Vào ngày của tháng 12/2025, cái tên "Donald J. Trump" đã được các công nhân bắt vít lên mặt đá cẩm thạch của Kennedy Center. Và vào ngày cuối cùng của tháng 5/2026, một chánh án liên bang đã ra lệnh gỡ nó xuống. Vỏn vẹn năm tháng. Chưa tròn một mùa nắng hay mùa mưa.
Chánh án liên bang Christopher R. Cooper, trong phán quyết dài 94 trang công bố vào hôm thứ Sáu, 29/5, đã viết rất rõ và chính xác, về những điều đã được chuẩn thuận thành luật: "Đạo luật thành lập Kennedy Center đã quy định rõ ràng rằng Trung Tâm này mang tên Tổng Thống Kennedy, và không thể mang bất kỳ tên chính thức nào khác hay được dùng làm nơi tưởng niệm công khai cho bất kỳ ai khác chỉ dựa trên quyết định đơn phương của Hội Đồng Quản Trị. Quốc Hội đặt tên cho Kennedy Center, và chỉ có Quốc Hội mới có thể thay đổi tên đó."
Phán quyết ngắn gọn của một vị chánh án liên bang hôm nay sẽ làm cho không ít người vui mừng. Lẽ dĩ đó là những người tôn trọng lịch sử và phản đối chính sách cai trị độc tài, tư lợi. Nhưng nghĩ thật lạ, phán quyết đó lẽ ra không cần một vị chánh án liên bang phải viết xuống. Vì nó quá hiển nhiên.
Nhưng nó đã phải được viết ra, bởi vì nước Mỹ và cả vị chánh án ấy đang sống trong thời đại mà những điều hiển nhiên cần phải đưa ra tòa án mới được công nhận.
Kennedy Center vốn ra đời từ sự đau thương, mất mát của một gia đình, một quốc gia. Tổng Thống John Fitzgerald Kennedy bị ám sát tại Dallas ngày 22/11/1963. Ông đã nâng đỡ nghệ thuật, đã tin tưởng, với chủ nghĩa lý tưởng đặc trưng của thế hệ mình, rằng cái đẹp là một trách nhiệm dân sự. Năm 1964, Quốc Hội đã giữ lại ký ức về ông trong một đạo luật liên bang, đặt tên cho khu phức hợp nghệ thuật biểu diễn trên bờ sông Potomac, không đơn thuần là một tòa nhà mà là một đài tưởng niệm – đài tưởng niệm quốc gia chính thức duy nhất dành cho vị tổng thống thứ 35 trong thủ đô. Luật pháp nói rõ: không tên nào khác được xuất hiện trên những bức tường đó.
Có lẽ những nhà làm luật, từ chính chiếc ghế của họ trên sàn nhà Quốc Hội, đã biết ngay từ khi đó, ký ức thì rất mỏng manh, và quyền lực thì luôn được thèm khát.
Thực tế hôm nay đã chứng minh rất nhiều về điều đó. Sau khi trở lại Tòa Bạch Ốc, Donald Trump đã đuổi Hội Đồng Quản Trị của Kennedy Center, tự bổ nhiệm mình làm chủ tịch, và lấp đầy các vị trí bằng những người trung thành. Hội đồng gà nhà đã bỏ phiếu đổi tên trung tâm thành "Trump Kennedy Center." Chỉ trong vòng một ngày, công nhân đã có mặt tại mặt trước tòa nhà. Cái tên Donald J. Trump được gắn lên, chễm chệ, hài hước, bên cạnh một cái tên được lịch sử tưởng nhớ mà không cần ủy quyền của Quốc Hội. Cũng chẳng qua cuộc thảo luận công khai nào. Quốc Hội im lặng, không dám thừa nhận rằng họ đang nhìn thấy người ta đang xóa bỏ đài tưởng niệm dành cho một vị tổng thống tiền nhiệm bị ám sát để gắn thêm tên của một người đang sống vì hư danh.
Khi cái tên đầy đủ xuất hiện trên biển hiệu và tất cả mọi thứ thuộc về Kennedy Center, nó bỗng trở thành một sự hài hước khoác long bào: "Trung Tâm Nghệ Thuật Biểu Diễn Donald J. Trump và John F. Kennedy." Tên Kennedy vẫn còn đó, nhưng giờ đây như thể là một tiết mục phụ, một mệnh đề phụ thuộc trong câu chuyện của người khác.
Chánh Án Cooper đã không ngần ngại khi nói về hành vi của cái hội đồng gà nhà ấy. Ông gọi quyết định đóng cửa trung tâm hai năm để tu bổ, bắt đầu vào ngày 4/7, là "thiếu thông tin" và "có vẻ như đã được định sẵn từ trước." Ông viết rằng mặc dù các báo cáo khác nhau đã đề nghị các dự án tu bổ, nhưng không ai đề nghị đóng cửa hoàn toàn hai năm để thực hiện.
Dân biểu Joyce Beatty của tiểu bang Ohio, người đã đệ đơn kiện vào tháng 12/2025 và có đơn kiến nghị đã dẫn đến phán quyết hôm nay, đã tuyên bố "Kennedy Center là một tổ chức thuộc về người dân Mỹ, không phải của Donald Trump," bà nói. "Ông ta đã xúc phạm đài tưởng niệm thiêng liêng này vì lòng hư danh của chính mình." Đó là lời nói của người đã chứng kiến một đài tưởng niệm bị xâm phạm ngay trước mắt mình và họ không chọn im lặng.
Nhìn thoáng qua, đây là một câu chuyện pháp lý như vô vàn đơn kiện khác từ ngày Trump trở lại nắm quyền: một tổng thống đã vượt quá thẩm quyền theo luật định, một tòa án đã dạy ông ta bài học pháp lý. Nếu không có gì thay đổi… phải, tức nếu không có những vụ kháng án để trả thù, những cái tên sẽ được gỡ xuống trong vòng mười bốn ngày, theo lệnh của chánh án. Trung tâm sẽ không đóng cửa vào ngày 4/7. Kennedy Center sẽ một lần nữa là Kennedy Center. Hệ thống pháp luật đã hoạt động, đúng như nó được thiết kế để làm như vậy.
Nhưng, phải chăng, có điều gì đó sâu thẳm hơn ở đây mà sự giải quyết pháp lý không thể giải quyết hoàn toàn? Điều gì đó còn vương vấn sau khi giàn giáo được dỡ xuống và công nhân cạy những chữ cái ra khỏi đá cẩm thạch, vứt vào sọt rác? Câu hỏi còn để lại là câu hỏi về lịch sử và những người giữ gìn nó. Về việc ai quyết định cái tên nào trường tồn và cái tên nào không? Về cả ý nghĩa của việc tôn vinh người đã khuất trong một nền dân chủ nơi người đang sống nắm giữ quá nhiều quyền lực.
Tổng Thống John Kennedy đã bị ám sát sáu mươi hai năm trước. Đài tưởng niệm của ông trên bờ sông Potomac là lời nhắc nhở về một vết thương đặc biệt của nước Mỹ, của một quốc gia đã mất đi một vị tổng thống vì bạo lực. Khu phức hợp nghệ thuật mang tên ông không như một chiếc cúp, mà như một vết thương được chuyển hóa thành vẻ đẹp.
Một tổng thống mang nhiều bản án trong “Resume” tự động để tên mình, khi còn sống, bên cạnh tên của ông, không chỉ đơn thuần là bất hợp pháp. Đó là một hành động phá hoại lịch sử, một vết dầu mỡ đã hư bôi lên tấm kính mà qua đó chúng ta nhìn lại quá khứ của chính mình.
Chính quyền Trump rất có thể sẽ kháng cáo phán quyết của Chánh Án Cooper. Cuộc chiến pháp lý có thể còn tiếp tục. Nhưng hôm nay, vào thứ Sáu cuối cùng của tháng 5/2026, một tòa án đã nói: cái tên Donald J. Trump không thuộc về nơi này.
Lịch sử cũng đã nói điều đó, theo cách lặng lẽ hơn của nó. Cái tên "Trung Tâm Nghệ Thuật Biểu Diễn Donald J. Trump và John F. Kennedy" chỉ tồn tại được năm tháng. Nó sẽ xuất hiện trong các chú thích, trong cơ sở dữ liệu pháp lý, trong những bản phúc trình sau này làm cho một quốc gia xấu hổ khi nhìn lại. Nó sẽ không xuất hiện trên bức tường đá hoa cương.
Một lần nữa, nếu không có gì thay đổi, sau hai tuần nữa, Kennedy Center sẽ lại mở cửa. Âm nhạc sẽ lại vang lên. Sân khấu sẽ được thắp sáng đèn. Và trên những bức tường, tên của một vị tổng thống yêu nghệ thuật bị ám sát khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp sẽ vẫn còn đó. Có những cái tên được lịch sử khắc ghi. Có cái tên khác do tham vọng bắt ốc gắn vào.
Chỉ một cái tên là ở lại đúng nghĩa.
Kalynh Ngô
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình