Vận Chuyển Tường Thuật

Dịch và soạn từ tài liệu của:

Sarah Gretter, Michigan State University

AmanYadav, Michigan State University

Benjamin Gleason, Iowa State University

 

Nếu bạn quan tâm về những gì mình viết trên facebook, blog, diễn đàn, trang nhà, email, vân vân, nên tự cảm nhận hiệu quả của viết lách và kể chuyện của bản thân như thế nào? Quá trình “Vận chuyển tường thuật” trong thế giới điện tử trực tuyến là một trong vấn đề xã hội và cá nhân đáng chú trọng.

 

Những tiến bộ trong công nghệ đã giúp chúng ta dễ dàng tiếp cận kiến ​​thức gián tiếp mà chúng ta mong muốn về thế giới (Greenfield 2015; Harris và Sanborn 2013). Kể chuyện trong thế kỷ 21 đã phát triển khi mọi người tìm ra những cách mới để ghi lại, chia sẻ và tiêu thụ các câu chuyện: trò chơi, trải nghiệm cá nhân hoặc tin tức chỉ là một số ví dụ (Lundby 2008). Ngày nay, công nghệ hiện đại đã kết hợp hình ảnh với âm thanh và văn bản, đồng thời trao cho mọi người khả năng trở thành người kể chuyện cá nhân và sử dụng môi trường điện tử cho mục đích riêng (Greenfield 2015). Trong cuộc sống bão hòa công nghệ  (Lenhart và cộng sự 2015), việc trao đổi câu chuyện thường diễn ra thông qua văn hóa đại chúng hoặc trên các trang web cung cấp không gian tương tác và không chính thức (Gee 2015; Gleason 2015).

[Điều này được minh họa bằng giới trẻ ngày nay, những người tích cực tham gia vào việc kể chuyện kỹ thuật số (điện tử) trên nhiều nền tảng truyền thông xã hội khác nhau (ví dụ: blog, diễn đàn, mạng xã hội, v.v.) hàng ngày (Lenhart và cộng sự 2015). Số liệu thống kê gần đây cho thấy hơn 94% trẻ vị thành niên và thanh thiếu niên sử dụng phương tiện truyền thông kỹ thuật số hàng ngày, bao gồm xem video trực tuyến, đọc, chơi game và tương tác trên phương tiện truyền thông xã hội; trong khi 34% trẻ vị thành niên và 28% thanh thiếu niên tự viết truyện, bài viết hoặc blog (Rideout 2015).]

Mặc dù các câu chuyện kỹ thuật số thúc đẩy xây dựng cộng đồng thông qua các câu chuyện, nhưng việc không thể phân biệt giữa sự thật và tưởng tượng trong các câu chuyện trực tuyến có thể dẫn đến sự thuyết phục (có nguy cơ). Và mặc dù sự thuyết phục này không phải lúc nào cũng có chủ ý, nhưng tuyên truyền có thể xảy ra khi thông tin, giải trí và thuyết phục được kết hợp một cách có ý đồ nhắm khả năng thay đổi hành vi hoặc hành động của cá nhân (Hobbs và McGee 2014).

Do đó, Internet là một trong những phương tiện hiệu quả nhất cho các hoạt động tuyên truyền (Jowett và O'Donnell 2014), nơi bất kỳ ai cũng có thể thao túng sự ngây thơ, sự thiếu hiểu biết hoặc trạng thái cảm xúc của thanh thiếu niên để gạt bỏ sự hoài nghi và kích động họ bỏ qua những hạn chế của một câu chuyện (Coleridge 1984). Việc tìm ra tài liệu thông tin có bị thao túng để thuyết phục chúng ta hay không có thể là một nhiệm vụ khó khăn và trong các không gian trực tuyến tràn ngập những câu chuyện, những người dùng trẻ tuổi đặc biệt (có nguy cơ.) Họ đang ở giai đoạn quan trọng trong quá trình phát triển, nơi sinh học, nhận thức và các thành phần phát triển xã hội-cảm xúc tương tác (Reynolds 2012) và họ thường có thể chuyển sang các mạng xã hội để được hỗ trợ về mặt cảm xúc (Best, Manktelow và Taylor 2014). Nghịch lý của những thanh thiếu niên trực tuyến này là mặc dù họ dễ bị tổn thương, họ cũng là những người thích mạo hiểm và sẵn sàng chấp nhận rủi ro như kết nối với những cá nhân không quen biết hoặc chia sẻ thông tin cá nhân công khai (White, Gummerum và Hanoch 2015).

Thật vậy, khi trẻ em và thanh thiếu niên không hài lòng với cuộc sống “thực” của mình, chúng có xu hướng coi các nền tảng Internet là môi trường giao tiếp mà chúng coi trọng hơn cuộc sống ngoại tuyến, điều này có thể dẫn đến những rủi ro liên quan đến giao tiếp ẩn danh (Livingstone và Helsper 2007). Green, Chatham và Sestir (2012) đã nhắc nhở chúng ta rằng sự đắm chìm về mặt tâm lý vào câu chuyện của người khác—còn được gọi là “sự vận chuyển của câu chuyện”—bao hàm cảm xúc và sự tập trung chú ý. Hai nghiên cứu của họ cho thấy rằng khi trạng thái cảm xúc trước khi đọc của người đọc phù hợp với tông điệu cảm xúc của một câu chuyện, thì sự vận chuyển vào câu chuyện đó được tăng lên.

Trong một nghiên cứu khác, Green và cộng sự (2004) cho rằng các cá nhân thường có thể phát triển cảm giác kết nối với những người mà họ gặp trong những thế giới câu chuyện này, điều này củng cố sự gắn bó của họ với một cộng đồng cụ thể. Mối liên hệ này, kết quả của việc đắm chìm vào một thế giới câu chuyện cụ thể, là một “quá trình bao gồm việc mất dần nhận thức về bản thân và thay thế tạm thời bằng các kết nối cảm xúc và nhận thức cao hơn” với một người hoặc một mục đích (Cohen 2001, 251). Tất nhiên, việc được đưa vào một thế giới câu chuyện không phải là điều mới mẻ. Chúng ta đã trải nghiệm điều đó khi đọc tiểu thuyết và truyện tranh, xem chương trình yêu thích và nghe radio. Điều mới mẻ là việc giới trẻ liên tục và không tự nguyện tiếp xúc với những câu chuyện không được lọc trong không gian trực tuyến. Lịch sử tóm tắt về kể chuyện được cung cấp bên dưới nhấn mạnh các tính năng khiến kể chuyện kỹ thuật số trở thành một phương tiện độc đáo để cảm thấy được đưa vào thế giới tường thuật thuyết phục.

Từ các bức tranh hang động đến các trang mạng xã hội ngày nay, con người thích chia sẻ những trải nghiệm của mình về thế giới và các tương tác xã hội thông qua các hình thức tường thuật như giai thoại, bài hát hoặc truyện cổ tích (Gottschal và Wilson 2005). Truyện kể định hình cuộc sống: chúng đáp ứng nhu cầu về sự mạch lạc của chúng ta khi đối mặt với những khía cạnh khó hiểu của trải nghiệm cuộc sống (Ochs và Capps 2009), chúng giúp chúng ta hiểu được bản thân và người khác (Gretter 2015), chúng truyền đạt kiến ​​thức mà chúng ta có thể không tiếp cận được (Gottschall và Wilson 2005), chúng cho phép chơi, tưởng tượng, đạo đức và các khả năng nhận thức khác định hình chúng ta trong suốt cuộc đời (Boyd 2009). Thông qua các câu chuyện, chúng ta chia sẻ những mảnh cuộc sống và giao tiếp với người khác vì nhiều mục đích như truyền đạt kiến ​​thức, để lại di sản cá nhân hoặc đơn giản là để giải trí (Zipes 2013).

Trên thực tế, chúng ta thường suy nghĩ theo cách kể chuyện, điều này đôi khi khiến chúng ta khó nhận ra những câu chuyện đóng vai trò trung tâm như thế nào đối với trải nghiệm của con người (Turner 1998). Những câu chuyện được coi là sự thích nghi tiến hóa, đến mức Bruner (1991) lập luận rằng “hiểu biết về câu chuyện là một trong những năng lực tinh thần sớm nhất xuất hiện ở trẻ nhỏ và là một trong những hình thức tổ chức trải nghiệm của con người được sử dụng rộng rãi nhất” (9). Những trải nghiệm phong phú và đa dạng ẩn chứa trong các câu chuyện là một phần không thể thiếu trong cách chúng ta tìm hiểu về môi trường của mình và cách chúng ta hiểu, xử lý và ghi nhớ thông tin (Applebee 1978; Bruner 1991). Những câu chuyện cũng cho phép truyền tải cảm xúc, điều này rất cần thiết để xây dựng cảm giác được thuộc về với người khác bằng cách mang lại ý nghĩa và tầm quan trọng cá nhân cho nội dung câu chuyện (Damasio 1994; Oatley 2002).

Trong thế giới thực, cảm xúc đã định hình sự phát triển của chúng ta từ khi còn nhỏ, thông qua những trải nghiệm trực tiếp hoặc gián tiếp, chẳng hạn như những trải nghiệm được truyền đạt qua những câu chuyện (Bartsch và Wellman 1995; Bruner và Olson 1974; Applebee 1978). Trong khi cảm xúc giúp chúng ta hiểu thế giới xung quanh và định hình cách tổ chức và truyền đạt những trải nghiệm cuộc sống chính mình (Opdahl 2002; Oatley 1992), thì kể chuyện cho phép chúng ta nhận thấy, hiểu, phân loại, giúp ích và quản lý những cảm xúc phát sinh từ những trải nghiệm thế tục (Kurakin 2010).

Nói cách khác, chúng ta, với tư cách là con người, học thông qua và với những câu chuyện ngay từ khi còn nhỏ, và chúng ta liên tục xây dựng bản thân thông qua những câu chuyện khác nhau hiện diện xung quanh mình. Và điều thú vị là, những trải nghiệm gián tiếp về thế giới có thể được truyền đạt qua những câu chuyện thuộc mọi loại, dù chúng là có thật hay hư cấu (Coles 1998; Heath 2004; Miller và Moore 1989; Moje 2000).

Điều quan trọng là phải nhận ra rằng, ngay cả khi là tưởng tượng, tiểu thuyết đóng vai trò thiết yếu trong các quá trình nhận thức và tình cảm ảnh hưởng đến cách chúng ta học (Applebee 1978). Ví dụ, các nghiên cứu trước đây đã thiết lập mối liên hệ chặt chẽ giữa việc đọc truyện trước khi đi ngủ cho trẻ em và sự phát triển các kỹ năng đọc viết (Heath 2004), giữa tiểu thuyết và sự đồng cảm (Bal và Veltkamp 2013; Jarvis 2012), giữa việc học từ tiểu thuyết và trí nhớ (Marsh và cộng sự 2003), cũng như giữa việc đọc tiểu thuyết và sự phát triển cá nhân ở người lớn (Lawrence và Cranton 2015). Boyd (2009) lập luận rằng trong khi các câu chuyện có thật là một cách để chia sẻ thông tin có liên quan với người khác, thì các câu chuyện hư cấu giúp chúng ta hiểu được các trải nghiệm sống và hành vi của con người. Trên thực tế, trong một nghiên cứu mà những người tham gia được yêu cầu dán nhãn hình ảnh về tương tác của con người là có thật hay hư cấu, Mendelson và Papacharissi (2007) phát hiện ra rằng những người tham gia suy nghĩ sâu sắc hơn về hình ảnh khi họ nghĩ rằng chúng là hư cấu.

Cả thông tin thực tế và hư cấu đều có chung mục tiêu: truyền đạt kiến ​​thức, kết nối mọi người, khiến mọi người cười hoặc thậm chí là gây hấn với người khác. Tuy nhiên, trong khi những câu chuyện thực tế đạt được những mục tiêu này bằng cách sử dụng các sự kiện hoặc thông tin có thật, thì những câu chuyện hư cấu lại không đưa ra những tuyên bố về tính trung thực. Do đó, việc bỏ qua sự khác biệt này có thể gây ra hậu quả cho những cá nhân chấp nhận hư cấu là sự thật (Schaeffer 2012). […]

Các nhà nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng trong số 7.804 phản hồi của học sinh, hơn 80% học sinh trung học cơ sở tin rằng quảng cáo trên web là tin tức có thật và hơn 80% học sinh trung học phổ thông gặp khó khăn trong việc phân biệt giữa ảnh thật và ảnh giả - kết luận, "nhìn chung, khả năng lý luận của những người trẻ về thông tin trên Internet có thể được tóm tắt trong một từ: ảm đạm" (Nhóm giáo dục lịch sử Stanford 2016, 4).

Bất kể độ tin cậy, điều làm nên một câu chuyện mạnh mẽ là sức mạnh truyền tải chúng ta vào thế giới tường thuật của nó. Trong mô tả về lý thuyết vận chuyển, Green và Brock (2000) đề xuất rằng việc thưởng thức những câu chuyện phụ thuộc nhiều hơn vào sự đắm chìm trong thế giới tường thuật hơn là vào loại phương tiện truyền thông (ví dụ: truyền hình, sách, v.v.). Thông qua một loạt các thí nghiệm, họ đã chứng minh rằng người tham gia càng được truyền tải vào một câu chuyện, họ càng tin rằng nội dung của câu chuyện là đúng. Các tác giả lập luận rằng chính ý tưởng về sự truyền tải, hay "phản ứng cảm xúc, hình ảnh trong đầu và mất khả năng tiếp cận thông tin trong thế giới thực", đã khiến một câu chuyện trở nên thuyết phục (Green và Brock 2000, 703).

Sự truyền tải vào thế giới tường thuật là một trải nghiệm liên quan đến sự tham gia về nhận thức, tình cảm và hình ảnh trong câu chuyện đó (Green và Brock 2000). Vận chuyển tường thuật mang lại cho chúng ta sự thích thú, cho phép chúng ta thoát khỏi, tự biến đổi và phát triển sự đồng cảm và kết nối với các nhân vật, nhưng cũng có thể dẫn đến sự thuyết phục có ảnh hưởng (Green, Brock và Kaufman 2004).

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc vận chuyển tường thuật hư cấu có thể ảnh hưởng đáng kể đến niềm tin trong đời thực (Appel và Richter 2007; Green và Brock 2000; Prentice, Gerrig và Bailis 1997; Strange và Leung 1999; Wheeler, Green và Brock 1999) và thường thì các cá nhân không thể nhận ra nguồn ảnh hưởng đến thái độ của họ đến từ các sự kiện có thật hay hư cấu (Hasher, Goldstein và Toppin 1977; Johnson, Hashtroudi và Lindsay 1993; Wyer và Adaval 2004). Gerrig (1993) đã nêu rằng khi trải nghiệm những chuyện hư cấu, chúng ta cho rằng thông tin đó là đúng cho đến khi tìm thấy lý do để không tin. Ví dụ, chúng ta không phủ nhận việc Harry Potter sử dụng cây đũa phép - mặc dù chúng ta biết rằng những thứ này không tồn tại trong đời thực - bởi vì nó có ý nghĩa trong bối cảnh của thế giới Harry Potter.

Vận chuyển tường thuật hoạt động như thế nào trong thời đại mà các câu chuyện được chia sẻ rộng rãi trực tuyến? Gibson (1979) giải thích rằng con người tận dụng khả năng mà một môi trường cụ thể cung cấp cho họ. Nghĩa là, sự tương tác giữa môi trường và con người mang đến cho họ cơ hội thực hiện một loạt các hành động mong muốn. Trong trường hợp hiện tại, khả năng của Internet và công nghệ kỹ thuật số cung cấp một chiều hướng đa phương tiện cho các câu chuyện cho phép cá nhân chia sẻ câu chuyện của họ thông qua văn bản, hình ảnh, video hoặc âm thanh (Hoffmann 2010; Rossiter và Garcia 2010).

Một hình thức kể chuyện kỹ thuật số khác biệt, cố ý sử dụng hiệu ứng truyền tải tường thuật để thuyết phục người dùng là quảng cáo trực tuyến, còn được gọi là "quảng cáo gốc" hoặc "nội dung được tài trợ". Nhờ những tiến bộ trong công nghệ, quảng cáo ngày càng được chuyển đổi để không xuất hiện dưới dạng quảng cáo nữa (Clemons và Wilson 2015). Ví dụ, trong một nghiên cứu xem xét hiệu quả quảng cáo thương hiệu xa xỉ thông qua phương tiện truyền tải tường thuật, Kim, Lloyd và Cervellon (2016) đã chỉ ra rằng ở mọi nền văn hóa, những người tham gia đã "được truyền tải thông qua việc ban hành của họ với những huyền thoại và tưởng tượng ngầm ẩn sâu sắc" (311). Nghiên cứu của họ cho thấy rằng các cốt truyện về phương tiện truyền tải tường thuật dựa trên các thông điệp ngầm thực sự có nhiều khả năng thu hút người tiêu dùng hơn (Kim, Lloyd và Cervellon, 2016). Trong một nghiên cứu khác, Brechman và Purvis (2015) đã sử dụng một mẫu người xem Super Bowl XLV (2011) và XLVI (2012) trên toàn quốc, trong đó một nửa số quảng cáo được phát hiện sử dụng phương pháp tiếp cận tường thuật. Các tác giả đã đo lường hiệu quả của phương tiện truyền tải quảng cáo thông qua việc nhớ lại thương hiệu và thay đổi niềm tin.

Mặc dù kết quả cho thấy một số cá nhân có thể tiếp thu phương tiện truyền tải tường thuật nhiều hơn những người khác, họ kết luận rằng phương tiện truyền tải tường thuật trong quảng cáo là một công cụ mạnh mẽ để đình chỉ sự hoài nghi của người tiêu dùng và tác động đến thái độ (Brechman và Purvis 2015).

Khi các thông điệp quảng cáo được chuyển thành những câu chuyện ngắn truyền tải người xem nhằm tạo ra phản ứng tình cảm mạnh mẽ và mức độ tư duy phản biện thấp, thì chúng có thể tác động hiệu quả đến thái độ trong thế giới thực và đánh giá thông điệp tích cực (Brechman và Purvis 2015; Chang 2009; Escalas 2004; Phillips và McQuarrie 2010; Wang và Calder 2006).

Việc thiếu khả năng phân biệt giữa các thể loại tường thuật trong các câu chuyện đa phương tiện có thể ảnh hưởng rất lớn đến cách người dùng xử lý thông tin, đặc biệt là khi giải trí được tạo ra để thu hút khán giả và tăng xếp hạng bằng cách chuyển thể thông tin và sự kiện thành các cốt truyện hấp dẫn (Elliott và King 2010; Mendelson và Papacharissi 2007).

Các mạng xã hội và diễn đàn được sử dụng để truyền bá video, trò chơi máy tính, clip nhạc, meme hoặc ảnh (Bott 2009; Conway và McInerney 2008) và dựa nhiều vào hình ảnh hơn là các câu chuyện dựa trên văn bản để truyền tải thông điệp truyền thông cảm xúc, mà các phương tiện truyền thông chính thống cũng giúp truyền bá thông qua các video lan truyền (Zelin 2015). Một số nhóm thậm chí còn sử dụng các thiết kế theo phong cách hoạt hình, truyện thiếu nhi đầy màu sắc hoặc các nhân vật hoạt hình giống như Disney để thu hút khán giả trẻ (Weimann 2008).

Trong phân tích tổng hợp của mình về các câu chuyện khủng bố, Braddock (2012) đề xuất rằng các câu chuyện cực đoan đóng vai trò thiết yếu trong việc thay đổi niềm tin và thái độ có thể dẫn đến cực đoan hóa. Stevens và Neumann (2009) nhắc lại “những kẻ cực đoan có thể sử dụng Internet để minh họa và củng cố các thông điệp và/hoặc câu chuyện mang tính ý thức hệ. Thông qua Internet, những người có khả năng được tuyển dụng có thể truy cập vào video và hình ảnh mạnh mẽ về mặt hình ảnh, dường như chứng minh cho các tuyên bố chính trị của những kẻ cực đoan” (1). Các nhóm cực đoan (ví dụ: Al-Qaeda, ISIS) đã sử dụng các câu chuyện để truyền bá ý tưởng của họ thông qua các video rap, tạp chí, hình ảnh và các loại phương tiện truyền thông khác, đồng thời trình bày ý tưởng của họ như một lựa chọn để giới trẻ thể hiện sự bất mãn của họ với tình trạng hiện tại (Klausen 2015). Venhaus (2010) đã chỉ ra rằng mục tiêu cực đoan hóa là những cá nhân trẻ tuổi đang tìm kiếm ý thức về mục đích và sứ mệnh trong cuộc sống, và những câu chuyện này cung cấp một nền tảng để thể hiện mục đích đó: "những người tìm kiếm sự trả thù cần một lối thoát cho sự thất vọng của họ, những người tìm kiếm địa vị cần sự công nhận, những người tìm kiếm bản sắc cần một nhóm để tham gia và những người tìm kiếm cảm giác mạnh cần cuộc phiêu lưu" (1). Do đó, những câu chuyện cực đoan hóa này nhằm mục đích làm nổi bật các nguyên tắc của cách kể chuyện truyền thống như khái niệm về tình anh em, sự hy sinh hoặc ý thức về sự gắn kết, đồng thời thu hút sự quan tâm của cá nhân đối với phương tiện truyền thông đại chúng (Gates và Podder 2015; Payne 2009).

Kết luận.

Từ truyện hư cấu đến quảng cáo, từ hoạt động đến cực đoan hóa, mọi người sử dụng các câu chuyện để giao lưu với người khác, xây dựng cộng đồng, thuyết phục mọi người và tìm cách thoát khỏi cuộc sống thường ngày. Làm thế có thể chuẩn bị cho việc đánh giá, phê phán những câu chuyện tìm thấy trong các không gian trực tuyến?

[Vận chuyển tường thuật từ mỗi cá nhân nói lên phẩm chất con người của mỗi bản thân. Vận chuyển tường thuật là một trò chơi giải trí cao cấp và ý nghĩa hơn là chúng ta thường nghĩ, dù chỉ viết đôi câu, đăng vài tấm hình, hoặc thăm hỏi.]

Ngu Yên