Hôm nay,  

Chất đất hiếm: R.E.E.

10/10/201700:00:00(Xem: 31444)
Chất đất hiếm - REE
Thanh Trương Lacey

 
Trong tương lai, quốc gia nào làm chủ nguồn đất hiếm sẽ làm bá chủ về mặt công nghiệp kỹ thuật cao cấp trong nhiều lãnh vực.

*

Đất hiếm đang được dùng trong công nghệ có mức đòí hỏi kỹ thuật cao như pin điện cho xe hơi, các cơ phận điện tử quốc phòng và trong nhiều lảnh vực khác.    Đất hiếm được xem là “quý hơn vàng” vì có nó mới có thể chế tạo đươc những sản phẩn công nghệ cao.  Hiện nay Trung quốc có rất nhiều mỏ về đất hiếm và coi như đang ở vị thế “bá chủ hoàn cầu” về khoáng chất quý này và đang cố tình giảm lại mức xuất cảng làm ảnh hưởng rất nặng nề đế công nghệ kỷ thuật của Nhật và nhiều quốc gia tiên tiến khác.  Chúng ta thử tìm hiểu thêm về chất đất hiếm  hay R.E.E. này.                   

Chất đất hiếm, hay rare earth element, viết tắc là R.E.E., được định nghĩa là một kết hợp của 17 hoá chất , trong đó có hai chất có tên là Scandium, Yttrium và 15 chất Lanthanides.  Scandium và yttrium được xem là đất hiếm vì có nằm chung quặng mỏ với chất lanthanides và có cùng giá trị hoá học.

Dù có tên khác nhau nhưng các chất đất hiếm ( trừ chất có tính bất định cao là promethium ) thì các chất khác tương đối có nhiều trong vỏ trái đất.  Tuy nhiên vì do tính sở -hữu- điạ- chất, chúng không thể được tìm ở hình thức cô đọng và ít tốn kém.  Chính vì sự hiếm hoi của những khoáng chất này  nên chúng được gọi là “đất hiếm”.  Chất đầu tiên là gadoline được lấy ra từ một mỏ ở làng Ytterby, Thụy điển; nhiều chất khác được đặt tên lấy từ địa danh này, một số khác được lấy tên các khoa học gia đã tìm ra chúng.  Chúng được phân loại ra:

- Đất hiếm

- Kim loại đất hiếm

- Phần tử đất hiếm

- Ốc-xit đất hiếm

- Phần tử đất hiếm nhẹ

- Phần tử đất hiếm nặng.

Chất đất hiếm được thế giới biết đến từ khám phá “khoáng chất đen” tên ytterbite (được đổi thành tên là “gadolinite” năm 1800) do một sĩ quan tên Carl Axel Arrhenius vào năm 1787 tại một hầm mỏ đá ở làng Ytterby, Thụy điển.

Cho đến năm 1802, có hai chất đất hiếm nữa được tìm ra là yttrium và cerium và cả 30 năm nữa mơí tìm ra được những chất khác như ceria và ochroia.

Năm 1839, một nhà hóa học dùng nhiệt tách chất ceria và cho hoà tan vào acid nitric và gọi tên nó là dung dịch muối lanthana và ông phải mất 3 năm nữa để tách lanthana thành chất didymia và lanthana ròng.

Đến năm 1842 thì số chất đất hiếm được tìm ra là 6 chất.  Các chất đất hiếm thường được tìm ra chung với nhau.  Chúng khó tách rời ra khỏi nhau.  Hai chất tách ra được đầu tiên tìm ra ở thể tách rời là yttria ( năm 1794) và ceria (1802).  Quặng có chất cerium có ở nhiều nơi trên thế giới và hiện đang được đào xới.  Còn quạng có chất yttrium thì nhỏ và hiếm lại ít tập trung một chỗ.  Phần lớn quặng yttrium có ở miền Nam Trung quốc.  Có nơi có độ tập trung đến 65% chất yttrium oxide.  Khoáng chất eudialyte được tìm ra ở miền nam của Greenland có số lượng nhỏ nhưng có trử lượng rất cao chất yttrium.  Trong nhiều năm qua, nhiều quặng có các chất đất hiếm được tìm ra ở Brazil, Ấn độ, Úc và Nam Phi, ở Nga, California và China.


Trong những năm vừa qua, chất đất hiếm được dùng trong kỹ thuật hiện đại ngày càng gia tăng đáng kể như trong các dụng cụ kỷ thuật, kể cả dụng cụ có tính siêu-dẩn, hợp kim, máy đánh bóng điện tử, các tác nhân tinh tế và các bộ phận trong xe hơi điện (phần chính yếu là cho pin và nam châm).   Ions của đất hiếm được trong ngành nhản khoa điện tử có tên là Nd:YAG laser.  Chất Erbrium được dùng trong quang sợi trong hệ thống truyền thông.  Chất đất hiếm cũng được dùng trong bóng điện cathode cho máy tv.  Chất euphorium làm cho màu của truyền hình CRT đẹp hơn.  Yttrium được dùng trong loại microwave có dĩa quay đựng thức ăn.  Chấtđất hiếm oxides được thay thế trong việc hàn vì ít tiết ra chất độc.  Nhiều sản phẩm quôc phòng dùng các chất đất hiếm như: kính quan sát ban đêm, máy đo tầm xa, radar SPY-1 trang bị cho tàu chiến và cho hệ thống phóng ngư lôi của ngư lôi đỉnh Arleigh Burke.

Từ năm 1948, phần lớn đất hiếm trên thế giới được lấy từ Ấn và Brazil.  Trong những năm của 1950, Nam Phi chiếm điạ vị độc tôn.  Trong những năm của 1960 cho đến những năm của 1980, rặng nứi Mountain Pass ở California dẫn đầu sản xuất.  Ngày nay, Ấn và Nam Phi vẫn còn sản xuất nhưng không theo kịp China.  Hiện nay China sản xuất 97% lượng đất hiếm trên thế giới, phần lớn là ở Nội Mông cổ. Tất cả đầt hiếm nặng trên thế giới như chất dysprosium đều nằm ở China.  Năm 2011, Hội Đia chất Mỹ cho ra một tài liệu nghiên cứu là Hoa kỳ có 13 triệu thước khối  các chất đất hiếm.  Nhu cầu  mới hiện nay vượt quá mức cung, người ta e rằng thế giới sẽ sớm bị thiếu chất đất hiếm.

Vì China hạn chế xuất cảng đất hiếm nên ngươì ta đi tìm những nguồn quặng  ở Úc, Brazil, Canada, Nam Phi và tại Mỹ.  Năm 2010 Việt Nam ký hợp đồng với Nhật để cung cấp đất hiếm ở phiá tây bắc tỉnh Lai Châu.   Một phương cách để lấy được đất hiếm là từ phế chất điện tử và từ các chất phế thải có chứa chất đất hiếm.

Việc khai mỏ, lọc và tái phục hoàn chất đất hiếm nếu không được quản trị đúng cách sẽ đem lại hậu quả nghiêm trọng cho môi trường.  Các chất như thorium và uranium, cũng như các chất acids độc đều tạo ra phóng xạ.  Tuy China đã đưa ra những biện pháp đối phó nhưng những nơi khai thác lớn như ở Baotu, thuộc Nội Mông Cổ, nơị tinh luyện hầu hết chất đất hiếm cho thế giới đang bị hũy hoại trầm trọng về môi trường.

Viện dẫn  cớ này, China tuyên bố giảm đi mức sản xuất đất hiếm để tạo thành phẩm với chất  đất hiếm rồi bán ra với giá cao  thay vì bán ra nguyên liệu với giá rẽ cho các quốc gia khác.  Trong biến cố một tàu của Trung cộng bị Nhật bắt giữ hồi tháng Chín năm 2010, TC đã cấm xuất cảng chất oxides đất hiếm sang Nhật [nhưng lại không cấm xuất cảng thành phẩm tạo từ chất đất hiếm của mình!].  TC cũng đã giãm mức xuất cảng chất R.E.E. mỗi năm ở mức 40%, tương đương với 30.258 tấn./.

 
 - Thành phố cuả Bình Yên - Trung tuần tháng Hai, 2011

 

WASHINGTON -- Tổng Thống Trump ký luật mang tên Thượng nghị sĩ John McCain nhưng không một lời nhắc tên TNS McCain.
WASHINGTON - Omarosa Manigaul-Newman, cựu phụ tá TT, đã tung hàng loạt công kích TT trump trước khi phát hành sách ngày Thứ Ba tuần này, đã bị phản pháo – twitter từ chủ nhân Bạch Ốc lúc 6 giờ 27 phút sáng Thứ Hai nhắc lại rằng Omarosa đã bị chương trình truyền hình “The Apprentice” sa thải 3 lần, lần sau cùng mất việc tại Bạch Ốc.
DENTON, Texas - Phụ huynh của 1 nam sinh 10 tuổi dự định kiện sau khi có video ngày 30-4 cho thấy con trai của họ bị vật xuống đất và bị còng tay – trong video này, cậu bé Thomas bị bệnh tự kỷ tìm cách tự cô lập khi thấy nhà giáo tiến đến gần.
Garden Grove (Bình Sa)- - Tại nhà hàng Dimond 2 vào lúc 11 giờ trưa thứ Bảy, ngày 11 tháng 8 năm 2018 tân Hội Đồng Đại Diện và Hội Đồng Giám Sát Cộng Đồng Người Việt Quốc Gia Nam California nhiệm kỳ 2018-2021 đã tổ chức buổi tiệc ra mắt và cảm ơn đồng hương.
Ông Cấp Cô Dộc là một đệ tử tại gia của Phật Tổ Thích Ca Mâu Ni. Kinh Phật chép rằng ông là một trưởng lão giàu có, người nước Kosala phía đông bắc Ấn Độ cổ xưa. Tên của ông là Tu-đạt-đa, do ông thường xuyên cung cấp thức ăn cho những người nghèo và vô gia cư nên được gọi là Cấp Cô Độc.
LAS VEGAS - Tin tặc tại “Làng bỏ phiếu Def Con’s” thử tìm cách chiếm quyền kiểm soát hay lèo lái máy bỏ phiếu nhân dịp đại hội kỹ nghệ máy bỏ phiếu kỳ 2 họp tại Las Vagas cuối tuần qua - ít nhất 1 hãng sản xuất lui về thế thủ, theo tường thuật của Wall Street Journal.
SILICON VALLEY - Tỉ phú Elon Musk loan báo tuần qua : đã bảo đảm tài lực để công ty Tesla trở thành tư doanh, không tham gia Wall Street – sau, ông tiết lộ : đã có thể bảo đảm tài trợ từ vương quốc Saudi Arabia.
WASHINGTON - Phụ nữ tuổi từ 18 đến 35 tin rằng xứ sở Hoa Kỳ lạc hướng dưói quyền lãnh đạo của TT tỉ phú New York -nhóm tuổi này tin rằng các chính sách của Trump gây ảnh hưởng ngược với họ, theo kết quả thăm dò thực hiện bởi CBS và Refinery 29.
INDEPENDENCE - Con trai 7 tuổi của bà Ashley Lyons bị 1 đưá trẻ 8 tuổi ở cùng chúng cư Hawthorne ruới hoá chất và châm lửa đốt, hôm 6-8.
JACKSONVILLE - Cảnh sát đang tìm kiếm nghi can nổ súng gây thiệt mạng 1 bé gái 7 tuổi tại trung tâm mua sắm của thành phố Jaksonville hôm Thứ Bảy – em Haydi Rivas Villaneuva trúng đạn lúc 6 giờ chiều Thứ Bảy khi đang ngồi trên xe với cha. Cùng thời gian ấy, nhiều tiếng súng nổ khi băng đảng bắn nhau, theo ghi nhận của nhà chức trách sở tại. Video an ninh do cảnh sát công bố cho thấy 2 nghi can và 2 xe hơi cần chú ý. Nhà chức trách phát cáo thị treo giải thưởng 11,000 MK để bắt các đối tượng.
NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.