Minh họa Open AI.
Thị trường chứng khoán Hoa Kỳ đang cho thấy một hình ảnh gần như trái ngược với đời sống kinh tế của nhiều người Mỹ: chiến sự Hoa Kỳ–Iran làm nghẽn nguồn dầu, giá xăng tăng, lạm phát trở lại trên 3%, niềm tin của người tiêu thụ sa sút, nhưng chỉ số S&P 500 vẫn tăng 29% trong 12 tháng qua và vừa chạm mức cao kỷ lục, theo James Surowiecki viết trên The Atlantic ngày 4 tháng 5 năm 2026.
Thoạt nhìn, thị trường có vẻ xa rời thực tế. Sau đợt bán tháo lúc chiến tranh bắt đầu, cổ phiếu lại tăng 13% chỉ trong 30 ngày. Dầu bị chặn, giá cả leo thang, dân chúng bi quan, nhưng giới đầu tư vẫn mua vào.
Lý do chính nằm ở lợi nhuận doanh nghiệp. Thị trường chứng khoán không đo giá sữa, tiền xăng hay cảm giác nặng nề của các gia đình mỗi khi đi chợ. Nó đo sức khỏe của các công ty lớn. Và hiện nay, các công ty ấy vẫn làm ăn rất khá.
Nhóm bảy đại công ty kỹ thuật lớn, thường gọi là Magnificent Seven, tiếp tục dẫn thị trường. Alphabet đang trên đường đạt hơn 120 tỷ Mỹ kim lợi nhuận trong năm nay. Nvidia cũng gần mức đó và gần như tăng gấp đôi lợi nhuận so với năm trước. Meta vừa báo cáo lợi nhuận tăng 61% so với cùng kỳ. Tổng cộng, nhóm này có thể thu hơn nửa ngàn tỷ Mỹ kim lợi nhuận trong năm nay.
Sức mạnh ấy không chỉ nằm trong ngành kỹ thuật. Gần 80% công ty thuộc S&P 500 đã công bố kết quả kinh doanh cao hơn dự đoán. Biên lợi nhuận trung bình của các công ty trong chỉ số này hiện ở mức cao nhất trong 15 năm. Lạm phát giúp nhiều công ty có thêm quyền tăng giá; thị trường tập trung hơn giúp họ ít bị cạnh tranh hơn; năng suất có thể đang tăng nhờ các công cụ trí tuệ nhân tạo; còn làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo tiếp tục đẩy lợi nhuận kỹ thuật lên cao.
Điều đó không có nghĩa thị trường hoàn toàn hợp lý. Có công ty chỉ cần nói sẽ xoay sang trí tuệ nhân tạo là cổ phiếu tăng vọt. Giới đầu tư nhỏ lẻ cũng đã quen với lối “mua lúc rớt giá,” xem mỗi đợt bán tháo như một dịp giảm giá, bất kể chiến tranh hay bất ổn quốc tế.
Tuy vậy, giới đầu tư không hẳn nhắm mắt mua bừa. Những công ty có doanh thu yếu hoặc lợi nhuận không đạt kỳ vọng vẫn bị trừng phạt ngay. Nike từng mất hơn 15% giá trị trong một ngày sau khi cảnh báo doanh thu sẽ giảm. Một số công ty phần mềm cũng bị bán ra vì lo ngại trí tuệ nhân tạo có thể ăn vào lợi nhuận tương lai.
Rủi ro vẫn còn nguyên. Giá năng lượng cao đang làm giảm lợi nhuận doanh nghiệp và lấy khỏi túi người tiêu thụ khoảng 4 tỷ Mỹ kim mỗi tháng. Nếu tình trạng này kéo dài sang mùa hè, sức mua có thể yếu đi, kéo lợi nhuận xuống theo. Giới đầu tư cũng đang đặt cược rất lớn vào trí tuệ nhân tạo. Nếu nhu cầu thật sự không theo kịp lời hứa, nhiều mức định giá hiện nay sẽ khó đứng vững.
Vì vậy, thị trường chứng khoán không hẳn xa rời thực tế. Nó chỉ đang nhìn một thực tế khác: thực tế của các công ty lớn, nơi lợi nhuận vẫn lên, dù đời sống của nhiều người Mỹ đang nặng thêm từng tháng.
VB tóm dịch
Nguồn: Tóm lược từ Why Stocks Keep Going Up đăng trên tờ The Atlantic ngày 4 tháng 5.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình