Giám khảo Bồ Tùng Ma trao giải Danh Dự cho Phương Hoa trong lễ phát giải VVNM năm 2013
(Bài viết vui tiễn đưa anh Bồ Tùng Ma cho giảm bớt nỗi buồn đang lan tỏa trong nhóm Việt Bút)
Người ta thường gọi “Chết” là “Ra Ma.” Nhưng đối với nhóm Việt Bút chúng tôi, ít nhất là lần này anh Bồ Tùng Ma ra đi, thì tuyệt đối không phải như thế:
Tắt hơi MA chẳng... ra ma
MA lìa cõi tạm về nhà thiên thu.
Cái tin vị huynh trưởng Viết Về Nước Mỹ của nhóm Việt Bút, Bồ Tùng Ma, lìa đời làm cho mọi người trong nhóm thực sự đau đớn, dù chúng tôi đã biết trước sẽ có ngày này.
Khi hay tin, cả nhóm Việt Bút vội vàng ơi ới liên lạc, hớt hải báo tin buồn cho nhau, những giọt nước mắt, những lời than thở, những câu tiếc thương, chia buồn cùng vợ anh Bồ Tùng Ma, và những kỷ niệm với anh đều lần lượt được mọi người nhắc đến với nỗi niềm khó tả. Xin mạn phép các bạn trong nhóm Việt Bút trích lại vài hàng những email tiếc thương anh Bồ Tùng Ma từ nhóm Việt Bút dưới đây, để thấy anh được mọi người yêu thương như thế nào:
Anh Nguyễn Hữu Thời, một huynh trưởng Viết Về Nước Mỹ khác, cũng là bạn chí cốt của anh Bồ Tùng Ma, đã viết, “Tôi với BTM có nhiều chuyện phải viết ra nhưng nghẹn ngào không thể viết ra được. Mỗi tháng ít nhất là một lần BTM đem cái laptab lên nhà tôi mở ra cho xem bao hình ảnh sôi nổi đời thường của ảnh, nào chuyện đời lính, đời thường, v.v... và nhâm nhi ly cà- phê không đường, xong kéo nhau đi ăn…”
Tác giả Song Lam thì, “Cả đêm cứ giật mình thảng thốt vì cú phone của Annie. Sáng dậy, đọc bài viết của Annie thấy lòng nặng trĩu buồn thương…”
Tác giả Ngọc Anh, “Tím ở xa quá, chỉ biết ‘nuốt lệ’. Thời gian quen biết anh quá lâu, nên cứ coi anh như người anh cả của mình. Đúng là anh Ma chụp hình rất ít khi cười, hiếm hoi lắm mới có được một tấm hình anh cười, chắc đời lính của anh ít khi cười mà lúc nào cũng phải nghiêm trang, thành thói quen. Làm bài thơ tiễn anh, rớt nước mắt!!!”
Như Ý Võ, “Anh đã trả hết nợ trần gian và không còn đau khổ nữa! Xin vĩnh biệt một cây bút thân thương của Việt Bút…”
Cao Minh Hưng, “Cám ơn chú Thời còn giữ lại mấy tấm hình kỷ niệm với bác Ma. Sẽ không bao giờ còn dịp chụp chung với bác Ma cũng như được ăn bánh tiêu của bác Ma nữa. Thương quá, bác Ma ơi!”
Lê Nguyễn Hằng, “Thật buồn quá!... Cầu xin hương hồn anh BTM sớm về Miền Cực Lạc”.
Nguyễn Văn Tới, “Đời mang đến nước mắt, nụ cười, và ký ức. Nước mắt khô đi, nụ cười dần tắt, nhưng những ký ức êm đẹp về anh vẫn mãi ngự trị trong tim mọi người chúng ta… Tình thương yêu càng lớn, sự mất mát càng đau thương. Điều này nói lên con người của anh BTM.”
Đoàn Thị, “Riêng anh Ma tuy không đến viếng anh lần cuối, nhưng kỷ niệm thân quý về một người chỉ hai lần gặp gỡ luôn làm tôi xúc động. Nguyện xin hương hồn anh an lạc cõi vĩnh hằng”.
Thanh Mai, “Năm 2008 Thanh Mai được giải VVNM và hân hạnh quen biết với nhóm Việt Bút trong đó có anh Bồ Tùng Ma. Phải nói anh Ma rất vui tính, dễ thương và không bao giờ câu nệ. Nhớ hồi đó trong nhóm có người khó chịu hay bắt lỗi về cách xưng hô, anh Ma "xung phong" nói: ‘Cứ việc kêu tôi là EM Ma!’”
Sương Lam, “Ruột gan đứt hết, chị Xuân ơi! Bữa nay đi làm quên việc tùm lum, mấy cái order của khách nhầm người này qua người kia, nhức đầu quá… vì cứ lo nghĩ tới anh BTM! Quí bạn đi viếng, nhớ bấm máy để tụi tui ở xa được thấy hình ảnh sau cùng của người huynh trưởng dễ thương!”
Wo Wang, “Quá là buồn khi hay tin anh Bồ Tùng Ma mất! Chỉ mới năm vừa rồi, WW đưa địa chỉ anh Ma cho người bạn thân (thân như là anh em) của WW, để người bạn này liên lạc anh Ma, vì anh từng là cấp chỉ huy của bạn WW khi còn ở VN. Vậy mà…!!! Chưa chi nay anh đã ra đi”.
Steve Brown, “Thành kính phân ưu cùng gia quyến anh BTM…”
Đông Trinh: “Xin cầu nguyện cho anh Bồ Tùng Ma sớm được siêu thoát. Xin chia buồn cùng tang quyến”.
Bảo Xuân: “Buồn quá là buồn! Ôi trời ơi! Buồn quá sức! Anh Bồ Tùng Ma ơi”.
Nguyễn Thị Mão, “Thật bàng hoàng và xúc động khi được tin anh BTM đã mất sau thời gian bệnh. Nguyện cầu anh linh Anh về nơi cửa Phật. Buồn quá”.
Tố Nguyễn, “Mấy hôm nay Tố cũng đọc bài của chú Ma, thích nhất bài Mái Nhà Xưa, đọc mà cảm động rơi nước mắt. Tố được gặp chú Ma ba lần, lần đầu tiên là khi Tố ra mắt Việt Bút năm 2018 ở nhà hàng... dù chỉ gặp chú Ma có 3 lần, Tố cũng thương chú lắm”.
Phùng Annie Kim, “Tình cờ Annie đọc bài "Tái Sinh" của bác Ma trong VVNM 2003 có câu này: ‘Phải, cái gì cũng có sự chấm dứt. Cái gì rồi cũng có lúc tàn lụi. Cái gì có rồi sẽ không có; ngay cả vũ trụ, trái đất; ngay cả thân xác tao rồi cũng sẽ đi theo mầy. Tất cả chúng ta sẽ gặp nhau ở một nơi; đó là nơi không-có-gì-cả’. Bác Ma ảnh hưởng sâu sắc triết lý hư vô của Tây phương và triết lý ‘sắc không’ của Phât giáo”.
Ngọc Ánh, “Ngọc Ánh chưa quen biết anh, nhưng đã là tình thân trong gia đình VB, xin góp lời cầu nguyện cho hương linh anh BTM thanh thản về cõi vĩnh hằng”.
Anne Khánh Vân từ DC, “Hôm qua tới giờ cháu vẫn chưa nguôi buồn vì cháu thương chú Bồ Tùng Ma rất nhiều. Khi nghe tin chú Ma và chú TDT nằm nhà thương, KV đã muốn chạy qua thăm. Chưa sắp xếp kịp thì... Hụt thăm chú Ma… Chuyến đi này hoàn toàn dành cho VB và viếng chú Ma”.
Như Ý, “Đang học thi lấy license, cũng sẽ cố gắng viết một bài ngắn để tưởng nhớ đến anh BTM”.
Và còn những bài thơ tiếc thương thật cảm động, thật nghẹn ngào đã được viết lên từ tấm lòng của tác giả đối với người đã khuất. Một số câu trong các bài thơ ấy:
Minh Thúy, “Giã biệt trần gian chốn cõi thường/ Anh rời bạn khóc khắp muôn phương”.
Phương Hoa, “Cảm xúc đề thơ mắt lệ nhoà/ VIỆT BÚT mất người, đau cả nhóm…”
Bảo Trân, “Anh đi bao kẻ sầu, đau, tiếc/ Người ở trăm chiều mộng, nhớ, thương.”
Ngọc Anh, “Bồ Tùng vốn đã sống phi thường/ Nặng nợ văn chương với bốn phương…”
Anh Bồ Tùng Ma (đứng cạnh Phương Hoa áo dài đỏ, giữa) trong lễ phát giải VVNM 2014
Đó chỉ là những tâm sự và cảm xúc của các bạn Việt Bút trong những email mà tôi đọc được, chắc còn nhiều, nhiều nữa, những lời thương tiếc anh, nhưng vì tôi mới đi xa về còn uể oải nên có thể bỏ sót đâu đó, chưa đọc hết, mong các bạn khác thông cảm cho nếu có bỏ sót thư của ai…
Rồi tiếp theo sau đó là sự bàn tính gấp gáp về việc viếng thăm nhà quàn để nhìn anh Bồ Tùng Ma lần cuối, đăng báo chia buồn, phúng điếu... nhóm đã “cắt cử” các bạn VB Nam Cali đại diện cho mọi người, như anh Tân Ngố, chị Bảo Xuân, Cao Minh Hưng, anh Nguyễn Hữu Thời, Phùng Annie, Tố Nguyễn, Như Ý Võ… và rất nhiều các thành viên Việt Bút khác ở gần nữa tôi không thể kể hết ra đây.
Chỉ nội cái chuyện đặt vòng hoa thương tiếc chúng tôi cũng rất cẩn thận. Kẻ giới thiệu tiệm hoa này, người gửi lên mẫu vòng hoa ở shop kia, rồi nhóm xúm nhau chọn lựa, cho đến khi chọn được một vòng hoa vừa ý mới thôi. Ai cũng biết, hoa nào rồi cũng sẽ héo tàn thì hoa nào lại chẳng được, nhưng chúng tôi phải chọn lựa kỹ càng vì kính yêu anh, vì nghĩ rằng anh vẫn còn đây, anh sẽ thưởng thức các loài hoa bằng đôi mắt thường như những lần anh họp mặt chung vui cùng chúng tôi hằng năm trước ngày lễ phát giải VVNM.
Đối với mọi người đã vậy, riêng tôi thì cảm thấy nỗi buồn càng sâu đậm hơn, vì đối với Bồ Tùng Ma người anh cả này tôi còn có chút ân tình, nếu không nói là “hữu duyên”. Tôi quen biết anh Bồ Tùng Ma từ năm 2013, là năm đầu tiên tôi gửi bài dự thi VVNM và đoạt giải Danh Dự. Giám khảo Bồ Tùng Ma là người trao giải cho tôi năm ấy. Cho đến bây giờ, mỗi khi nhớ lại giây phút anh Bồ Tùng Ma trao giải thưởng và nói lời chúc mừng, tôi vẫn còn bị... tự quê vì lúc đó quá ư là hồi hộp tôi đã “tịt ngòi” không mở miệng đáp lại anh được tiếng cám ơn. Lần đầu tiên lãnh giải thưởng Văn Học, lại là giải Viết Về Nước Mỹ vinh dự biết bao nhiêu, tôi phát quýnh mà quên phứt, chỉ biết toét miệng ra cười cho người ta chụp hình.
Từ đó về sau, trên diễn đàn của nhóm VB, và mỗi năm đến lễ phát giải VVNM là tôi có dịp trò chuyện cùng anh nhiều hơn, hiểu về anh nhiều hơn. Lần đầu tiên họp mặt VB, tôi nghe giới thiệu, “Anh MA và chị TIÊN” tôi hết hồn, nghĩ mọi người đã đùa... quá trớn. Về sau biết kỹ hơn về anh thì tôi thường nói với vài người bạn nhóm VB, “Duyên nợ thật diệu kỳ! Đã se duyên cho MA gặp TIÊN, và tạo nên một đôi hoàn hảo!”
Đúng như vậy, anh MA thì ít nói, ít cười, thái độ luôn từ tốn lịch lãm, như mấy “chàng Hải quân” ở Nha Trang tôi quen biết ngày xưa, (anh từng là cấp chỉ huy, là một Hạm trưởng Hải quân của QLVNCH) nhưng còn “nàng Tiên” của anh thì ngoài nét đẹp dịu hiền ra, lại còn quá ít nói, ít nói hơn anh nữa. Tôi thường thấy các bạn mỗi lần nói chuyện với anh thì đều “hét to” hoặc ghé vào tai anh mà nói như có bí mật gì. Về sau tôi mới biết, thì ra anh bị... lãng tai. Lại nhớ trong một bài VVNM anh có viết, “Tôi bị điếc không hẳn vì già, mà vì một quả B41 đã làm rách màng nhĩ vào ngày 20 tháng 4 năm 1975. Tôi đã đến bác sĩ làm máy trợ thính nhưng khi thấy mấy ông già, bà già đến đây rồi ra về với hai ‘con sâu’ to tướng trên vành tai, tôi ớn quá. Thà điếc còn hơn mang những ‘con sâu’ đó.” Thiệt là dễ thương, thiệt khó tránh cái mỉm cười khi đọc đoạn này. Rồi có chỗ anh thú nhận, “Tôi mà không điếc, còn nói chuyện nhiều hơn nữa. Tôi rất sợ khi nói chuyện!” Thì ra đây là... bí mật của anh!
Văn của anh Bồ Tùng Ma rất dịu dàng, trơn tru. Đọc văn anh người ta có thể hình dung ra những cử chỉ thái độ của nhân vật trong truyện, nghĩa là anh viết rất thực, rất có hồn. Anh còn có máu “tếu ngầm” viết ra những chi tiết cỏn con nhưng lại… cù lét độc giả. Một lần tôi đọc câu chuyện anh tường thuật năm anh lãnh giải Việt Bút (bài “Ngày Hội Ngộ 28-6-2008”), có đoạn anh kể:
“Sau khi mặc sơ-mi, thắt cà-vạt và khoác áo veste vào, tôi không thấy cái quần đâu cả. Đã để quên nó ở nhà mất rồi. Thật là tai hại! ‘Có lẽ phải đi mua một cái quần.’ Tôi nghĩ vậy và vội vàng lái xe đến khu Phước Lộc Thọ. Rất may, trong một tiệm bán áo quần may sẵn, có một cái quần màu sắc y hệt cái áo veste của tôi, có điều eo hơi chật. Không sao, có thể thót bụng vào, không chừng trông mình còn slim hơn. Nếu các bạn để ý thấy tôi bước lên sân khấu với dáng người hơi... cong, thì không phải tôi già đâu nghe, mà tôi đang thót bụng vào!”
Đọc đến chỗ này tôi đã cười đến… lộn ruột!
Vì ảnh hưởng tới cái bút hiệu “MA” anh cũng thường tự công nhận mình là “MA” một cách rất là dí dỏm. Có lần anh nói với người bạn, “Tôi nghĩ đến câu chuyện tôi đã đọc trong Cổ Học Tinh Hoa: Vẽ người khó, vẽ ma quỉ dễ vì có ai thấy ma quỉ ra sao đâu. Tôi viết truyện ngắn cũng như người vẽ ma quỉ.”
“Anh Ma ơi! Không phải anh viết ngắn đâu. Anh viết về đời sống thực của anh đó. Anh là MA nên đời sống thực của anh cũng giống MA." Người bạn kia cũng không vừa đáp lại.
Trên đây chỉ là vài điểm nhỏ xíu xiu tôi có thể nhớ mà viết ra trong lúc này.
Thực ra thì còn một lý do nữa khiến tôi xúc động trước cái tin anh Bồ Tùng Ma lìa trần. Nhìn người lại gẫm đến mình, ông nhà tôi kém anh Bồ Tùng Ma chừng vài ba tuổi mà dạo gần đây xương cốt cũng đã bắt đầu “xục xịch xùng xinh” đầu óc thì quên quên nhớ nhớ nên tôi cứ lo lo. Gì chứ chuyện vô thường trong đời sống con người tôi được “học” rất nhiều, rất kỹ, thậm chí còn học về “nghệ thuật chết” (The Art of Dying) do thiền sư Goenka giảng dạy. Theo thiền sư, trên đời này tất cả mọi việc đều phải thuận theo lẽ tự nhiên, có sinh sẽ có diệt, có đến sẽ có có đi, không một ai có thể làm chủ lấy mình, không có cái gì là bền vững tồn tại thiên thu, kể cả tiền tài, nhà cửa, cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh em, bè bạn... và kể cả cái xác phàm này cũng không thể gọi là “thân của tôi,” vì bạn không thể nào giữ nó với bạn mãi mãi. Cuối cùng nó cũng sẽ mục rã, để trả về với các bụi thiên nhiên mà thôi.
Học thì học vậy, biết thì biết vậy, nhưng cũng chỉ buông xả được vài phần. Cho nên chuyện anh Bồ Tùng Ma ra đi tôi bị giao động rất nhiều, nhất là mỗi khi nghe các bạn, các anh chị em VB đau buồn nhắc nhở đủ thứ kỷ niệm về anh làm tôi cũng lây theo mà đau nhói cả tâm can.
Những chuyện về anh Bồ Tùng Ma còn nhiều, nhiều lắm, nhiều và rất thú vị, thú vị và dài, dài như cuộc đời 81 năm của anh, cũng gọi là trường thọ. Thôi thì xin được đóng lại ở đây, nhường chỗ trang báo lại cho các bạn khác.
Tóm lại, anh MA kính thương! Theo những gì đàn em này được biết qua, thì cuộc đời anh, ngoài những tháng ngày tù đày khổ ải sau khi mất nước, anh đã sống một đời đáng sống, là người anh hùng của tổ quốc, một nhà văn chung tay bảo tồn tiếng Việt nơi Hải Ngoại, một “NGƯỜI CHỒNG MA CỦA CÔ TIÊN,” và là người đàn anh, người bạn tốt của nhóm Việt Bút...
Cho nên, anh sẽ được mọi người mãi mãi nhớ thương, nhắc nhở, đặc biệt là sẽ nhớ mãi món bánh tiêu thơm lừng béo ngậy mỗi khi nhóm VB họp mặt...
VÀ ANH MA ƠI! ANH ĐI CHUYẾN NÀY KHÔNG PHẢI... RA MA, mà là đi an giấc nghìn thu nơi cõi Vĩnh Hằng...
Nhóm Việt Bút xin vĩnh biệt anh!
TIỂN BIỆT ANH BỒ TÙNG MA
NGUYỄN TÂN anh hỡi! BỒ TÙNG MA!
Cảm xúc đề thơ mắt lệ nhoà
VIỆT BÚT mất người, đau cả nhóm
Á TIÊN lẻ bạn, xót thân hoa
Một đời dũng sĩ lo non nước
Suốt kiếp trung kiên giữ đạo nhà
Kính tiễn hương linh về CỰC LẠC
Chia buồn VIỆT BÚT đến toàn gia
Phương Hoa
Dec. 15, 2019
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình