LTS. Bài viết dưới đây của Giáo Sư Trần Văn Chi, nguyên Trưởng Phòng Xã Hội Galang, Nam Dương, thuộc Cao Uûy Tị Nạn LHQ, ghi nhận về một số kỷ niệm trên đảo Galang, nhân dịp một buổi Họp Mặt Tị Nạn Galang sắp được tổ chức bởi các cựu huynh trưởng Hướng Đạo Đạo Hồn Việt, Trại Galang, Indonesia, sẽ thực hiện vào ngày 17-4-2004 sắp tới ở Quận Cam. Dưới đây là bai viết đầy kỷ niệm một thời trên đảo.
*
Tàu Cao Uûy Tỵ Nạn LHQ (CUTN/LHQ) đưa chúng tôi đến đảo Galang thuộc Nam Dương nằm trên quần đảo ở Thái Bình Dương.
Chúng tôi ngồi "chồm hổm" xếp 4 hàng dọc, chờ sự kiểm soát của lực lượng Task Force Indo cùng với các nhân viên phòng xã hội y tế, trật tự, thuộc các tổ chức của đảo lập ra nhằm quản lý người tỵ nạn.
Chúng tôi được đưa ngay vào Barrack thuộc khu Galang I, bởi vì tàu đã ghé qua đảo Ku Ku, ở đó 1 tháng, đã được thanh lọc làm hồ sơ bởi CUTN/LHQ; trong khi các tàu ghé thẳng Galang I thì phải ở khu cách ly để thanh lọc hồ sơ và y tế. Đảo Galang I và II thời điểm này là cao điểm có trên 10 ngàn người. Lực lượng Task Force Indo quản lý các phòng: Phòng Trật Tự, Phòng Vệ Sinh, Phòng Công Tác; trong khi CUTN/LHQ Quản Lý các phòng Phỏng Vấn, Phòng Xã Hội, Phòng Y Tế.
Galang I và người mới tới (New Arrival)
Tại đây nhà ở được dựng bằng gỗ, vách gỗ lợp tole, cất kiểu trại lính, gọi là Barrack. Nền đất có cửa trước, sau, cửa sổ, đèn điện. Cầu vệ sinh và bếp cất cách ly khu ở độ 2 m cho mỗi Barrack, được đánh số. Nhiều Barrack hợp thành zone, và được điều hành bởi Barrack trưởng và zone trưởng chủ yếu coi về đời sống, vệ sinh, trật tự.
Con đường chính nối liền Galang I với Galang II có nhiều đường tẻ ra biển, vào bịnh viện, các cơ quan.
Hệ thống Barrack dọc theo 2 bên đường cái có đèn điện thắp sáng, mặt sáng đường lộ, khu nhà ở và văn phòng...
Một Ban Đại Diện trại được lập nên để quản lý 3 phòng thuộc Task Force Nam Dương, mà 2 người tôi còn nhớ là anh Nguyễn Bá Lộc, xưa cao học hành chánh làm chủ tịch, anh Phong (hiện làm Bánh Mì Cali) - gọi là Phong đầu bạc làm Trưởng Phòng Trật Tự.
Ơû Galang I tương đối phức tạp, có nhiều người không được phái đoàn nhận, ở lâu quá được gọi là thành phần quá "date". Cao ủy gọi là Long Stayer. Nhiều người "bị đá"ù: , gia đình có người chết, vợ chồng ly tán khi tới đảo, hoặc đi trước đã đến Mỹ nhưng không nhận vợ hoặc chồng . . . Một số sống sa đọa và quậy phá bị phạt kỷ luật chuồng cọp, bị đánh, bỏ đói ... theo kỷ luật của đảo tự đặt ra. Hệ thống loa phóng thanh dọc lộ, chĩa vào các Barrack để thông báo tin tức, kêu người phỏng vấn, gọi người lên phòng trật tự " có việc cần".
Người ta chuyền nhau tự học bài tủ để trả lời phái đoàn phỏng vấn, câu tủ là lý do ra đi : bị đưa ra kinh tế mới, bị cải tạo tư sản, bị không cho đi học, bị kêu đi Campuchia . . . Phải thuộc số quân, nhớ đôi giày nhà binh mấy lỗ, nhớ đơn vị trưởng, nếu bị thương thì nhớ ngày, nhớ lúc giải ngũ, ngón tay ngón chân mất phải tìm cách khai để khỏi bị tội hủy hoại thân thể... .
Một số viên chức Task Force toa rập với người VN sửa khai sanh , lý lịch để ghép Form (ghép hộ gia đình), chận Money Order, Money Transfer . . . chờ bà con đi định cư sẽ lấy tiền chia nhau !
Nhiều cuộc tình nảy nở ở Galang, thật thì ít mà giả thì nhiều, do lâu ngày bị ức chế ở VN. Chàng hay nàng bước chân xuống tàu rời đảo coi như là đã hết. Cảnh bước chân xuống tàu " nước mắt như mưa" giống như "lính thú ngày xưa" mà có lần đã đọc trong Quốc Văn Giaó Khoa Thư.
Do vậy câu nói thuộc lòng ở Galang là " Galang tình xù " là vậy đó! Hầu hết các phòng Ban đóng ở Galang I có thể nhớ như : VP Cao Uûy (lo phỏng vấn), Văn Phòng Xã Hội (lo ăn mặc, lo cho minor, cho women, cho các người bị tâm thần, lo cho người muốn trở lại VN) , phòng Y Tế khám bịnh, VP Ban Đại Diện, trường ESL, trường Phổ Thông, Chùa , Rạp chiếu bóng và rất nhiều quán cà phê của người VN. Galang I "phi cựu quân nhân bất thành lãnh đạo". Trừ các phòng thuộc Cao Uûy, có truyền thống dân sự; và tôi được cử làm phó phòng rồi Trường Phòng Xã Hôi là vì thế.
Ai ở Galang 1984-85 thời kỳ ấy nhớ lại sinh hoạt ở Minor Center, Women Center, Youth Center thuộc Phòng Xã Hội : nề nếp, vui nhộn, chống tiêu cực, tham nhũng, luôn tôn trọng người VN, chống hình phạt nhằm nhục mạ người Việt, bảo vệ phẩm giá người phụ nữ ở đảo. . . Sau này Galang I, lập khu riêng dành cho Long Stayer, khuyến khích họ đi Pháp, Thụy Sĩ, Thụy Điển . . .
Ơû đảo có khuynh hướng xếp hạng phái đoàn : Mỹ, Cananda , Uùc rồi Pháp, Bắc Aâu. Nhiều người trốn không lên gặp phái đoàn là vì chờ Mỹ, Canada, Uùc giở lại hồ sơ.
Galang II dàng riêng cho Mỹ .
Chỉ có ai được Mỹ nhận thì mới dọn vào Galang II. Ơû đây gia đình được ở riêng như kiểu chung cư như (condo) dù là nhà tole vách ván. Trước khi đi Mỹ, mọi người phải thi sắp lớp, theo khóa căn cứ vào ngày đợt phỏng vấn. Mỗi khóa độ vài trăm người. Khóa nhỏ đi trước khóa lớn đi sau. Lớp cao nhất gọi là lớp CO chỉ phải học về đời sống ở Mỹ, các lớp sau phải học thêm phần English và cách xài tiền, cách mở điện, mở nước máy v . .v . . kéo dài 3 tháng. Thời kỳ này ai nấy cũng đều lo bồi bổ sức khỏe để chụp hình phổi tốt , thử đàm negative. Trước khi chụp hình phải ráng uống một lon Seven Up cho phổi tốt ("). Ai nấy phải tìm người sponsor là mối lo hàng đầu, nếu không có người sponsor thì không đi Cali được, phải đi diện Chùa, diện Bà Phước, tức anywhere, thường về miền Middle West làm các xưởng chế biến heo, bò. . .
Khí hậu Galang thuộc nhiệt đới, Thái Bình Dương. Mưa cả năm, ngày lẫn đêm. Mưa rào, nắng cháy da. Cây dù luôn là biểu tượng văn hóa ở đảo như nón lá ở bên nhà. Người đi tặng kẻ ở cây dù. Dù cán quéo, xếp được, màu đen, cho mọi lứa tuổi . . . che mưa, nắng bởi ở Galang chợt mưa chợt nắng khó biết như lòng người : ghé nghĩa tạm bợ, dễ tan hợp, dễ "xù nhau".
Vào Galang II không còn sợ bị Indo bắt nạt.
Galang tình người
Còn nhớ lúc mới đến, Cao Uûy có tổ chức cuộc thi viết nhân kỷ niệm ngày thành lập Cao Uûy Tỵ Nạn LHQ. Tôi viết bài tham dự với nội dung " Galang tình người" ca ngợi tổ chức Cao ủy, về những con người xa lạ đang cưu mang người tỵ nạn, họ là những người thiện nguyện Aâu, Á, Mỹ . Có người Việt gốc Mỹ nữa.
Có dịp mitting với VP Cao Uûy để giải quyết những vấn nạn của bà con VN trước bức hiếp của lực lượng Task Force mới thấy tấm lòng của các thành viên Cao ủy.
Đã đọc nhiều sách, dạy lịch sử về LHQ về Cao Uûy Tỵ Nạn nhưng chỉ xúc cảm khi chính mình là thân phận tỵ nạn. Được chấm trúng giải 1, trong 2 giải được chấm, lên nhận giải thưởng, đứng dưới cờ LHQ, trong lễ nghi quân cảnh, tôi rơi lệ và thấm thía về câu nói chuyền miệng nhau "Galang tình người". Ai từng ở Galang ắt phải biết Galang III, nơi an nghĩ cho những người đi mà không tới. Cái chết, cái sống ở đảo chỉ là cáí gì, bất chợt như mưa như nắng ở Galang.
Những người còn sống như tự thấy trách nhiệm, cùng chùa và nhà thờ, làm núm xi măng gọi là "mả đá" cho tất cả các nấm mồ vô chủ, vô danh, với hy vọng kéo dài sự hiện diện trước thời gian vô định !!!
Galang III là điểm son, nơi linh thiêng mang chút gì đó làm cho lòng người ở đây tụ lại, thương yêu nhau trước tình cảnh vô vọng, vùi vập nhau.
Sau 20 năm, nếu còn chút gì vương vấn, nhớ thương thì đó là Galang III.
Không biết có ai trong những người từng ở Galang còn nhớ những nấm mồ ở Galang III không " ! ! !
Viết nhân các thân hữu Galang tổ chức Đêm Tái Ngộ Galang như món quà mừng các bạn quen và chưa quen.
GHI CHÚ: "Họp Mặt Thân Hữu Trại Tỵ Nạn Galang- Indonesia" sẽ tổ chức vào Thứ Bảy 17-4-2004, từ 5 giờ chiều, tại nhà hàng: Seafood Kingdom Restaurant, 9802 Katella Ave., Anaheim, CA 92804. Telephone: (714) 636-0398. Giá vé 30 Mỹ Kim. Giúp các cựu thuyền nhân đảo Galang gặp lại để tâm sự hàn huyên, và nhằm gây quỹ để yểm trợ cho Trại Họp Mặt Cựu Hướng Đạo Sinh Đạo Hồn Việt Galang sẽ tổ chức sau.
Với góp mặt từ một số nghệ sĩ quen thuộc như anh Nam Lộc, Dũng Thanh Lâm, Nguyễn Đức Quang, Trung Quân, Du Tử Lê, Bé Mập & Út Mập, Thủy Tiên, Mỹ Thúy... Chiếu slide show hình ảnh về Galang. MC sẽ là Đinh Quang Anh Thái và Xuyến Đông Matsuda. Sẽ tưởng niệm Linh Mục Dominici Đỗ Minh Trí, cha già của Đảo Galang.
Mua vé xin liên lạc tới một trong các huynh trưởng Hướng Đạo sau: Nguyễn Thanh Huy (714) 267-3358; Nguyễn Tấn Tiến (714) 608-1979. Có bán ở nhà sách Tú Quỳnh (714) 531-4284; US Wireless (714) 890-5152; VP Cựu HĐ Hồn Việt Galang (714) 608-1979; nhà in Thiệp Hồng (714) 531-1322; Câu Lạc Bộ Báo Chí (714) 265-9749; Phở Ngân (626) 442-7188; nhà sách Trống Đồng (Pomona)
*
Tàu Cao Uûy Tỵ Nạn LHQ (CUTN/LHQ) đưa chúng tôi đến đảo Galang thuộc Nam Dương nằm trên quần đảo ở Thái Bình Dương.
Chúng tôi ngồi "chồm hổm" xếp 4 hàng dọc, chờ sự kiểm soát của lực lượng Task Force Indo cùng với các nhân viên phòng xã hội y tế, trật tự, thuộc các tổ chức của đảo lập ra nhằm quản lý người tỵ nạn.
Chúng tôi được đưa ngay vào Barrack thuộc khu Galang I, bởi vì tàu đã ghé qua đảo Ku Ku, ở đó 1 tháng, đã được thanh lọc làm hồ sơ bởi CUTN/LHQ; trong khi các tàu ghé thẳng Galang I thì phải ở khu cách ly để thanh lọc hồ sơ và y tế. Đảo Galang I và II thời điểm này là cao điểm có trên 10 ngàn người. Lực lượng Task Force Indo quản lý các phòng: Phòng Trật Tự, Phòng Vệ Sinh, Phòng Công Tác; trong khi CUTN/LHQ Quản Lý các phòng Phỏng Vấn, Phòng Xã Hội, Phòng Y Tế.
Galang I và người mới tới (New Arrival)
Tại đây nhà ở được dựng bằng gỗ, vách gỗ lợp tole, cất kiểu trại lính, gọi là Barrack. Nền đất có cửa trước, sau, cửa sổ, đèn điện. Cầu vệ sinh và bếp cất cách ly khu ở độ 2 m cho mỗi Barrack, được đánh số. Nhiều Barrack hợp thành zone, và được điều hành bởi Barrack trưởng và zone trưởng chủ yếu coi về đời sống, vệ sinh, trật tự.
Con đường chính nối liền Galang I với Galang II có nhiều đường tẻ ra biển, vào bịnh viện, các cơ quan.
Hệ thống Barrack dọc theo 2 bên đường cái có đèn điện thắp sáng, mặt sáng đường lộ, khu nhà ở và văn phòng...
Một Ban Đại Diện trại được lập nên để quản lý 3 phòng thuộc Task Force Nam Dương, mà 2 người tôi còn nhớ là anh Nguyễn Bá Lộc, xưa cao học hành chánh làm chủ tịch, anh Phong (hiện làm Bánh Mì Cali) - gọi là Phong đầu bạc làm Trưởng Phòng Trật Tự.
Ơû Galang I tương đối phức tạp, có nhiều người không được phái đoàn nhận, ở lâu quá được gọi là thành phần quá "date". Cao ủy gọi là Long Stayer. Nhiều người "bị đá"ù: , gia đình có người chết, vợ chồng ly tán khi tới đảo, hoặc đi trước đã đến Mỹ nhưng không nhận vợ hoặc chồng . . . Một số sống sa đọa và quậy phá bị phạt kỷ luật chuồng cọp, bị đánh, bỏ đói ... theo kỷ luật của đảo tự đặt ra. Hệ thống loa phóng thanh dọc lộ, chĩa vào các Barrack để thông báo tin tức, kêu người phỏng vấn, gọi người lên phòng trật tự " có việc cần".
Người ta chuyền nhau tự học bài tủ để trả lời phái đoàn phỏng vấn, câu tủ là lý do ra đi : bị đưa ra kinh tế mới, bị cải tạo tư sản, bị không cho đi học, bị kêu đi Campuchia . . . Phải thuộc số quân, nhớ đôi giày nhà binh mấy lỗ, nhớ đơn vị trưởng, nếu bị thương thì nhớ ngày, nhớ lúc giải ngũ, ngón tay ngón chân mất phải tìm cách khai để khỏi bị tội hủy hoại thân thể... .
Một số viên chức Task Force toa rập với người VN sửa khai sanh , lý lịch để ghép Form (ghép hộ gia đình), chận Money Order, Money Transfer . . . chờ bà con đi định cư sẽ lấy tiền chia nhau !
Nhiều cuộc tình nảy nở ở Galang, thật thì ít mà giả thì nhiều, do lâu ngày bị ức chế ở VN. Chàng hay nàng bước chân xuống tàu rời đảo coi như là đã hết. Cảnh bước chân xuống tàu " nước mắt như mưa" giống như "lính thú ngày xưa" mà có lần đã đọc trong Quốc Văn Giaó Khoa Thư.
Do vậy câu nói thuộc lòng ở Galang là " Galang tình xù " là vậy đó! Hầu hết các phòng Ban đóng ở Galang I có thể nhớ như : VP Cao Uûy (lo phỏng vấn), Văn Phòng Xã Hội (lo ăn mặc, lo cho minor, cho women, cho các người bị tâm thần, lo cho người muốn trở lại VN) , phòng Y Tế khám bịnh, VP Ban Đại Diện, trường ESL, trường Phổ Thông, Chùa , Rạp chiếu bóng và rất nhiều quán cà phê của người VN. Galang I "phi cựu quân nhân bất thành lãnh đạo". Trừ các phòng thuộc Cao Uûy, có truyền thống dân sự; và tôi được cử làm phó phòng rồi Trường Phòng Xã Hôi là vì thế.
Ai ở Galang 1984-85 thời kỳ ấy nhớ lại sinh hoạt ở Minor Center, Women Center, Youth Center thuộc Phòng Xã Hội : nề nếp, vui nhộn, chống tiêu cực, tham nhũng, luôn tôn trọng người VN, chống hình phạt nhằm nhục mạ người Việt, bảo vệ phẩm giá người phụ nữ ở đảo. . . Sau này Galang I, lập khu riêng dành cho Long Stayer, khuyến khích họ đi Pháp, Thụy Sĩ, Thụy Điển . . .
Ơû đảo có khuynh hướng xếp hạng phái đoàn : Mỹ, Cananda , Uùc rồi Pháp, Bắc Aâu. Nhiều người trốn không lên gặp phái đoàn là vì chờ Mỹ, Canada, Uùc giở lại hồ sơ.
Galang II dàng riêng cho Mỹ .
Chỉ có ai được Mỹ nhận thì mới dọn vào Galang II. Ơû đây gia đình được ở riêng như kiểu chung cư như (condo) dù là nhà tole vách ván. Trước khi đi Mỹ, mọi người phải thi sắp lớp, theo khóa căn cứ vào ngày đợt phỏng vấn. Mỗi khóa độ vài trăm người. Khóa nhỏ đi trước khóa lớn đi sau. Lớp cao nhất gọi là lớp CO chỉ phải học về đời sống ở Mỹ, các lớp sau phải học thêm phần English và cách xài tiền, cách mở điện, mở nước máy v . .v . . kéo dài 3 tháng. Thời kỳ này ai nấy cũng đều lo bồi bổ sức khỏe để chụp hình phổi tốt , thử đàm negative. Trước khi chụp hình phải ráng uống một lon Seven Up cho phổi tốt ("). Ai nấy phải tìm người sponsor là mối lo hàng đầu, nếu không có người sponsor thì không đi Cali được, phải đi diện Chùa, diện Bà Phước, tức anywhere, thường về miền Middle West làm các xưởng chế biến heo, bò. . .
Khí hậu Galang thuộc nhiệt đới, Thái Bình Dương. Mưa cả năm, ngày lẫn đêm. Mưa rào, nắng cháy da. Cây dù luôn là biểu tượng văn hóa ở đảo như nón lá ở bên nhà. Người đi tặng kẻ ở cây dù. Dù cán quéo, xếp được, màu đen, cho mọi lứa tuổi . . . che mưa, nắng bởi ở Galang chợt mưa chợt nắng khó biết như lòng người : ghé nghĩa tạm bợ, dễ tan hợp, dễ "xù nhau".
Vào Galang II không còn sợ bị Indo bắt nạt.
Galang tình người
Còn nhớ lúc mới đến, Cao Uûy có tổ chức cuộc thi viết nhân kỷ niệm ngày thành lập Cao Uûy Tỵ Nạn LHQ. Tôi viết bài tham dự với nội dung " Galang tình người" ca ngợi tổ chức Cao ủy, về những con người xa lạ đang cưu mang người tỵ nạn, họ là những người thiện nguyện Aâu, Á, Mỹ . Có người Việt gốc Mỹ nữa.
Có dịp mitting với VP Cao Uûy để giải quyết những vấn nạn của bà con VN trước bức hiếp của lực lượng Task Force mới thấy tấm lòng của các thành viên Cao ủy.
Đã đọc nhiều sách, dạy lịch sử về LHQ về Cao Uûy Tỵ Nạn nhưng chỉ xúc cảm khi chính mình là thân phận tỵ nạn. Được chấm trúng giải 1, trong 2 giải được chấm, lên nhận giải thưởng, đứng dưới cờ LHQ, trong lễ nghi quân cảnh, tôi rơi lệ và thấm thía về câu nói chuyền miệng nhau "Galang tình người". Ai từng ở Galang ắt phải biết Galang III, nơi an nghĩ cho những người đi mà không tới. Cái chết, cái sống ở đảo chỉ là cáí gì, bất chợt như mưa như nắng ở Galang.
Những người còn sống như tự thấy trách nhiệm, cùng chùa và nhà thờ, làm núm xi măng gọi là "mả đá" cho tất cả các nấm mồ vô chủ, vô danh, với hy vọng kéo dài sự hiện diện trước thời gian vô định !!!
Galang III là điểm son, nơi linh thiêng mang chút gì đó làm cho lòng người ở đây tụ lại, thương yêu nhau trước tình cảnh vô vọng, vùi vập nhau.
Sau 20 năm, nếu còn chút gì vương vấn, nhớ thương thì đó là Galang III.
Không biết có ai trong những người từng ở Galang còn nhớ những nấm mồ ở Galang III không " ! ! !
Viết nhân các thân hữu Galang tổ chức Đêm Tái Ngộ Galang như món quà mừng các bạn quen và chưa quen.
GHI CHÚ: "Họp Mặt Thân Hữu Trại Tỵ Nạn Galang- Indonesia" sẽ tổ chức vào Thứ Bảy 17-4-2004, từ 5 giờ chiều, tại nhà hàng: Seafood Kingdom Restaurant, 9802 Katella Ave., Anaheim, CA 92804. Telephone: (714) 636-0398. Giá vé 30 Mỹ Kim. Giúp các cựu thuyền nhân đảo Galang gặp lại để tâm sự hàn huyên, và nhằm gây quỹ để yểm trợ cho Trại Họp Mặt Cựu Hướng Đạo Sinh Đạo Hồn Việt Galang sẽ tổ chức sau.
Với góp mặt từ một số nghệ sĩ quen thuộc như anh Nam Lộc, Dũng Thanh Lâm, Nguyễn Đức Quang, Trung Quân, Du Tử Lê, Bé Mập & Út Mập, Thủy Tiên, Mỹ Thúy... Chiếu slide show hình ảnh về Galang. MC sẽ là Đinh Quang Anh Thái và Xuyến Đông Matsuda. Sẽ tưởng niệm Linh Mục Dominici Đỗ Minh Trí, cha già của Đảo Galang.
Mua vé xin liên lạc tới một trong các huynh trưởng Hướng Đạo sau: Nguyễn Thanh Huy (714) 267-3358; Nguyễn Tấn Tiến (714) 608-1979. Có bán ở nhà sách Tú Quỳnh (714) 531-4284; US Wireless (714) 890-5152; VP Cựu HĐ Hồn Việt Galang (714) 608-1979; nhà in Thiệp Hồng (714) 531-1322; Câu Lạc Bộ Báo Chí (714) 265-9749; Phở Ngân (626) 442-7188; nhà sách Trống Đồng (Pomona)
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình