Ra mắt tuyển tập: Cám Dỗ Tự Do
Từ Góc Độ Triết Học và Tư Tưởng
Phan Tấn Hải
Nguyễn Hữu Liêm là một người đa dạng, không chỉ trong nghề nghiệp mưu sinh, mà cả trong những lĩnh vực cầm bút, lý luận. Ông là một người gây tranh cãi trong những nhận định về cộng đồng, và cả trong những bài viết về rất nhiều đề tài, như văn hoa, triết học, tôn giáo, chính trị. Dĩ nhiên, sôi nổi nhất là lĩnh vực chính trị. Nguyễn Hữu Liêm mưu sinh với nghề Luật sư, giảng dạy Triết. Những bài viết của ông bất kể gây tranh luận thế nào trong cộng đồng, vẫn là những đề tài cần được cộng đồng suy nghĩ nghiêm túc. Do vậy, từ một bàn viết lặng lẽ ở San Jose, Nguyễn Hữu Liêm trở thành người khơi dậy những cuộc tranh luận không chỉ ở hải ngoại, mà còn cả trong Việt Nam.
Buổi ra mắt tuyển tập nhan đề “Cám Dỗ Tự Do Từ Góc Độ Triết Học và Tư Tưởng” của Nguyễn Hữu Liêm hôm 4 tháng 7/2025 tại quán Coffee Factory ở Quận Cam, California thu hút một số bạn văn và thân hữu. Trong đó có Thầy Thích Nguyên Nguyện (giảng sư Đại Học Phật Giáo Sakya Buddha University), LS Nguyễn Quốc Lân (Chủ Tịch Hội Đồng Khu Học Chánh Garden Grove), Nguyễn Nam Quan (Nghị viên Westminster), Luật sư Cù Huy Hà Vũ, và các văn nghệ sĩ như Lê Giang Trần, Dương V. Tường, Nguyễn Vũ Nhã, Nguyễn Ngọc Lan, Nguyễn Thị Khánh Minh, Trịnh Y Thư, Phan Vũ Anh Nam, Trần V, Trịnh Thanh Thủy, Phan Tấn Hải... Đặc biệt, với truyền thống lơ đãng rất mực thơ mộng, nhà lý luận Bùi Vĩnh Phúc vài tiếng đồng hồ sau mới nhận ra là suýt nữa trễ 24 giờ, vì cứ tưởng là hôm sau (Thứ Bảy) mới là ngày hẹn ra mắt sách, may mà cũng liên lạc được.
Từ trái: Lê Giang Trần, Nguyễn Thị Khánh Minh, Thầy Thích Nguyên Nguyện, LS Nguyễn Quốc Lân, và đứng phía sau là, từ phải: Nghị viên Nguyễn Nam Quan, Trịnh Y Thư, Nguyễn Hữu Liêm và Luật sư Cù Huy Hà Vũ.
Để nhìn sơ qua mức độ gây tranh cãi của Nguyễn Hữu Liêm, chúng ta có thể đọc ngay các chủ đề, trong Mục Lục của tuyển tập, nơi Phần I là Văn Hóa & Nghệ Thuật, Nguyễn Hữu Liêm nhận định rằng nhạc Miền Nam trước 1975 và nối dài ra hải ngoại là “Âm nhạc tủi thân bi đát” (trang 29). Chưa hết kích động, anh lại có thêm bài khác nhan đề “Ba lần chết của nhạc Việt” (trang 52). Dù đồng ý với tác giả hay không, bạn có thể biết rằng sóng gió tranh luận sẽ bùng lên cả trong và ngoài Việt Nam, trong ba bài phản biện nổi bật là lý luận của nhà văn Trịnh Thanh Thủy qua bài “Đừng đổ tội oan cho nền âm nhạc cổ truyền Việt Nam” (trang 33).
Trong Phần II là Tôn giáo, tác giả Nguyễn Hữu Liêm cũng gây sóng gió -- và chúng ta, những người quan tâm về văn hóa dân tộc, cần nghiêm túc đọc và suy nghĩ, và nếu cần thì mở ra những hướng suy nghĩ mới. Tất nhiên, bạn có thể thấy ngay rằng Vatican sẽ không đồng ý (phần lớn, hay toàn bộ) với bài viết nhan đề “Sự thật hay hư cấu huyền thoại: Chúa Jesus là Bồ tát hóa thân?” (trang 156)
Và tương tự, dĩ nhiên, rất nhiều Phật tử sẽ không đồng ý (nhiều phần) với Nguyễn Hữu Liêm với các bài viết, như “Tại sao Phật tử Việt nay theo Đạo Chúa?” (trang 191). Tương tự, những vấn đề nhức nhối Nguyễn Hữu Liêm nêu lên cần được suy nghĩ, như bài “Tính Không và Thượng Đế: Từ thoái trào Phật giáo đến cao trào Tin Lành ở Việt Nam” (trang 203), hay bài “Một lịch sử đã muộn: Vấn đề lịch sử giữa Phật giáo và Công giáo ở VN” (trang 227).
Tuy nhiên, chắc chắn gây sóng gió tranh luận vẫn là “Phần III. Chính Trị” của tuyển tập “Cám Dỗ Tự Do Từ Góc Độ Triết Học và Tư Tưởng” (các trang 259-344).
Bất kỳ bài nào trong Phần này cũng sẽ gây tranh cãi, dễ dàng để chụp rất nhiều mũ cho tác giả Nguyễn Hữu Liêm. Nơi đây, xin liệt kê nhan đề các bài trong Phần III:
Làm người Cộng Sản Việt Nam có dễ không? -- trang 259
Có phải Tô Lâm Là một Trần Thủ Độ ngày nay? -- trang 266
Giữa nơi Đại Hội Việt Kiều: Một nỗi bình an -- trang 272
Logic Thương Tích gặp trí tuệ Nông Dân -- trang 279
AI và ảo vọng toàn năng: tương lai chính trị Việt Nam năm 2030 -- trang 285
Khi Hồ Chí Minh bước xuống thánh giá Cộng Sản -- trang 291
Nỗi lòng Ức Trai và Tố Như: Tâm tư TBT Nguyễn Phú Trọng -- trang 301
Trung quốc 75 năm và bài học cho Việt Nam -- trang 306
Bi Hài Kịch Việt Nam Hậu Cộng Sản -- trang 313
Khi tượng đài mất linh hồn từ góc độ Triết học -- trang 318
Vẫy tay gọi nhau làm Người: Về những bản án chính trị ở Việt Nam -- trang 323
12/12/1974: Trận Phước Long khởi đầu một cứu rỗi mới -- trang 328
Thập niên 1980-90 và phong trào Kháng Chiến Phục Quốc Hải Ngoại -- trang 333
Chiến tranh là da thịt Lịch sử -- trang 338
Than ôi, có quá nhiều đau thương để suy nghĩ về lịch sử quê nhà. Hiển nhiên là sách Nguyễn Hữu Liêm không thể in tại Việt Nam khi nhà nước CSVN còn kiểm soát toàn dân một cách toàn trị. Tuy nhiên, chúng ta có thể suy nghĩ, tác giả Nguyễn Hữu Liêm có cần phải đào sâu nhiều vấn đề gây tranh cãi, rất khó hòa giải như thế không, trong khi nhu cần bức thiết hiện nay là một cuộc cách mạng nhung để đưa dân tộc chuyển sang chế độ dân chủ, mà không nhất thiết phải vạch ra những lằn ranh lý luận. Hay, phải chăng đó là sử mệnh của một triết gia như Nguyễn Hữu Liêm, phải đi dưới những trận mưa đạn từ hai bên dòng sông Bến Hải?
Tuyển Tập “Cám Dỗ tự Do từ góc độ Triết Học và Tư Tưởng” của Nguyễn Hữu Liêm dày 600 trang, bìa và dàn trang thực hiện bởi Lê Giang Trần, do Sống Publishing xuất bản, có thể tìm mua trên mạng Amazon ở địa chỉ:
https://www.amzn.com/B0FBWD7BB7
Bạn có thể liên lạc với tác giả Nguyễn Hữu Liêm ở: [email protected] .
Nơi trang 11, tiểu sử tác giả ghi như sau: “Nguyễn Hữu Liêm từng giảng dạy Triết học trên 20 năm tại San Jose City College, California. Hiện nay ông đang hành nghề Luật sư ở San Jose, California.
Một số sách tiêu biểu đã xuất bản: Dân chủ Pháp trị; Tự do và Đạo lý; Thời tính, Hữu thể, Ý chí; Sử tính và Ý thức; Phác thảo một triết học cho lịch sử thế giới; Cám Dỗ Việt Nam; Cám Dỗ Tự Do.
Ông là Chủ nhiệm sáng lập và Tổng Biên tập của Tạp chí Triết Học và Tư Tưởng (Tapchitriet.com).”
Tác giả giải thích như thế nào về tuyển tập này? Trong Lời Nói Đầu ở trang 25-26, Nguyễn Hữu Liêm viết như sau, trích:
“Xin mời quý độc giả bước vào những trang sách sau đây. Tuyển tập này bao gồm những bài viết tôi đăng tải ở nhiều diễn đàn suốt 30 năm qua trong nước cũng như hải ngoại.
Như tựa đề "CÁM DỖ TỰ DO - Từ Góc Độ Triết Học và Tư Tưởng", tôi viết lên suy tư của mình bằng tiếng Việt như một điều hoan lạc, và tư duy đó đã trở nên niềm cám dỗ. Đó là sự cám dỗ của Tự do, của học thuật, của ngôn từ. Một phần nào những bài viết thể hiện nỗi thao thức về quê nhà Việt Nam, từ một ý chí muốn biểu đạt tư duy, những suy ngẫm về các đề tài triết học liên quan đến vấn đề thời sự của thế giới và của Việt Nam.
Tuyển tập được chia làm sáu phần: (1) Văn hóa và Nghệ thuật, (2) Tôn giáo, (3) Chính trị, (4) Triết học, (5) Điểm sách và (6) Các bài viết về tác giả. Tôi nghĩ quý độc giả sẽ thưởng thức những bài viết ngắn gọn về các đề tài được diễn đạt từ góc độ triết học và tư tưởng. Hầu hết bài đều phân tích và phê phán chủ đề, từ bình diện học thuật với những tầng khái niệm khác nhau; tuy rằng, trong phần Văn học và Nghệ thuật có những quan điểm mang tính chủ quan và khiếm diện, nhiều khi mâu thuẫn. Vì vậy, khi đọc tác phẩm này, nếu có sai sót nào, tôi mong người đọc có thể nghiệm thu từ những gì sai lầm của tác giả hơn những gì đúng đắn. We learn much from the other's mistakes rather than truths.
Năm trước, một bản thảo tuyển tập này đã được gởi xin giấy phép xuất bản ở Việt Nam nhưng bị từ chối vì nội dung không thích hợp theo đòi hỏi chính trị trong nước. Dù sao, đây có lẽ là cuốn sách cuối cùng tôi xuất bản ở hải ngoại. Cũng có thể tôi sẽ còn viết tiếp với đề tài "Sự cáo chung của triết học" như được đề nghị bởi một học giả thân hữu. Nhưng lực có tòng tâm hay không, là chuyện khác.
Ở Việt Nam khi tôi học đến lớp 11 thì phải rời nhà trường gia nhập quân ngũ lúc chưa tròn 17 tuổi. Đến Hoa Kỳ lúc 19 tuổi, vì vậy tiếng Việt của tôi hầu hết được hình thành ở xứ Hoa Kỳ này. Dù vậy, tôi vẫn cố gắng xây dựng một nền triết học Việt ngữ hơn 30 năm qua. Nhưng đây là một nỗ lực ngược dòng. Số phận triết học tiếng Việt ở hải ngoại ngày nay sẽ còn long đong lắm.
Ở đây, hiện tại nói chung, người Việt hải ngoại ít còn ai tìm đọc sách tiếng Việt. Đối với quý vị nào đọc những trang này, quý bạn là một con số rất nhỏ trong cộng đồng dân cư gốc Việt. Tôi xin ngả mũ đa tạ.
San Jose ngày 16/4/2025
Nguyễn Hữu Liêm” (ngưng trích)
.
Trong tuyển tập, nổi bật về sóng gió tranh cãi là bài “Âm Điệu Tủi Thân, Bi Đát” trong đó Nguyễn Hữu Liêm ghi chú rằng “Đây là bài viết gây tranh luận nhiều nhất trong các diễn đàn báo chí và tư tưởng của cộng đồng tiếng Việt ở hải ngoại trong năm 2003. Từ diễn đàn talawas ở Đức, Đàn Chim Việt ở Ba Lan, BBC ở Anh quốc cho đến các đài RFI và đài Tiếng nói Việt Nam ở trong nước cũng đã cho đọc bài này và các phản ứng liên hệ. Báo Ngày Nay ở Houston, Texas đã mở một loạt phỏng vấn các nhân sĩ Việt Nam ở hải ngoại để phản bác. Riêng tại San Jose, California, 60 hội đoàn người Việt địa phương đã họp lại để tố cáo tác giả là "đặc công trí vận cộng sản" - cũng một phần vì bài viết này. Riêng hai báo Sàigòn Nhỏ ở Orange County, California và Thời Báo ở San Jose đã chọn tác giả là "Người của năm 2003" (Man of the Year) cũng vì từ những phản ứng về bài này.”
Và ngay đoạn đầu của bài, Nguyễn Hữu Liêm đã viết: “Nếu có một sắc điệu văn hóa nào rất đặc thù cho người Việt hải ngoại, đặc biệt là ở Mỹ, thì đó là cái bản chất âm nhạc. Loại tân nhạc được đem theo từ miền Nam trước 1975 qua đây và vẫn cứ tiếp tục là một dòng âm nhạc bi đát, yếu đuối, trống rỗng và băng hoại.” (trang 29)
Xin mời bạn đọc lại rất chậm: Loại tân nhạc được đem theo từ miền Nam trước 1975 qua đây và vẫn cứ tiếp tục là một dòng âm nhạc bi đát, yếu đuối, trống rỗng và băng hoại...
Nhà văn Trịnh Thanh Thủy không đồng ý, đã viết bài trả lời nhan đề “Đừng đổ tội oan cho nền âm nhạc cổ truyền Việt Nam” (trang 33) trong đó, phản hồi, trích:
“Thoạt mới đọc bài viết tôi thấy ông Liêm có lý khi nhận xét âm nhạc Việt Nam ủy mị, yếu đuối và bi thảm. Nhưng suy nghĩ sâu hơn, càng lâu tôi càng thấy nhiều điều nghịch lý trong sự suy luận và quy kết của ông Liêm... [...]
... Như vậy theo tài liệu thu thập được, Nhạc Chàm đã du nhập vào VN từ lâu và ảnh hưởng từ đời Lý chứ có phải từ đời Nguyễn như ông Liêm khẳng định đâu. Sao Ông Liêm không phê bình miền Bắc ảnh hưởng nhạc Chàm? Nếu bảo rằng miền Nam vì ảnh hưởng nhạc chàm là dân tộc bị vong quốc thì ông Liêm giải thích sao về việc nhạc Chàm đã có từ đời Lý Thánh Tông (1060) trong khi tới đời Trần Thái Tông (1225-1258) vua Trần mới bắt đầu đánh Chiêm Thành vì họ thường sang An Nam cướp phá. Đến đời Lê Thánh Tông (1460-1497), vua Lê mới hoàn toàn chiếm Chiêm Thành và dân Hời mới thật sự mất nước. Như vậy khi nhạc Chàm du nhập vào VN, người Hời chưa mất nước và mãi 400 năm sau họ mới vong quốc thì cái tính yếu đuối của dân tộc vong quốc không lẽ đã có từ hàng bốn trăm năm trước?
Suy luận theo kiểu ông Liêm thì Ấn Độ là nơi xuất phát ra loại âm nhạc Champa, thì trước sau gì họ cũng mất nước!
Âm nhạc truyền thống VN mang một bản sắc riêng biệt. Nó có cái âm điệu buồn bã nghiêng về triết lý nội suy, cố gắng chắt lọc chất tinh tế nhất của con người để tìm hiểu những bí mật tâm linh. Nó không giống như nhạc phương Tây luôn đi tìm bên ngoài với chất sôi động, vui tươi. Tính buồn bã, ủy mị nặng phần tâm linh ấy không chỉ âm nhạc VN có, các nền âm nhạc Đông phương đều có. Tôi đã được xem những vở nhạc kịch cổ truyền (Japanese Opera) của người Nhật. Tiếng đàn The Japanese harp (Koto) xen lẫn với giọng hát nức nở, buồn thảm của người nghệ sĩ Phù Tang, tạo người nghe một tâm thức, cảm hoài, ai oán. Khi qua Thái Lan tôi cũng được chứng kiến những điệu múa cổ truyền và tiết tấu cổ nhạc Xiêm La. Âm điệu của nó rất gần gũi với loại nhạc Cung đình Huế. Nét ủy mị của nhạc cổ truyền hầu như bàng bạc trong âm nhạc Đông phương.
Âm nhạc là hơi thở, tiếng nói, tâm sự, nghệ thuật, niềm vui, nỗi an ủi, phút giây tiêu khiển để con người quên đi những áp lực nặng nhọc của đời sống tất bật cơm áo. Người VN hát để nhớ, để quên, để cảm hoài, giải trí và để thấy tâm hồn mình vằng vặc trong âm điệu tiết tấu quê hương...
... Khi ra hải ngoại người di dân mang theo nhiều thứ. Họ cố gắng hòà nhập vào văn hóa xứ người và nếu cố gắng giữ được bản sắc dân tộc, tôi nghĩ đó là điều đáng quý. Bảo tồn âm nhạc truyền thống là điều đáng làm và nên khuyến khích. Ông Liêm chỉ trích âm nhạc Việt Nam làm hệ thống chính trị suy đồi đưa đến hệ quả mất nước. Thật tội nghiệp cho nền âm nhạc Việt Nam không dưng mang danh tội đồ lịch sử một cách oan uổng.”(trang 33-40)
Từ trái: Thầy Thích Nguyên Nguyện (giảng sư Đại học Sakya Buddha University) và nhà báo Phan Tấn Hải.
Bây giờ là lúc để nhìn lại một phần lịch sử âm nhạc. Có một phần ảnh hưởng rất lớn trong các khuynh hướng âm nhạc Miền Nam Việt Nam trước năm 1975: nhạc Du Ca từ những năm 1960s của nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang và các nhạc sĩ trong Phong trào Du Ca hoàn toàn không có yếu tố ủy mị, yếu đuối. Bạn có thể vào Google hay YouTube và gõ nhóm chữ “Phong trào Du Ca Việt Nam” hay “Nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang” và bạn sẽ thấy một thế giới âm nhạc rất khác, mà hiện nay nhà nước CSVN vẫn còn cấm phổ biến.
Nhìn chung, bất kể các phiến diện trong cách đặt vấn đề, tuyển tập của Nguyễn Hữu Liêm đã thành công trong việc nêu lên các vấn đề cần suy nghĩ cho những người quan tâm tới hướng đi của dân tộc.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình