: “Chả lẽ nó già như thế hay sao?” vì sự thật, mấy ai già mà chấp nhận mình già đâu? Cái già nó chỉ luôn luôn đến với người bên cạnh mà thôi. Có đứa phải vác cả tấm bảng đề tên mình để dễ nhận ra nhau sau từng đó năm nổi trôi.
Hành lý tôi mang, giản dị một va ly cỡ trung và một cái xách tay để những vật thường dùng dù cho chuyến đi được dự tính dài cả tháng. Xa nhau lâu ngày, đến ăn ở nhà người ta chẳng lẽ với hai bàn tay trắng vì thế quần áo thì ít mà quà bánh thì nhiều. Đến đâu cũng chỉ một tuần hay hai ba hôm là lại lên đường thăm gia đình đứa khác nên cần nhiều quà tuy biết rằng chúng nó nhà cao cửa rộng, chẳng thiếu một thứ gì... Tới nơi, cứ việc đãi đằng ăn uống tại một nhà hàng miền quê ấm cúng có lẽ còn thiết thực hơn! Đúng ra, các bạn ấy chỉ cần tôi lặn lội đến thăm rồi cùng nhau hồi tưởng chuyện cũ thuở mới vào đời bên chai rượu quý là đầy đủ ý nghĩa của tình bạn xưa.
Tác giả Cao Đắc Vinh trong chuyến đi.
Tôi đi một mình nhưng vợ tôi cùng cô con gái út giúp đỡ mua bán vì đàn bà thường bén nhậy chuyện quà cáp. Nhiều lần, tôi chỉ cần nói cháu trai ấy 10 tuổi, bà vợ đầm chừng 60, thằng bạn 70... thì một chuyến “shopping” là mọi thứ xong ngay. Vợ con bảo sao dĩ nhiên tôi nghe vậy, không câu nệ mang nhiều thứ lỉnh kỉnh nhưng bản tính đàn ông đi đâu cũng muốn đơn giản và tiện lợi, tránh ôm đồm nhất là những thứ cần dùng hàng ngày thì mua đâu chẳng được.
Thế nhưng sở dĩ có chuyện kể vì ngày tiễn tôi lên máy bay tại phi trường LAX, vợ tôi cứ nhất định giúi vào cái túi xách vai một bao khăn ướt loại “baby wipes” dầy cộm mua ở Costco. Tôi cảm thấy khó chịu vì nghĩ vợ mình sao quá quắt vì bắt tôi mang theo đồ dùng của trẻ em và phụ nữ... Cái đồ này chỉ để các bà và các cô chùi son phấn hay mặt mũi tay chân đám con nít chứ tôi có bao giờ xài đến đâu! Mang đi nặng nhọc rồi cũng quẳng giữa đường. Cuối cùng vì giờ tạm biệt sắp điểm, thôi thì vui vẻ “một sự nhịn bằng chín sự lành” thế là gói “napkin” theo chân tôi du ngoạn phương Tây. Văng vẳng bên tai vẫn còn lời dặn dò của vợ: “Ráng nghe em đi, nó tiện lắm! Thế nào cũng sẽ có lúc anh cần đến”.
Thấm thoát đã hơn 2 tuần, tôi gặp lại bạn bè và thăm viếng cảnh lạ đường xa. Ai cũng hưu trí nên hằng ngày rảnh rỗi, có thì giờ, nhà cửa và xe cộ dành cho tôi. Ngày nào cũng sẵn chương trình đi chơi đó đây nhưng rồi ngày vui qua mau, nhiều lần lại phải bịn rịn nói lời chia tay. Trưa hôm nay, tôi đáp chuyến tàu TGV từ St Brieuc về Paris. Trong toa, người ngồi đông đúc vì khởi hành từ Brest miền Bretagne, tàu ngừng ở tỉnh này chỉ để đón khách. Tôi tìm chỗ dễ dàng vì mỗi vé đều có ghi số. Bốn người ngồi đối diện nhau, ở giữa có một cái bàn nhỏ. Ngồi cạnh cửa sổ phía bên tôi là một phụ nữ trung niên đang say mê đọc cuốn truyện nhỏ bằng bàn tay mà dân Pháp gọi là “livre de poche”. Đối diện chỗ tôi ngồi là một cô gái tuổi chừng 16 cặm cụi làm toán học thi, giấy bút ngổn ngang trên bàn, nét mặt đăm chiêu cô chẳng để ý đến ai ngoại trừ chiếc Iphone trong lòng bàn tay. Tàu chuyển bánh rồi ngừng ở Le Mans, trạm cuối trước khi tới Paris. Du khách lên xuống tấp nập, còn một chỗ trống bên cạnh cô đầm thì có người vừa lên sắp ngồi vào... Đó là một thiếu nữ tóc vàng xinh đẹp ăn mặc gọn gàng kiểu thời trang.
Từ lúc ngồi vào chỗ của mình, cô thiếu nữ cúi đầu, giấu mặt giữa hai cánh tay như đang suy tư chuyện buồn. Thỉnh thoảng cô ngước nhìn mông lung cảnh vật ngoài cửa sổ, vụt hiện vụt biến theo tốc độ con tàu. Lúc xe vừa đạt vận tốc tối đa thì có tiếng nức nở cất lên liên hồi. Mọi người ngơ ngác tự hỏi tiếng ai khóc từ đâu vọng đến rồi khi đã hiểu thì có thái độ bàng quan, lặng thinh và lẳng lặng việc ai người đó làm, đôi mắt lại đăm chiêu “làm việc” với chiếc Smarphone không rời ngón tay. Bỗng cô gái ngước hỏi bà đầm trước mặt: “Bà có khăn “mouchoir” giấy không?” Bà nhìn cô gái nước mắt đang chảy dàn dụa, thấy lạ nhưng bà cũng chẳng hỏi câu nào rồi tìm trong bóp đưa cho cô một tờ “napkin” duy nhất. Cô lau xong, tấm giấy ướt đẫm vo tròn nhão nhẹt.
Tôi nhìn ái ngại, hẳn là cô vừa chia tay người yêu, đang trải qua ngã rẽ một chuyện tình buồn nên mới đâu khổ đến nỗi không thể kềm lòng giữa chỗ đông người. Cô vòng tay, cố tình giấu mặt vì xấu hổ và tôi thấy nước mũi tuôn ra lòng thòng, lơ lửng rớt xuống sàn. Biết làm sao hơn khi nước mắt và mũi chan hòa, chả nhẽ lấy tay quẹt ngang, quẹt dọc thì mặt mũi người đẹp dính tèm nhem thấy sao cho được?
Tác giả Cao Đắc Vinh trong chuyến đi.
Lúc đó, tôi mới nhớ đến bao “napkin” vợ cho ngày tạm biệt vẫn nằm trong túi xách. Tàu chạy vùn vụt tốc độ cao, tôi xiêu vẹo đứng lên kéo nó xuống và lôi ra món quà cần thiết cho cô gái. Khuôn mặt đỏ hồng vì cảm xúc, cô nhìn tôi ngạc nhiên không nói. Mọi người nhìn tôi cũng chẳng ai nói một lời, chỉ tò mò đưa mắt ngó quanh, lẳng lặng mỗi người một ý rồi lại cúi đầu vào chiếc Iphone. Cô vội vàng bóc ra từng tờ lau nước mắt, chùi nước mũi chỉ thoáng chốc mà đã vứt đi một đống giấy... Để cô được tự nhiên, tôi nhắm mắt vờ ngủ và cảm thấy mọi chuyện đang trôi qua lạnh lùng trong toa tàu không một tiếng cười, không một tiếng nói hay động tịch nào ngoại trừ âm thanh tí tách bấm của những chiếc Smartphone và tiếng gió thổi qua con tàu vùn vụt...
Tàu đến nhà ga Montparnasse vào buổi chiều. Tôi sửa soạn hành lý, thấy bao “napkin” thu nhỏ còn nằm trên bàn và mặt mũi cô gái đã bình thường trở lại nên nghĩ là mọi chuyện êm xuôi. Bỗng nhớ đến người vợ ở nhà và lời dặn dò lúc tạm biệt nên tôi muốn thu hồi bao “napkin”, biết đâu mình sẽ có lúc cần dùng sau này? Đâu ngờ, nó chỉ còn là cái bao không! Đến lúc tôi ngỡ ngàng không biết làm sao cô gái có thể xài hết cái bao giấy ướt dày hơn 2 inches chỉ một lần thấm nước mắt và nước mũi? Tôi nhìn cô ngạc nhiên thầm hỏi, cô tảng lờ không nhìn, không cười hay nói lên một lời ơn nghĩa! Tôi đành vo cái bao plastic ấy bỏ vào thùng rác rồi xuống tàu.
Tất cả chuyện đời vừa xảy ra trên chuyến xe lửa tốc hành tựa như một cuốn phim câm không lời. Thời đại điện tử với Iphone, Ipad, Ipod, searching, texting, emailing... luôn âm thầm phục vụ con người bất cứ lúc nào, nơi nào nên thiên hạ trở nên ái ngại, làm biếng mỗi khi phải ngoại giao tỏ tình hay tâm tình. Nước Pháp và cả thế giới đã và đang thay đổi theo đường lối cá nhân “lạnh lùng” chủ nghĩa mất rồi...
Trên sân ga lúc xuống tàu, vô tình tôi cảm thấy thấm cái “lạnh lùng” tưởng như người với chiếc máy “robot” giống như nhau. Bước nhanh giữa dòng người vội vã, tôi chợt mỉm cười nghĩ đến tình bạn nước Pháp 40 năm già nua đáng lẽ phải chết thì nó vẫn sống... chưa thấm những ưu và khuyết điểm của văn minh thời đại mới. Xa mặt gần nửa thế kỷ mà không cách lòng thì chắc chắn phải là một hạnh phúc lớn cho tình bạn học cũ năm xưa.
Đối với tôi, chuyến thăm nước Pháp lần này thành công hay thất bại là nhờ vào tình bạn bởi vì nếu vắng nó, Paris sẽ chỉ còn là cái xác không hồn! Cô gái xinh đẹp kia không cám ơn tôi một lời cũng đúng thôi vì thực ra, vợ tôi mới chính là người được nhận những lời ơn huệ... nếu có! Nghĩ gần rồi nghĩ xa, khác chi cảnh các sư sãi ở chùa ngày nay thường hay vung tay tặng tiền bạc cho các hội đoàn, chúng ta sẽ phải cám ơn sư hay bá tánh thập phương cúng dường? Ơn nghĩa đồng lần... tự hiểu thế thôi!
2015/01/25
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình