Bạn,
Chuyện kể trong lá thư này là chuyện của những trẻ em nghèo ở biên khẩu Lao Bảo, vùng biên giới Việt-Lào. Lao Bảo thuộc địa phận huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị. Tại đây, vào mùa hè, không còn buổi học buổi làm như trong năm học, những đứa trẻ vùng biên này bước vào cuộc mưu sinh thực sự, đánh vật với cùi măng trên rẫy, bao muối oằn long. Báo Dân Trí viết về những ngày hè khốn khổ của trẻ em ở Lao Bảo qua đoạn ký sự như sau.
Đến cửa khẩu Lao Bảo, không khó để tìm thấy những đứa trẻ chừng 14, 15 tuổi làm nghề bốc xếp. Hầu hết chúng đến từ các bản, làng ven thị trấn. Các em đi làm để đỡ đần cha mẹ, để có tiền dành dụm cho năm học mới, để có manh áo mới ngày tựu trường. Đội quân cửu vạn nhí có chừng 10 đến 15 em, đều một hoàn cảnh khó khăn như nhau. Một ngày lao động của các em thường bắt đầu từ sáng sớm cho đến xòe bàn tay trước mặt khó nhìn thấy ngón mới ra về. Tuổi thơ của các em là những giấc ngủ chập chờn bị đánh thức mỗi sớm mai
Bản Hà Lệt vào mùa mưa con đường đất đỏ trở nên lầy lội hơn. 5 giờ sáng, Hồ Thị Kèn (5 tuổi, người PaCô) bị đánh thức bởi đám cửu vạn nhí trong bản. Kèn mệt mỏi đếm từng bước chân xuống nấc thang của nhà sàn. Ăn vội chén cơm nguội sót lại đêm qua, vác quang gánh chuẩn bị bước vào cuộc mưu sinh. Từ bản Hà Lệt lên cửa khẩu chỉ chừng hơn cây số nhưng cũng phải dậy thật sớm để kịp bốc chuyến hàng. Kèn cho hay: "Ở cửa khẩu không nhiều việc nhưng phải biết chọn việc nào vừa sức. Việc nặng họ trả nhiều tiền mình cũng làm không nổi".
Theo chân cửu vạn nhí kiếm cơm còn có những em học sinh tiểu học từ các làng Xuân Phước, Tân Kim tìm lên cửa khẩu lượm bao chai, phế liệu về bán. Lên tới cửa khẩu, lũ trẻ nhanh chân hoà vào dòng người đen đặc mua bán. "Cháu làm cho cô!", Kèn nhanh nhảu vớ lấy bao hàng của một tiểu thương ở cửa khẩu. Chưa kịp vứt bao hàng lên xe bò cho những cửu vạn lớn hơn, em đã phải xoay sang kiếm bao khác để bốc. Kèn cho biết, làm ở đây việc ít mà người làm thì đông, mình phải nhanh chân mới có việc. Thường thì mỗi cửu vạn nhí đều chọn cho mình một mối hàng riêng. Mỗi ngày quần quật dưới cái nắng và gió Lào khô khốc, những đứa trẻ cũng kiếm được 20 đến 25 ngàn đồng. Không như Hồ Thị Kèn lên đây để phụ giúp cha mẹ em, Xôm Tơn (14 tuổi), chỉ có một thân một mình. Em mồ côi cha mẹ từ nhỏ hiện đang sống với một người cô ở trong bản Katang. Tơn cho biết những ngày hè này em làm thêm để ra năm có tiền đi học.
Bạn,
Phóng viên báo Dân Trí ghi nhận rằng khi nhìn những tấm thân mỏng như chiếc lá, ướt đẫm mồ hôi phải gồng mình bê những kiện hàng nặng trịch mà thấy xót lòng. Những đứa trẻ tuổi đời chỉ mới 13, 14 nhưng khuôn mặt già trước tuổi, trên khuôn mặt đen đúa, chỉ có đôi mắt là trong sáng lạ thường! Đôi mắt ngây thơ ấy đã ám ảnh phóng viên này suốt nẻo đường về.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình