Hôm nay,  

Kẻ Phản Bội Di Sản

31/10/202500:00:00(Xem: 1953)
Trump East Wing
Nước Mỹ là quốc gia được xây dựng trên ý thức về di sản. Những người lập quốc hiểu rằng họ chỉ là người giữ hộ, không phải kẻ sở hữu. Trừ Donald Trump. Ảnh ghép: VB
Nước Mỹ là quốc gia được xây dựng trên ý thức về di sản. Những người lập quốc hiểu rằng họ chỉ là người giữ hộ, không phải kẻ sở hữu. Trừ Donald Trump. Ảnh ghép: VB.
 
Năm xưa, khi Benjamin Franklin rời khỏi Hội nghị Lập hiến năm 1787, một người phụ nữ hỏi ông: “Ngài Franklin, chúng ta có được chính thể gì, một nền quân chủ hay một nền cộng hòa?” 

Ông đáp: “Một nền cộng hòa, nếu các người còn giữ được nó.”

Benjamin Franklin muốn nói, một nền cộng hòa, tức chính quyền của nhân dân, dựa trên luật pháp và trách nhiệm của người dân. Nền cộng hoà không tự bền vững, nó chỉ tồn tại nếu người dân có đủ phẩm hạnh, lý trí. Dân chủ không phải một thành quả, mà là thử thách liên tục.

Câu nói ngắn gọn, đanh thép năm xưa của Franklin nay linh nghiệm, dưới thời Donald Trump.

Đập nát

Ngày 6/11/1986, Tổng thống Ronald Reagan phát biểu tại Lễ Cải cách và Đạo luật Kiểm soát nhập cư: “Bất cứ ai, từ bất cứ nơi nào trên trái đất, đều có thể đến sống ở Mỹ và trở thành người dân Mỹ. Tôi tin rằng đây là một trong những nguồn gốc quan trọng nhất của sự vĩ đại của nước Mỹ.”

Những ngày qua, đoạn video của gần 40 năm sống lại mạnh mẽ trên mạng xã hội. Kèm theo đó là những lời thương tiếc về một đế chế Cộng hòa đẹp đẽ, hào hùng, một lãnh đạo đặt lợi ích quốc gia trên quyền lợi cá nhân.

Từ ngày hôm đó, nước Mỹ là “American Dream” của những di dân mưu cầu tự do, dân chủ, là mảnh đất dừng chân của những người đi tìm công bằng, hạnh phúc. 

Từ năm đó, làn sóng di dân đến nước Mỹ đã trở thành một di sản vĩ đại của nước Mỹ.

Gần 40 năm sau, ngày 24/10/2025, con gái của Tổng thống Ronald Reagan, Patricia Ann Davis, mô tả bà rất “đau lòng” khi nhìn khu Cánh Đông của Tòa Bạch Ốc trở thành đống gạch vụn. Trả lời với CNN, bà chỉ trích việc phá hủy tòa nhà lịch sử, và gọi nó là “tượng đài của sự hám danh và tham nhũng.” 
“Thật đau lòng. Tôi thật sự đã khóc. Đó không phải là điều mà tôi nghĩ rằng tôi sẽ nhìn thấy. Đó là một kiểu hủy diệt. Nó đã mất rồi.”

Sáng ngày 20/10, một tấm ảnh xuất hiện trên mạng xã hội. Tấm ảnh được chụp từ xa, do một thường dân đăng lên danh khoản X. Nó nhanh chóng lan tỏa, bùng nổ cùng với sự tức giận, khuấy động cảm xúc của hàng triệu người Mỹ. Tấm ảnh duy nhất được các cơ quan báo chí sử dụng để loan tin sau đó. Khi đó, chỉ một phần của tòa East Wing đang bị cánh tay khổng lồ của chiếc cần cẩu lạnh lùng đập tan thành từng mảnh nhỏ. Cổng hàng rào sắt bị những tấm gỗ che lại, để tránh sự “tò mò” của thế nhân. Nhưng không vì thế mà “vải thưa che được mắt thánh.”

Gần một tuần sau, East Wing bị phá hủy hoàn toàn. Không cơ quan báo chí nào được chụp ảnh. Những danh khoản từ nhân viên liên bang dấu tên trên trang mạng Reddit cho biết họ nhận chỉ thị không được chụp hình East Wing nếu văn phòng làm việc của họ có có hướng nhìn thẳng sang tòa nhà nay chỉ còn là quá khứ.

Tổng thống 47 Donald Trump muốn xây dựng một phòng khiêu vũ trong khu East Wing, với lý do “nhiều người đã ước ao điều này và nay tôi thực hiện đó.” Như những lần đập phá khác trong mười tháng qua, Trump luôn cho rằng ông ta làm “vì rất nhiều người muốn tôi làm.” Trump làm vì “Make America Great Again.” Nhưng sự thật, Trump làm và có thể làm vì sự im lặng của một nhóm người sẵn sàng cúi đầu và quỳ gối vì quyền lợi. Trump làm vì có một danh sách các tài phiệt sẵn sàng cho ông ta tiền để làm điều ông ta muốn. Dù đó là đập nát di sản hay biểu tượng của nước Mỹ.

Khi Donald Trump gặp các nhà tài trợ xây dựng phòng khiêu vũ mới cho ông ta tại Tòa Bạch Ốc vào đầu tháng này, Trump đã nhận được sự ủng hộ tuyệt đối.

“Thưa tổng thống, ông có thể bắt đầu ngay tối nay. Đây là Tòa Bạch Ốc, ngày là tổng thống Hoa Kỳ, ngài có thể làm bất cứ điều gì ngài muốn.”

Vài ngày sau, các đội quân phá dỡ xuất hiện ở East Wing. Một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất của đất nước trở thành đống đổ nát. Các sử gia phẫn nộ. Người Mỹ tức giận. Cựu Đệ nhất phu nhân Hillary Clinton lên tiếng: “Đó là ngôi nhà của người dân, không phải nhà riêng của ông ta.”

Báo chí Mỹ tò mò về một cái tên cho phòng khiêu vũ, hơn là đối chất, bắt Trump phải giải trình về hành động đập nát tòa nhà East Wing mà không cần sự chuẩn thuận của Quốc Hội. Câu hỏi “‘White House là ngôi nhà của người Mỹ hay nhà riêng của tổng thống?’ chưa bao giờ được báo chí khơi gợi để người dân có câu trả lời.

Năm 1948, Tổng Thống Harry S. Truman đã cho xây thêm một ban công khoảng 14 feet ở hành lang phía Nam, nay gọi là Truman Balcony. Theo tài liệu lịch sử, ý tưởng này xuất phát từ nhu cầu thực tế trong quá trình đại tu gần như toàn bộ cấu trúc White House. Phần mở rộng này mang lại không gian ngoài trời riêng tư cho tổng thống và gia đình từ Phòng Bầu Dục ở tầng hai. Tổng thống Truman khi ấy nghĩ rằng, ban công mới là nơi để hít khí trời trong lành của thủ đô, vẫy tay chào người dân Mỹ mà không cần phải xuất hiện hoàn toàn như những buổi họp báo. Điều đáng nói, tổng thống Truman tự chi trả chi phí.

Truman Balcony không phải dễ dàng ra đời. Các nhà truyền thống kiến trúc và Uỷ ban Mỹ thuật Tòa Bạch Ốc đã từng lên án gọi đó là hành động xúc phạm thiết kế tân cổ điển năm 1902, cho rằng nó phá vỡ diện mạo thanh lịch của hành lang. Quốc Hội lo lắng về ngân sách. Báo chí chế giễu nó là loại sở thích vô ích của Truman hoặc thậm chí “ban công nhà quê.” Truman Balcony hoàn thành tháng 3/1948, ban đầu bị phản ứng gay gắt  nhưng sau đó nó nhanh chóng được đón nhận, trở thành một phần không thể thiếu trong các nghi thức, nghi lễ của tổng thống ở tầm vóc quốc gia. 

“Trump Ballroom” hoàn toàn không như Truman Balcony. Trump Ballroom – với giá trị $350 triệu – là một công trình của riêng Donald Trump. Công trình đó là biểu tượng của đế chế độc tài phô trương quyền lực. Từng viên đá đổ nát rơi ra từ East Wing là một mảnh vỡ của di sản – di sản cho một nền cộng hòa từng dẫn dắt nước Mỹ bằng kỷ cương và kiên nhẫn.

Khi Donald Trump bước lên vũ đài chính trị, nước Mỹ không chỉ chứng kiến một biến động quyền lực, mà là một cuộc phản loạn to rộng hơn – phản loạn chống lại chính ý niệm kế thừa. Sự hỗn loạn trong triều đại của ông ta không đơn thuần là hậu quả của một nhiệm kỳ trả thù, mà là một sự đứt gãy của nền tảng lãnh đạo. Những gì Trump tạo ra trong mười tháng qua không chỉ là tranh cãi, mà là một bóng đen phủ lên khái niệm từng định hình nước Mỹ: niềm tin rằng quyền lực phải phục vụ một điều gì đó lớn hơn và ý nghĩa hơn chính nó.

Nước Mỹ là quốc gia được xây dựng trên ý thức về di sản. Những người lập quốc hiểu rằng họ chỉ là người giữ hộ, không phải kẻ sở hữu. 

Hai thế kỷ qua, nước Mỹ sống bằng thử thách đó: qua chiến tranh và khủng hoảng, qua cuộc nội chiến khốc liệt nhưng vẫn được kiềm chế bởi luật pháp và tinh thần thượng tôn pháp luật.

Washington từ chối ngai vàng. Lincoln kêu gọi “thiện tâm cho những điều tốt đẹp.” Eisenhower chọn sự tiết chế thay cho ngạo mạn. Tất cả những người đứng đầu quốc gia đều hiểu quyền lực là tạm thời, nhưng nhân cách thì trường tồn.

Kẻ phản bội di sản

Dưới bóng tối của nhiệm kỳ thứ hai của Trump, khi lịch chuyển sang tháng 10/2025, một cụm từ sắc bén xuyên qua tiếng ồn ào của các sắc lệnh hành pháp và những dòng tweet nửa đêm: kẻ phản bội di sản.

Đây không chỉ là lời chỉ trích của nhà phê bình mà là một bản cáo trạng đương đại, sắc nhọn dành cho những kẻ phá bỏ các công trình, cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, của những gì đã có trước họ, không phải vì một tầm nhìn táo bạo cho sự đổi mới mà bởi ánh hào quang trống rỗng của sự phù phiếm cá nhân. Chính quyền Donald Trump thể hiện đường lối này với tốc độ kinh ngạc.

Từ căn phòng dát vàng óng ánh một cách thô thiển bên trong Tòa Bạch Ốc, cho đến các tổ chức giáo dục, quỹ cứu trợ thiên tai, nghèo đói…chúng là sự xóa sổ. Chúng đè lên di sản chung của nước Mỹ bằng những tượng đài cho cái tôi, để lại một quốc gia trôi dạt trong chứng quên lãng. Khi Dự án 2025 – bản thiết kế của Quỹ Di Sản cho sự lạm quyền độc tài – đang diễn ra tốc độ tranh tối tranh sáng với thời gian của nước Mỹ, rõ ràng đây không phải là sự phá vỡ vì tiến bộ mà là sự hủy diệt đổi lại tiếng vỗ tay.

Sự phản bội bắt đầu ngay trong ngôi nhà chung của nước Mỹ. Trong một động thái khiến các nhà bảo tồn và sử gia sửng sốt. Chính quyền Trump phá bỏ East Wing — một cấu trúc không thể tách rời của dinh thự hành pháp kể từ khi Theodore Roosevelt mở rộng vào năm 1902 — để nhường chỗ cho một phòng khiêu vũ xa hoa. Đây không phải là tái sử dụng thích ứng; đây là sự phá hoại biểu tượng kiến trúc, bỏ qua các luật bảo tồn liên bang, trưng cầu ý dân, và đánh giá chuyên gia đối với các địa điểm có ý nghĩa quốc gia.

Khi người ta nhân danh tình yêu để hủy hoại đối tượng mình yêu, thì đó là sự phá hoại hơn là gìn giữ. Khi một người tin rằng phá đổ là cách thuần khiết nhất để chứng minh lòng trung thành, thì đó kẻ phá hoại.

Tổng thống Donald Trump luôn tự xem mình là người “giải phóng” nước Mỹ, “làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại,” nhưng câu hỏi thật sự là: nước Mỹ sau đó có mạnh mẽ hơn không, hay chỉ trống rỗng hơn?

Chính quyền Donald Trump, với đội phá hoại từ Dự án 2025, phá bỏ không phải để xây mới mà để đứng một mình trên đống đổ nát. Chúng ta, những người thừa kế, có thể trả lời cho câu hỏi của Benjamin Franklin không?

Kalynh Ngô

Xem ra thì người Mỹ, không ít, đang chán tự do và nước Mỹ đang mấp mé bên bờ vực của tấn thảm kịch mà nước Đức đã sa chân cách đây một thế kỷ khi, trong cuộc bầu cử năm 1933, trao hết quyền tự do cho Adolf Hitler, để mặc nhà dân túy có đầu óc phân chủng, độc tài và máu điên này tùy nghi định đoạt số phận dân tộc. Mà nếu tình thế nghiêm trọng của nước Đức đã thể hiện từ trước, trong cương lĩnh đảng phát xít cả khi chưa nắm được chính quyền thì, bây giờ, với nước Mỹ, đó là Project 2025.
Từ 20 năm qua (2004-2024), vấn đề hợp tác giữa người Việt Nam ở nước ngoài và đảng CSVN không ngừng được thảo luận, nhưng “đoàn kết dân tộc” vẫn là chuyện xa vời. Nguyên nhân còn ngăn cách cơ bản và quan trọng nhất vì đảng Cộng sản không muốn từ bỏ độc quyền cai trị, và tiếp tục áp đặt Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Cộng sản Hồ Chí Minh “làm nền tảng xây dựng đất nước”...
Cái ông Andropov (“nào đó”) nghe tên cũng có vẻ quen quen nhưng nhất thời thì tôi không thể nhớ ra được là ai. Cả ủy ban nhân dân Rạch Gốc và nhà văn Nguyên Ngọc cũng vậy, cũng bù trất, không ai biết thằng chả ở đâu ra nữa. Tuy vậy, cả nước, ai cũng biết rằng trong cái thế giới “bốn phương vô sản đều là anh em” thì bất cứ đồng chí lãnh đạo (cấp cao) nào mà chuyển qua từ trần thì đều “thuộc diện quốc tang” ráo trọi – bất kể Tây/Tầu.
Việt Nam và Trung Quốc đã ký 14 Văn kiện hợp tác an ninh Chính trị, Kinh tế-Thương mại và Văn hóa-Báo chí trong chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của Tổng Bí thư Tô Lâm từ ngày 18 đến 20/08/2024. Trong số này, Văn kiện kết nối và thiết lập 3 Tuyến đường sắt giữa hai nước được gọi là “anh em” đã giúp Trung Quốc liên thông ra Biển Đông và bành trướng thế lực kinh tế...
Tại Campuchia, kênh đào Phù Nam Techo, trị giá 1,7 tỷ USD sẽ kết nối Phnom Penh và Vịnh Thái Lan, tượng trưng cho niềm tự hào dân tộc, an ninh và kết nối thương mại quốc tế. Người ta có thể cảm thấy như thế qua lời tuyên bố của Thủ tướng Campuchia Hun Manet và của ông Hun Sen, trong cương vị cố vấn, người đã chuyển giao quyền lực từ cha sang con vào năm ngoái...
Danh từ được tác giả dùng trong bài này không phải là danh từ theo tự loại mà là một thuật ngữ của Việt Cộng. Thuật ngữ Việt Công hay là danh từ Việt Cộng là những thuật ngữ, những từ được dùng trong nước dưới chính quyền Cộng sản Việt Nam. Ở trong nước người ta không dùng từ “Việt Cộng” mặc dầu Việt Cộng chỉ có ý nghĩa là Cộng Sản Việt Nam chớ không có nghĩa gì khác. Phải nói rõ ràng và dài dòng như vậy để tránh hiểu lầm và hiểu sai. Những danh từ đề cập trong bài viết này đa số là những danh từ kinh tế, vì chủ đề của bài viết là kinh tế, phân tích những ván đề kinh tế, nhận định về kinh tế chớ không phải chính trị, mặc dầu kinh tế không thể tách rời khỏi chính trị, xuất phát từ chính trị và tác động trở lại đời sống của mỗi con người chúng ta.
“Tôi hơi chậm hiểu lại rất chóng quên nên dù đã lê lết qua hơi nhiều trường ốc (trong cũng như ngoài nước) nhưng trình độ học vấn và kiến thức cũng chả̉ tới đâu, vẫn chỉ ở mức làng nhàng. Nói tóm lại là thuộc loại “xoàng”! Ơ! “Xoàng” thì đã sao nhỉ? Cũng không đến nỗi trăng/sao gì đâu, nếu tôi biết điều (biết chuyện – biết thân – biết phận) hơn chút xíu. Khổ nỗi, tôi lại cứ tưởng là mình cũng thuộc loại đầu óc trung bình (hoặc chỉ dưới mức đó không xa lắm) nên ghi danh học – tùm lum/tùm la – đủ thứ phân khoa: Triết Lý, Tâm Lý, Xã Hội, Nhân Chủng …
Một bài viết ngay sau khi được bầu vào chức Tổng Bí thư đảng CSVN cho thấy ông Tô Lâm đã hiện nguyên hình một người giáo điều, bảo thủ và hoài nghi trong “hợp tác quốc tế” với các nước. Trước hết ông cáo giác: “Các thế lực thù địch, phản động chưa bao giờ từ bỏ âm mưu lật đổ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.” Lời tố cáo này không mới vì chỉ “nói cho có” và “không trưng ra được bằng chứng cụ thể nào”, giống hệt như những người tiền nhiệm...
- Mình lúc này không muốn theo dõi tin tức nữa. Mệt lắm. - Mình cũng vậy, không đọc báo, chỉ xem phim hoặc nghe thuyết pháp, tránh nhức đầu. - Đời người ngắn ngủi, sao phải tốn thì giờ… - Ở tuổi này, chuyện gì không vui xin miễn, tội gì phải đọc tin tức rồi tự mình làm khổ mình. Trong những năm gần đây, những phát biểu đại loại như trên từ bạn bè khiến những người trong ngành chúng tôi đôi lúc không khỏi ngán ngẫm về công việc báo chí của mình, một việc làm nếu đã không được tưởng thưởng tài chánh tương xứng, thì phần thưởng tinh thần từ ý nghĩa tự nó cũng không đủ bù đắp. Đọc báo hay không đọc báo?
Hồi đầu thế kỷ, có bữa, tôi nhận được thư của Vũ Thư Hiên. Ông hớn hở cho hay “Anh Tấn sắp sang Pháp chơi với anh vài tuần”. Thuở ấy, hai ông còn khá trẻ trung (và còn sung lắm) nên chắc chắn là đôi bạn già sẽ đi lung tung khắp Âu Châu, chứ dễ gì mà chịu quanh quẩn ở Paris. Mãi cả chục năm sau, sau khi nhà văn Bùi Ngọc Tấn lâm trọng bệnh, tôi mới nghe ông nhắc đến chuyến du hành thú vị này (với ít nhiều tiếc nuối) trong một cuộc phỏng vấn dành cho BBC – vào hôm 14 tháng 11 năm 2014: “Sang châu Âu, tôi quan sát dáng người đi, nét mặt của họ khác dân mình lắm… Đi thì mới biết mình bị mất những gì.”
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.