Trump buộc nhân viên liên bang ký giấy giữ im lặng, gây ra làn sóng phản đối: Hiến pháp bảo vệ quyền được biết của công chúng, và cho công chức quyền tố giác sai phạm
Phải tự im lặng, hễ mở miệng là sẽ bị sa thải. Bản tin The Hill cho biết: Đề xuất về NDA (thỏa thuận bảo mật thông tin) đối với nhân viên liên bang gây ra làn sóng phản đối đa chiều. Một đề xuất của chính quyền Trump nhằm buộc các nhân viên liên bang ký các thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA) đã châm ngòi cho những cáo buộc rằng Nhà Trắng đang cố gắng bịt miệng đội ngũ nhân sự của mình, bao gồm cả những người đã và đang tiếp xúc với báo chí.
Vào hôm thứ Ba, Văn phòng Quản lý Nhân sự (OPM) đã đề xuất soạn thảo các thỏa thuận NDA áp dụng cho cả nhân viên mới lẫn nhân viên hiện tại, với lý do đây là biện pháp phản ứng trước các vụ "rò rỉ thông tin nghiêm trọng". Những người vi phạm chính sách này, cũng như những người từ chối ký thỏa thuận, có thể sẽ bị sa thải.
Mặc dù các thỏa thuận NDA là điều bình thường trong một số ngành nghề, việc triển khai chính sách này đã vấp phải sự chỉ trích từ các nghiệp đoàn, các nhóm báo chí và những người đại diện cho các nhân vật tố giác sai phạm trong chính phủ; họ cho rằng chính sách này chỉ là nỗ lực mới nhất nhằm kìm hãm các nhân viên liên bang, thậm chí là ép buộc họ phải rời bỏ công việc.
Tính hợp pháp của đề xuất này cũng đã bị đặt dấu hỏi, bởi lẽ mọi công dân Mỹ—bao gồm cả những người đang làm việc trong bộ máy liên bang—đều không thể để các quyền lợi được quy định trong Tu chính án thứ Nhất của họ bị chính phủ chà đạp.
"Bạn hoàn toàn có thể soạn thảo một thỏa thuận NDA hợp pháp và phù hợp với Hiến pháp; ngược lại, bạn cũng hoàn toàn có thể soạn thảo một thỏa thuận NDA vi phạm pháp luật và Hiến pháp một cách nghiêm trọng," bà Jessica Levinson, Giáo sư luật Hiến pháp tại Trường Luật Loyola, chia sẻ với tờ The Hill.
"Tu chính án thứ Nhất chỉ đóng vai trò là tấm khiên bảo vệ chống lại các hành động của chính phủ, chứ không áp dụng đối với các hành động của tư nhân... Bất kỳ người sử dụng lao động tư nhân nào khác đều có quyền, thông qua hợp đồng, yêu cầu nhân viên không được tiết lộ về một loạt các vấn đề nhất định—đây là chuyện khá phổ biến. Tuy nhiên, khi đối tượng sử dụng lao động không phải là tư nhân mà chính là chính phủ, thì Tu chính án thứ Nhất sẽ được viện dẫn để xem xét. Khi đó, bạn cần phải đảm bảo rằng thỏa thuận NDA vẫn cho phép các nhân viên công vụ thực hiện quyền tự do ngôn luận được pháp luật bảo vệ."
Tổng thống Trump vốn thường xuyên sử dụng các thỏa thuận NDA trong các doanh nghiệp tư nhân của mình trước khi ra tranh cử; tuy nhiên, đây là lần đầu tiên chính phủ tìm cách đưa loại thỏa thuận này vào áp dụng trong lĩnh vực công.
Các nhân viên liên bang vốn dĩ đã bị cấm chia sẻ một số loại thông tin nhạy cảm nhất định, và luật pháp hiện hành cũng đã quy định những hình phạt hình sự nghiêm khắc đối với những cá nhân làm rò rỉ thông tin mật. Tuy nhiên, nếu được thông qua, đề xuất mới này sẽ bổ sung thêm các hình phạt nghiêm ngặt khác—bao gồm cả việc chấm dứt hợp đồng lao động—đối với những nhân viên chia sẻ "thông tin không công khai, thông tin mật hoặc thông tin độc quyền", hay bất kỳ thông tin nào liên quan đến các cuộc thảo luận nội bộ của chính phủ. OPM đã lên tiếng bảo vệ Thỏa thuận Không tiết lộ (NDA), cho rằng đây chẳng qua chỉ là một thông lệ tiêu chuẩn.
"Một trong những phản ứng gây ngạc nhiên nhất đối với quy định về thỏa thuận không tiết lộ mà OPM vừa đề xuất gần đây, chính là quan điểm cho rằng việc yêu cầu nhân viên giữ bí mật các cuộc thảo luận nội bộ nhạy cảm là điều gì đó gây sốc hoặc chưa từng có tiền lệ," Giám đốc OPM Scott Kupor viết trong một bài đăng trên blog nhằm phản hồi những chỉ trích nhắm vào quy định này.
Ông nói thêm: "Tiết lộ trước nhé: thực tế không phải vậy. Trên thực tế, đây là kiến thức vỡ lòng trong lĩnh vực Quản lý Tổ chức."
Tuy nhiên, giới phê bình lại chỉ ra hàng loạt hành động khác nhau được thực hiện dưới thời chính quyền Trump nhằm nhắm vào các nhân viên liên bang—từ nỗ lực thiết lập một nhóm nhân viên mới có thể bị tuyển dụng và sa thải dễ dàng như các nhân viên chính trị, cho đến việc soạn thảo các câu hỏi dạng bài luận dành cho ứng viên tiềm năng, yêu cầu họ phân tích sâu về những chính sách của ông Trump mà họ cảm thấy "có ý nghĩa quan trọng" đối với bản thân; hay những phát ngôn chung chung của ông Trump gọi các nhân viên này là một phần của "Nhà nước ngầm" (Deep State).
"Nếu xét riêng lẻ, quy định được đề xuất hôm nay có vẻ tương đối vô hại; nhưng nếu đặt trong bối cảnh chung, đây lại là một bước đi quan trọng hướng tới việc xây dựng một đội ngũ nhân viên liên bang mà lòng trung thành dành cho Tổng thống được đặt lên trên hết thảy," ông David Kligerman thuộc tổ chức Whistleblower Aid—một hãng luật phi lợi nhuận chuyên đại diện cho những người tố giác sai phạm—cho biết trong một tuyên bố đưa ra hôm thứ Ba.
Liên đoàn Nhân viên Chính phủ Hoa Kỳ (AFGE)—tổ chức công đoàn lớn nhất đại diện cho các nhân viên liên bang—nhận định rằng chính quyền Trump rõ ràng sẽ "sa thải những nhân viên từ chối ký vào thỏa thuận này."
"OPM vẫn đang tiếp tục những nỗ lực nhằm bịt miệng các nhân viên liên bang. Thỏa thuận không tiết lộ (NDA) được đề xuất lần này là một nỗ lực khác của chính quyền nhằm thanh lọc khỏi bộ máy công vụ những nhân viên chuyên nghiệp, không thiên về phe phái chính trị, để thay thế họ bằng những kẻ trung thành—những người sẽ không dám lên tiếng chống lại tình trạng lãng phí, gian lận và lạm quyền. Các nhân viên liên bang không hề từ bỏ các quyền được quy định trong Tu chính án thứ Nhất khi họ chấp nhận làm việc cho chính phủ liên bang; và công chúng có quyền được biết về những hành vi lạm quyền của chính quyền hiện tại," Chủ tịch AFGE, ông Everett Kelley, phát biểu trong một tuyên bố.
"Các cơ quan liên bang vốn dĩ đã có sẵn những chính sách và quy trình chặt chẽ nhằm ngăn chặn việc rò rỉ trái phép các thông tin mật hoặc thông tin đặc quyền. Tuy nhiên, quy định được đề xuất lần này lại bao trùm một phạm vi thông tin rộng đến mức phi thường, mở rộng các lệnh hạn chế sang chính những nguồn tài liệu mà công chúng vẫn dựa vào đó để nắm bắt thông tin mỗi khi chính quyền gây ra những tác động tiêu cực."
Quy định của OPM đã viện dẫn cụ thể việc rò rỉ thông tin cho giới truyền thông như một lý do biện minh; trong đó có nhắc đến các thông tin được tiết lộ cho tờ The New York Times và The Washington Post liên quan đến cuộc đột kích của Hoa Kỳ nhằm bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro hồi tháng Một vừa qua. OPM tuyên bố rằng những vụ rò rỉ đó “đã đặt tính mạng của các thành viên lực lượng vũ trang vào tình thế rủi ro.”
Tuy nhiên, khía cạnh đó của quy định đã khiến cả những người ủng hộ tự do báo chí lẫn tổ chức Whistleblower Aid phải lo ngại.
“Chính quyền Trump tuyên bố một cách gây hiểu lầm rằng thỏa thuận bảo mật (NDA) được đề xuất ‘không tạo ra những hạn chế thực chất mới đối với quyền phát ngôn hay quyền tiết lộ thông tin của nhân viên.’ Điều này có thể đúng về mặt kỹ thuật, nhưng xét như một bước đi đơn lẻ trong một kế hoạch đa bước, thỏa thuận bảo mật này đại diện cho sự xâm phạm đáng kể đối với quyền lợi của các nhân viên liên bang, đồng thời là một đòn tấn công vào hoạt động tố giác sai phạm hợp pháp,” ông Kligerman nhận định.
“Nếu những quy định này được thông qua, chính quyền Trump có thể nhanh chóng và dễ dàng trả đũa một người tố giác sai phạm hợp pháp, chỉ đơn giản bằng cách tuyên bố rằng nhân viên đó đã vi phạm thỏa thuận bảo mật của họ.”
Các nhóm báo chí cũng lên tiếng phản đối động thái này; trong đó, Quỹ Tự do Báo chí (Freedom of the Press Foundation) mô tả đây là một bước đi kỳ lạ từ một chính quyền tự xưng là “chính quyền minh bạch nhất trong lịch sử.”
“Động thái này diễn ra vào thời điểm mà các cơ quan giám sát nội bộ đang bị gạt ra rìa, các quan chức phụ trách Đạo luật Tự do Thông tin (FOIA) đang bị sa thải, và các thông tin rò rỉ cho báo chí — vốn là lý do duy nhất giúp công chúng biết được quá nhiều sai phạm của chính quyền này — lại đang bị bôi nhọ và bị truy tố,” nhóm này cho biết trong một tuyên bố.
Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia (National Press Club) mô tả đề xuất về thỏa thuận bảo mật này là những “nghĩa vụ giữ bí mật bao trùm,” được thiết kế nhằm “che chắn [chính phủ] khỏi sự giám sát.”
“Ý tưởng áp đặt các thỏa thuận bảo mật bao trùm lên toàn bộ đội ngũ nhân viên liên bang đại diện cho một mối đe dọa sâu sắc đối với sự minh bạch, tự do báo chí và quyền được biết của công chúng. Một nền dân chủ vận hành hiệu quả phụ thuộc vào dòng chảy thông tin tự do. Về bản chất, biện pháp này dường như được thiết kế để ngăn cản các nhân viên liên bang trò chuyện với các nhà báo bằng cách đe dọa sinh kế của họ — ngay cả khi đó là những vấn đề được công chúng quan tâm,” ông Mark Schoeff Jr., Chủ tịch nhóm này, phát biểu trong một tuyên bố.
“Các nhân viên liên bang thường là những người đầu tiên phát hiện ra tình trạng lãng phí, sai phạm, hoặc các mối đe dọa đối với an toàn công cộng. Khi những cá nhân này bị bịt miệng một cách hữu hiệu, không thể chia sẻ thông tin với các phóng viên, công chúng sẽ mất đi một kênh giám sát thiết yếu đối với chính chính quyền của mình.”
Tuy nhiên, ông Kupor cho rằng chính phủ có đặc quyền trong việc tự bảo vệ mình trước các thông tin rò rỉ, và rằng những vụ rò rỉ này có thể xảy ra vì nhiều lý do khác nhau — từ “bất đồng chính trị, các mối quan hệ cá nhân, cho đến sự ác ý hoàn toàn.”
“Chúng tôi mong muốn các cơ quan chính phủ thúc đẩy những cuộc tranh luận nội bộ sôi nổi, cũng như khuyến khích nhân viên mạnh dạn đưa ra các ý tưởng, mối quan ngại và những kiến thức chuyên môn của mình,” ông viết trên nền tảng Substack cá nhân.
“Thế nhưng, bạn không thể xây dựng được một quy trình thảo luận cởi mở và trung thực, nếu những người tham gia tin rằng các cuộc trao đổi nội bộ sẽ đơn giản bị rò rỉ ra ngoài bất cứ khi nào có ai đó không hài lòng với hướng đi của cuộc trò chuyện.”
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình