Giữa những hỗn loạn của thời “Golden Age,” chiến tranh, dối trá mị dân để tư quyền trục lợi, những hành xử hạ cấp không theo bất kỳ một giá trị văn hóa cơ bản nào, những niềm tin mỗi ngày mỗi xé nhỏ, thì Remarkably Bright Creatures như một làn gió mát, mang theo vị mặn của biển, và vị ngọt của tình người.
Kể từ khi xem TÁR năm 2023, thì tôi chưa tìm được cuốn phim nào lấy đi hai giờ đồng hồ của mình một cách trọn vẹn. Cho đến khi Remarkably Bright Creatures xuất hiện. Hai tiếng đó, là hai tiếng vô cùng quý giá để chúng ta có thể tự vỗ về mình trước tất cả những gì đang diễn ra trong xã hội hiện nay. Tôi nghĩ như thế!
“Trong bất kỳ việc gì, đều có cách để làm đúng và nếu ngược lại là cách làm sai (There is a right way and a wrong way to do things)” – câu nói trở thành “đặc điểm nhận dạng” của bà Tova Sullivan (nữ minh tinh Sally Field).
Đó là một ngôi nhà gỗ, trang nhã, tọa lạc ở Sowell Bay, một thị trấn nhỏ ven biển. Ngôi nhà tràn ngập ánh sáng và cây xanh. Vị trí đẹp nhất của ngôi nhà là nơi có thể nhìn ra cảng biển.
Người đàn bà ngoài 70, trải qua nhiều giai đoạn giông tố của cuộc đời, chọn công việc bán thời gian vào đêm ở một bảo tàng hải dương của thành phố biển. Nhiệm vụ của bà là quét dọn sạch sẽ lớp bụi bẩn do đám học sinh tham quan trong ngày để lại. Có thể công việc này không phải là một việc thú vị với người khác, nhưng với bà Tova, có nhiều lý do để bà yêu nó.
Bà biết bọn trẻ hay chai kẹo cao su rồi lén vứt xuống sàn nhà. Mỗi đêm, bà cặm cụi quỳ gối, dùng đồ nghề cào những vết kẹo đó ra khỏi nền nhà. Bà biết bọn trẻ hay áp mặt vào mặt kính của bể sinh vật, có đứa còn tinh nghịch thè lưỡi liếm vào đó. Mỗi đêm, bà cần mẫn lau thật sạch những bể kính đó, để bọn trẻ thoải mái đùa giỡn không lo bụi bẩn.
Nơi đó, bà có một người bạn, Marcellus (do nam diễn viên Alfred Molina lồng tiếng). Marcellus là con bạch tuộc đang ở giai đoạn cuối của cuộc đời. Nó không chỉ là một con bạch tuộc để khách tham quan nhìn ngắm. Marcellus là nhân vật kể chuyện trong phim. Nó nhìn thấu được những điều mà người trong cuộc không nhìn thấy. Nó nhìn thấu được “một khoảng trống vô cùng lớn trong trái tim người phụ nữ này.”
Người con trai duy nhất của bà, sau một lần tranh cãi với mẹ, anh đi ra biển, và không bao giờ trở về nữa. Năm đó anh 18 tuổi. Vài năm sau chồng của bà qua đời. Người phụ nữ này luôn cố gắng dấu kín những chấn thương ấy vào một nơi tận sâu trong lòng ngực. Mỗi lần bà trở về nhà, là một lần vết thương xưa sống lại. Khoảng sâu thẳm đó, chỉ có Marcellus biết.
Khi Cameron (Lewis Pullman,) chàng nghệ sĩ lang thang không gặp nhiều may mắn trong sự nghiệp xuất hiện ở thị trấn, Marcellus biết nó có một sứ mệnh quan trọng trong những ngày cuối cùng của cuộc đời bạch tuộc.
Cameron đã tìm đến Sowell Bay để tìm người cha thất lạc, người mà anh nghĩ rằng ông ấy đã bỏ mẹ anh và không hề biết có anh trên cõi đời này. Tất cả những gì Cameron mang theo trong hành trình tìm cha là chiếc nhẫn của ông, có khắc chữ EELS.
Một già, một trẻ, gặp nhau. Marcellus đã biết trước có một phép màu nhiệm sẽ xảy ra, tại thị trấn này. Nó chờ đợi đến ngày được nhìn thấy bà Tova, người bạn chân tình của nó, được hạnh phúc.
Bà Tova yêu và trân trọng công việc quét dọn như thế nào, thì bà yêu cầu Cameron cũng phải như thế nếu muốn được nhận làm người thay thế bà.
Mạch phim đơn giản, chi tiết không cường điệu. Trái lại là những cảm xúc rất hiền hòa giữa những người bạn, người hàng xóm, những người cùng mang nỗi mất mát của riêng mình. Những lần gặp nhau giữa bà Tova và chàng thanh niên đi tìm cha là một tình tiết hài hước.
Người phụ nữ hơn 70 tuổi, nhỏ bé, phúc hậu, bình dị, nhưng luôn ủng hộ Camero phải mạnh mẽ, từ việc đi tìm cha cho đến hẹn hò. Bà sẵn sàng gõ cửa một ngôi nhà để dạy cho ông chủ nhà một bài học vì không chịu nhìn nhận Cameron, để rồi người trẻ dìu người già đang bị thương ở gót chân, bỏ chạy, vì…nhận nhầm người.
Hình ảnh Cameron dìu bà Tova chạy khập khiễng, gương mặt hốt hoảng vì ông chủ nhà cầm súng, là một trong những phân đoạn đáng yêu nhất của cuốn phim.
Để khuyến khích Cameron can đảm tỏ tình bằng chính khả năng âm nhạc của mình, bà lão tóc bạc, thắt bím, đi cùng Cameron vào một quán bar khuya, để anh đàn và hát. Bà hét vào mặt những người khách ồn ào nhất trong bar, bắt họ phải im lặng và lắng nghe Cameron hát.
Bà Tova không hồ đồ. Bà đã thành công. Cameron đàn và hát bằng tất cả trái tim của anh. Quán bar vỡ òa trong tiếng vỗ tay.
Cứ thế, những tình tiết rất đời thường, nhưng đầy tình nghĩa giữa người và người. Cho đến cuối cùng, cao trào của cuốn phim, là lúc Marcellus thực hiện sứ mệnh của mình.
Bà Tova thấu hiểu khao khát của Marcellus. Một ngày nọ, bà quyết định tạm biệt người bạn của mình. Bà thả Marcellus về với đại dương. Trước khi đi, Marcellus để lại cho bà một món quà. Đó chính là chiếc nhẫn mà Cameron đã tức giận ném vào bể cá vì nghĩ rằng không còn hy vọng nào để tìm lại cha của mình.
Dòng chữ khắc trên chiếc nhẫn – “EELS” – không phải là linh vật của một trường trung học như Cameron từng lầm tưởng. Đó chính là viết tắt tên của Erik Ernest Lindgren Sullivan – con trai của bà Tova, người đã qua đời trong một tai nạn bi thảm khi mới 18 tuổi. Cameron chính là cháu trai của bà.
Phép màu của bộ phim là một sinh vật khác biệt đã nhìn thấu những điều con người không nhận ra. Từ đó nó tìm mọi cách để gắn kết họ lại với nhau, bởi nó hiểu rằng nếu dành đủ thời gian bên nhau, họ sẽ có thể giúp nhau khâu lại những vết thương.
Ngay tại nơi bà đã ngồi một mình chờ con trai quay về suốt mấy mươi năm qua, giờ bà ngồi cạnh cháu trai của mình, trong một đêm mưa. Họ đã khóc vì hạnh phúc. Hạnh phúc đến nỗi khi Cameron ngây thơi hỏi “vậy con là cháu của bà sao?” thì bà Tova chỉ biết nói “Bà không biết… bà không biết…bà không biết… không sao đâu… chúng ta sẽ được… chúng ta sẽ được.”
Ngoài kia là biển cả. Nơi đó, có Marcellus yên tâm vì bà đã giải thoát được tảng đá đè nặng trong trái tim mình. Nơi đó, có con trai của bà.
“Con người, phần nhiều thì tẻ nhạt và vụng về, nhưng thỉnh thoảng cũng có thể là những sinh vật thông minh đến kỳ lạ” – từ đại dương, Marcellus đã nói thế.
Cuộc gặp định mệnh của bà Tova và Cameron chưa bao giờ có ý nghĩa là để chữa lành cho nhau. Cũng như tất cả những nhân vật khác trong phim, họ là những người bạn tốt bụng của bà Tova. Nhưng họ chưa bao giờ là động lực để bà Tova sống hết quãng đời còn lại. Tất cả họ là những người tử tế, dành cho nhau sự tin tưởng và những điều tốt lành. Chỉ đơn giản thế thôi!
Giữa hỗn loạn của thời xưng vua, xưng chúa, dối trá mị dân để tư quyền trục lợi, những hành xử hạ cấp không theo bất kỳ một giá trị văn hóa cơ bản nào, nơi mà niềm tin mỗi ngày mỗi xé nhỏ, thì Remarkably Bright Creatures như là một làn gió mát, mang theo vị mặn của biển, và vị ngọt của tình người.
Kalynh Ngô
*** Remarkably Bright Creatures là phim điện ảnh do đạo diễn Olivia Newman thực hiện, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của tác giả Shelby Van Pelt. Sally Field – nữ diễn viên hai lần đoạt tượng vàng Oscar – đã sống thật trọn vẹn với Tova.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình