Ảnh: American Community Media
Quận Cam (VB)- Khi các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt ngày càng gia tăng cường độ, đe dọa các cộng đồng cư dân nghèo, các cuộc thảo luận công khai về biến đổi khí hậu gần như đã biến mất tại chính trường Mỹ. Trong khi các nhà khoa học khí hậu đang dự báo một đợt El Niño có thể mạnh nhất trong thế kỷ, chính phủ Trump và những tập đoàn dầu mỏ lại đang cắt giảm những cam kết về khí hậu. Những thông tin sai lệch về sự phát triển và chi phí của năng lượng sạch vẫn được lan truyền, cùng với luận điệu “biến đổi khí hậu là không có thật!”
Làm thế nào để đối phó với sự thay đổi trong chính sách và các thông điệp về khí hậu của liên bang, trong khi người dân đang phải hứng chịu hạn hán, lũ lụt, mực nước biển dâng? Các cộng đồng cư dân đang trực tiếp đối mặt với những tác động này phản ứng như thế nào, xây dựng khả năng đối phó ra sao? Trong một cuộc họp báo trên mạng diễn ra vào cuối tháng 7 do American Community Community tổ chức, các diễn giả sau đây đã nêu các giải pháp, chiến lược, thảo luận về ý nghĩa của vấn đề này trong hiện tại và tương lai:
Giáo sư Karen McKinnon, Giáo sư chuyên ngành Thống kê và Môi trường, UCLA
Mark Valentine, Cố vấn cấp cao tại Omega Resilience Awards, sáng lập viên ReFrame It
Shina Robinson, Giám đốc Dự án về Khả năng chịu đựng, Asian Pacific Environmental Network.
Cả nước Mỹ đang đối mặt với nắng nóng kỷ lục, khói bụi từ cháy rừng, và một đợt El Niño có thể đi vào lịch sử. Trong khi đó, việc chính quyền liên bang cắt giảm các chương trình dự báo và ứng phó với khí hậu, khiến việc dự đoán và ngăn chặn các hiện tượng thiên tai trở nên khó khăn hơn. Chính quyền Trump đã đề nghị cắt giảm khoảng 27% ngân sách của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia (NOAA), xóa bỏ hoàn toàn bộ phận nghiên cứu của cơ quan này. NOAA cũng đã ngừng cập nhật cơ sở dữ liệu lâu năm vốn dùng để theo dõi chi phí thiệt hại của các thảm họa thời tiết. Việc cắt giảm nhân sự đã buộc Cơ quan Thời tiết Quốc gia phải tạm dừng hoặc giảm tần suất sử dụng khinh khí cầu, một dữ liệu đầu vào quan trọng cho dự báo thời tiết, trước đây được thực hiện hai lần mỗi ngày tại hơn một chục văn phòng.
"Vào thời điểm này, mọi đợt nắng nóng đều trở nên gay gắt hơn do biến đổi khí hậu," bà Karen McKinnon, cho biết. “Các hình thái thời tiết nắng nóng đang diễn ra trên nền nhiệt độ cơ bản cao hơn trước, vì vậy chúng ta đang chứng kiến một chuỗi các đợt nắng nóng phá kỷ lục đều đặn. Điều này có thể gây bất ngờ cho một số người. Tuy nhiên, xét về mặt khoa học thì nó là hiển nhiên.”
Trong những năm gần đây, khoa học khí hậu đã đạt được những bước tiến đủ để định lượng mối liên hệ giữa các hiện tượng thời tiết cụ thể với biến đổi khí hậu do con người gây ra. Trước đây, nhiều người khó hình dung được ý nghĩa thực sự khi nghe nói “thế giới sẽ nóng lên thêm hai độ C.” Con số này không thực sự tác động mạnh đến nhận thức của họ! Nhưng nay thì hậu quả rõ ràng hơn. Khi khói từ các đám cháy rừng ở Colorado và Utah đang tràn ngập, bà McKinnon buộc phải ngăn con mình không được đi cắm trại ngoài trời. Làm sao để cứu vãn lại những mùa hè không bị khói bụi phá hỏng? Chúng ta biết chính xác nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu; do đó về mặt lý thuyết chúng ta có thể đảo ngược tình trạng này. Nhưng để làm được điều đó, cần thực hiện những thay đổi lớn về mặt cấu trúc nền kinh tế nhằm cắt giảm khí thải carbon trên toàn cầu. Việc giảm thiểu hiệu ứng đảo nhiệt đô thị bằng cách tăng cường cây xanh tại những khu vực đô thị là một trong những giải pháp hợp lý. Cần phối hợp nhiều biện pháp như vậy ở mọi cấp khi mà chính quyền liên bang không quan tâm.
Bà Shina Robinson cho biết nhu cầu thích ứng đang thay đổi cách sống của cư dân gốc Á nhập cư tại Vùng Vịnh (Bay Area), những người sống dọc theo các hành lang công nghiệp. Tổ chức APEN đang đầu tư vào các "trung tâm tăng cường khả năng chịu đựng" (resilience hubs). Đây là những cơ sở cộng đồng đáng tin cậy, nơi người dân có thể tiếp cận các dịch vụ và chương trình quanh năm, được cung cấp thông tin xác thực về những vấn đề khoa học, y tế, xây dựng năng lực ứng phó trước thiên tai.
Một ví dụ điển hình của APEN là Trung tâm Giải trí Lincoln ở khu phố Tàu (Chinatown) tại Oakland, California. Hiện nay trung tâm phục vụ khoảng 1,000 người mỗi ngày. Buổi sáng có người cao niên đến tập thái cực quyền, chơi bóng bàn, khiêu vũ. Có các chương trình dành cho học sinh sau giờ tan trường; buổi tối là các hoạt động dành cho thanh thiếu niên với sân bóng rổ. Trung tâm mở cửa từ sáng sớm đến tối, suốt bảy ngày trong tuần. Trung tâm cũng kết nối các gia đình lao động với chương trình hỗ trợ CalFresh, dịch vụ ghi danh cử tri, các lớp học cao đẳng cộng đồng miễn phí. Các dịch vụ được cung cấp bằng tiếng Quảng Đông, tiếng Quan Thoại, tiếng Việt, tiếng Hàn... Dự kiến vào cuối tháng 7, trung tâm sẽ khởi công dự án cải tạo nhằm bổ sung hệ thống điện mặt trời, pin dự phòng, hệ thống lọc không khí hiện đại và bếp cộng đồng, Đây là một trong những trung tâm tăng cường khả năng ứng phó của cộng đồng cấp đô thị đầu tiên trên cả nước. Mặc dù nước Mỹ đang chứng kiến những mối đe dọa cắt giảm ngân sách liên bang nghiêm trọng, nhưng trung tâm là một ví dụ cho thấy những cơ sở địa phương vẫn có thể đóng vai trò chủ đạo trong việc phục vụ cộng đồng.
Ông Mark Valentine cho biết sự giằng co giữa nhận thức ở địa phương và sự cản trở từ chính quyền quốc gia cũng đang diễn ra trên quy mô toàn cầu. Ông mô tả tình trạng "đa khủng hoảng" (polycrisis) là sự hội tụ của các áp lực về kinh tế, môi trường và chính trị. Biến đổi khí hậu thực sự nổi lên như một vấn đề trọng tâm, hầu hết các viễn cảnh tương lai đều không sáng sủa; đủ loại thảm họa từ ngập lụt vùng ven biển, cháy rừng, hạn hán... Kể từ năm 2022, các tổ chức hợp tác với Omega Resilience Awards tại Buenos Aires, Delhi, vùng Đồng bằng sông Niger đã đề cử hơn 1,500 ứng cử viên cho chương trình học bổng Omega Resilience. 63 người đã nhận được tài trợ và đào tạo, bao gồm những người bản địa bảo vệ đất đai ở Chile và Colombia, các cộng đồng nông thôn ở châu Phi đang trau dồi các chiến lược phát triển thích ứng.
Tổ chức còn có các nghiên cứu sinh tại Mỹ Latin đang đấu tranh chống lại tình trạng “khai thác tài nguyên nhân danh màu xanh” (green extractivism). Đây là những công ty tìm kiếm khoáng sản đất hiếm để cung cấp cho các quốc gia Bắc Mỹ, giúp các quốc gia này không bị ô nhiễm, nhưng lại tàn phá nghiêm trọng môi trường sống của người dân địa phương. Tương tự, hiện có sự phản đối các dự án thủy điện quy mô lớn được xây dựng ở dãy Himalaya, các dự án điện gió ở vùng ven biển Ấn Độ và Đông Nam Á. Nếu chính các cộng đồng cư dân được tham gia vào tiến trình với trình độ chuyên môn, sẽ không còn có những “vùng hy sinh” nữa. Người dân địa phương sẽ không chấp nhận để nơi mình sinh sống bị ô nhiễm. Khi các quốc gia đang chuyển từ nền kinh tế dựa vào nhiên liệu hóa thạch sang nền kinh tế hướng tới sự phát triển bền vững, phương thức thực hiện với tầm nhìn chung vì lợi ích toàn cầu, dành cho mọi sắc dân là chiến lược quan trọng.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình