150 nhà toán học đề xướng ký thư chung: các chính phủ không nên tin vào lời thổi phồng của AI. Tính tới chiều Thứ Bảy có chữ ký của 1841 nhà toán học, với gần 10 nhà khoa học gốc Việt
Báo Futurism hôm Thứ Sáu 5/6/2026 có bản tin của phóng viên Victor Tangermann, nhan đề "Over 150 Mathematicians Warn Governments Not to “Believe the Hype” About AI" (Hơn 150 nhà toán học cảnh báo các chính phủ không nên "tin vào những lời thổi phồng" về AI). Tính tới chiều Thứ Bảy có tới 1841 nhà toán học ký tên, trong đó có một số nhà toán học gốc Việt. Một yếu tố chính: AI vẫn đang đưa ra nhiều sai lầm quan trọng.
Đầu năm nay, một thanh niên 23 tuổi không qua đào tạo bài bản về toán học đã gây xôn xao dư luận khi tuyên bố sử dụng ChatGPT của OpenAI để giải một trong những "bài toán Erdős" (Erdős problems) — một tập hợp các giả thuyết hóc búa do nhà toán học người Hungary Paul Erdős để lại.
Sau đó, vào tháng trước, giới học thuật đã vô cùng ngạc nhiên khi OpenAI tuyên bố AI của họ đã bác bỏ một giả thuyết có tuổi đời 80 năm về "khoảng cách đơn vị" (unit distance), cũng do Erdős đề xuất.
"Đây là lần đầu tiên AI tự mình giải quyết một bài toán mở quan trọng, mang tính cốt lõi trong một lĩnh vực toán học," OpenAI đã tự hào tuyên bố vào thời điểm đó.
Tuy nhiên, liệu các mô hình AI tiên tiến vận hành những công cụ như ChatGPT có thực sự đại diện cho bước tiến lớn trong khả năng giải quyết các bài toán đã làm đau đầu giới toán học suốt nhiều thập niên qua hay không, vẫn là vấn đề gây tranh cãi gay gắt giữa các chuyên gia.
Trong một hành động được xem là lời chỉ trích công khai mạnh mẽ nhất từ trước đến nay, một tuyên bố mới với chữ ký của hơn 150 chuyên gia toán học trên toàn thế giới đã cảnh báo các chính phủ không nên "tin vào những lời thổi phồng" về khả năng giải quyết các bài toán phức tạp của AI, qua đó dội một gáo nước lạnh vào những tuyên bố về một cuộc cách mạng trong lĩnh vực này.
Trong tuyên bố đi kèm với văn bản dài 11 trang mang tên "Tuyên bố Leiden về AI và Toán học" (Leiden Declaration on AI and Mathematics) đề ngày 2 tháng 6/, Phó chủ tịch Hiệp hội Toán học Quốc tế (IMU), bà Ulrike Tillmann, lập luận rằng AI "đặt ra những vấn đề cần phải được xem xét kỹ lưỡng."
"Tương lai của nghiên cứu toán học phải được định hướng bởi sự phán đoán của con người, các quy trình công bằng, minh bạch và những giá trị chung của cộng đồng toán học toàn cầu," bà Tillmann phát biểu.
"Hiện nay, ngành công nghiệp công nghệ đang chịu áp lực thương mại lớn khiến họ có xu hướng phóng đại năng lực sản phẩm của mình," tuyên bố nêu rõ, đồng thời khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách nên "tham vấn các chuyên gia, bao gồm cả các nhà toán học, khi đưa ra quyết định chính sách thay vì chỉ dựa vào các thông cáo báo chí hay tin tức đại chúng về các kết quả toán học."
Tệ hơn nữa, các mô hình AI có thể đưa ra những lời giải nghe có vẻ thuyết phục nhưng thực tế lại không chịu nổi sự kiểm chứng kỹ lưỡng.
"Các kỹ thuật tự động hóa hiện nay có thể tạo ra những lập luận nghe có vẻ hợp lý nhưng lại thiếu độ tin cậy (hoặc thậm chí sai lệch), rất khó phân biệt với các chứng minh toán học chính xác," bà Leslie Ann Goldberg, Trưởng khoa Khoa học Máy tính tại Đại học Oxford và là một trong những người ký tên vào tuyên bố, cho biết. “Đây là một vấn đề nghiêm trọng: nghiên cứu toán học (và các lĩnh vực toán học khác như khoa học máy tính lý thuyết) hầu như luôn được xây dựng dựa trên các nghiên cứu trước đó; do đó, điều cốt yếu là các nhà nghiên cứu phải biết chắc rằng những kết quả được công bố là chính xác.”
Bản tuyên bố đã làm nổi bật tình thế bấp bênh mà nhiều học giả đang phải đối mặt. Việc thu hút nguồn tài trợ mới trở nên khó khăn trong khi sự quan tâm dành cho AI lại tăng vọt, thường buộc họ phải ủng hộ công nghệ này bằng mọi giá.
“Chúng tôi nhận thấy rằng ngành công nghiệp đã đưa ra những công việc lương cao, các khoản thù lao hấp dẫn, nguồn lực tính toán và những cơ hội kích thích tư duy mà một số nhà toán học cảm thấy bị thu hút,” văn bản viết. “Tình trạng này diễn ra trong bối cảnh giáo dục đại học bị thiếu hụt ngân sách và việc làm trong giới học thuật trở nên bấp bênh.”
Tài liệu này cũng chỉ ra nhiều lý do khác để kêu gọi sự giám sát và quản lý chặt chẽ hơn đối với AI, vượt ra ngoài phạm vi toán học, chẳng hạn như việc ngành công nghiệp AI “tham gia vào các chương trình quân sự và giám sát quy mô lớn, phát triển các công nghệ lan truyền thông tin sai lệch và làm suy yếu nền dân chủ, cũng như những tác động tiêu cực đến môi trường.”
Tóm lại, đây là lời chỉ trích mạnh mẽ đối với sự thổi phồng dai dẳng về AI, đồng thời là lời kêu gọi kiểm soát việc sử dụng công nghệ này—một thông điệp có sức lan tỏa mạnh mẽ vượt xa giới toán học. Cộng đồng khoa học rộng lớn hơn đang chao đảo trước làn sóng các bài báo nghiên cứu lạm dụng AI, làm gia tăng nguy cơ khiến quy trình bình duyệt bị “nhiễm độc” bởi các thông tin sai lệch do AI tự tạo ra (hiện tượng “ảo giác” của AI).
Đây cũng là lời nhắc nhở xác đáng rằng các mô hình AI đang được huấn luyện dựa trên những nghiên cứu tiên tiến, thường là mà không có sự cho phép của các tác giả gốc.
“Những nhà toán học chưa từng có ý định đóng góp vào việc phát triển AI lại đang bị sử dụng công trình nghiên cứu của mình cho mục đích này mà không có sự đồng ý,” Rodrigo Ochigame, nhà nhân học nghiên cứu về AI tại Đại học Leiden và là người tham gia soạn thảo bản tuyên bố, chia sẻ với tạp chí *Scientific American*. “Tôi cho rằng đây là một tình trạng vô cùng đáng lo ngại.”
Độc giả có thể đọc bản văn ở đây: https://leidendeclaration.ai/
Ban đầu Thư ngỏ có 150 chữ ký, bây giờ đã có chữ ký của 1841 nhà toán học. Trong đó, những người có tên được suy đoán là người Việt hay gốc Việt như sau:
- Minh Pham (University of Queensland)
- Quang-Duc DAO (Lecturer, University of Science and Technology of Hanoi - Vietnam Academy of Science and Technology)
- Quan Lam Nhat (LIGM, Gustave Eiffel University, Paris, France)
- Nhat Hoang Le (National University of Singapore)
- Tuan-Anh Yang (Vietnam National University, Ho Chi Minh City)
- Tuan-Minh Nguyen (Research Fellow, Monash University)
- Khoa Vu (PhD Student, Wayne State University)
- Anh-Chi Tuan (MSc student - Politecnico di Milano)
- San Vũ Ngọc (Professor, Université de Rennes)
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình