Cuộc chiến 100 ngày của Trump ở Iran làm kinh tế Mỹ giảm 0,3% GDP, và gây tốn kém 2,2 nghìn tỷ đôla cho kinh tế toàn cầu
Cuộc chiến 100 ngày của Trump ở Iran làm kinh tế Mỹ giảm 0,3% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), và gây tốn kém khoảng 2,2 nghìn tỷ đô la cho nền kinh tế toàn cầu. Bài viết sau đây trên báo Nationnal Security Journal của tác giả Brandon J. Weichert, người có 4 cuốn sách bán chạy về chủ đề an ninh quốc gia. Bài viết có nhan đề "Donald Trump Has a Problem: The Iran War May Cost the Global Economy $2.2 Trillion -- and Stagflation Is Coming." Bản dịch như sau.
Donald Trump đang gặp vấn đề: Cuộc chiến với Iran có thể khiến nền kinh tế toàn cầu thiệt hại 2,2 nghìn tỷ USD -- và nguy cơ đình lạm (lạm phát kèm suy thoái) đang ập tới
-- Brandon Weichert
Chiến tranh đã kết thúc. Hòa bình đã đến. Ít nhất là trong năm ngày tới. Nếu may mắn thì là 60 ngày tới. Tuy nhiên, chắc chắn rằng sẽ không có một nền hòa bình thực sự nào được thiết lập giữa Hoa Kỳ, Cộng hòa Hồi giáo Iran và Israel.
Ngay cả khi cuộc chiến thực sự chấm dứt, chúng ta đi đến được lễ ký kết chính thức vào thứ Sáu, và xung đột không bùng phát trở lại trong khoảng thời gian từ nay đến hai tháng tới.
Ngay cả khi lệnh ngừng bắn dẫn đến một thỏa thuận hòa bình thực sự với Iran, thì những thiệt hại kinh tế từ hơn 100 ngày giao tranh tại Trung Đông đã trở thành điều không thể đảo ngược.
Theo một báo cáo gần đây từ CNN, cuộc chiến với Iran đã gây ảnh hưởng lớn đến các nguồn cung thiết yếu về năng lượng, nông nghiệp và công nghiệp vốn được vận chuyển hàng ngày qua eo biển Hormuz.
Báo cáo của CNN ước tính rằng sự kiện này làm giảm 0,3% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Hoa Kỳ. Nhưng đó mới chỉ là sự khởi đầu.
Cuộc chiến kéo dài hơn 100 ngày này tạo ra sự bất ổn đáng kể cho môi trường kinh tế toàn cầu.
Mặc dù giới lãnh đạo Hoa Kỳ tin rằng mọi thiệt hại sẽ được giảm thiểu khi xung đột kết thúc (hoặc ít nhất họ nghĩ rằng nó đã kết thúc).
Thực tế là những gián đoạn kể từ tháng Ba đã đẩy lạm phát tăng vọt, làm cạn kiệt nguồn dự trữ dầu vốn đã suy giảm của Mỹ, và khiến giá cả mọi mặt hàng đều leo thang.
Giờ đây, không thể tránh khỏi việc phải gánh chịu ít nhất một phần thiệt hại. Những chi phí trực tiếp của cuộc chiến
Trước hết, hãy xem xét khoản chi hàng chục tỷ đô la mà người nộp thuế phải bỏ ra để triển khai và duy trì lực lượng cũng như các hoạt động quân sự của Mỹ tại khu vực Trung Đông mở rộng trong suốt cuộc chiến kéo dài hơn 100 ngày.
Chỉ riêng việc tiêu thụ nhiên liệu quân sự của Mỹ đã làm tăng thêm hàng tỷ đô la vào các khoản lãi vay dự kiến. Bên cạnh đó là những tổn thất nặng nề về trang thiết bị.
Hơn 40 máy bay quân sự đã bị phá hủy. Một chiến dịch giải cứu hai phi công Mỹ bị bắn rơi ngay đầu cuộc chiến – dù thành công – cũng đã phải trả giá đắt. Phía Iran đã phá hủy phần lớn đội máy bay không người lái MQ-9 Reaper của Mỹ.
Ngoài ra còn có những thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng quân sự của Mỹ trên khắp Trung Đông. Thực tế, những tổn thất này lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta hình dung đầy đủ.
Theo nhiều báo cáo, sở chỉ huy Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ tại Bahrain – có lẽ là cơ sở quân sự quan trọng nhất của Mỹ trong khu vực – đã bị tấn công dữ dội.
Những gì còn lại chỉ là một phần nhỏ so với trước đây; điều này đồng nghĩa với việc các năng lực tác chiến quan trọng mà sở chỉ huy Hạm đội 5 cung cấp cho quân đội Mỹ tại khu vực đã bị suy giảm nghiêm trọng.
Nếu Lầu Năm Góc muốn khôi phục lại những năng lực đã mất này, họ sẽ cần một chính phủ Bahrain chấp nhận việc tiếp tục trở thành mục tiêu cho sự phẫn nộ của Iran, đồng thời cần thêm hàng tỷ đô la nữa để tái thiết.
.
Cấu trúc quân sự của Mỹ tại khu vực đã bị suy yếu
Trên thực tế, phần lớn cấu trúc phòng thủ quân sự mà Mỹ triển khai khắp khu vực đã bị suy yếu nghiêm trọng.
Ví dụ, các hệ thống radar cảnh báo sớm và theo dõi – vốn thiết yếu cho công tác phòng không tại các quốc gia Ả Rập và Israel – nằm trong số những mục tiêu đầu tiên bị phá hủy trong giai đoạn giao tranh trực tiếp của cuộc chiến với Iran.
Khó có khả năng các năng lực này sẽ được khôi phục.
Nếu có thể khôi phục, cái giá phải trả về mặt ngoại giao sẽ rất lớn, kéo theo chi phí kinh tế cao và cần nhiều năm để khắc phục hậu quả.
Trong khi đó, Iran sẽ củng cố vị thế quân sự của mình trong khu vực, còn người dân Mỹ lại phải chi trả những khoản tiền thuế khổng lồ chỉ để đưa tình thế trở lại trạng thái như trước khi chiến tranh nổ ra.
Viện Kinh tế và Hòa bình ( Institute for Economics and Peace) ước tính rằng bản thân cuộc xung đột này gây thiệt hại khoảng 2,2 nghìn tỷ đô la cho nền kinh tế toàn cầu, gây tổn hại đáng kể đến các lĩnh vực thương mại và du lịch quốc tế. Các nguồn dự trữ năng lượng của Mỹ đang cạn dần.
Khi nước Mỹ tiến gần đến lễ kỷ niệm 250 năm thành lập, các chuyên gia năng lượng cảnh báo rằng quốc gia này sẽ chạm mức "đáy" của các nguồn dự trữ năng lượng ngay từ ngày 22 tháng 6.
Đây là một vấn đề nghiêm trọng, bởi lẽ nguồn cung dầu thô nặng – loại dầu thiết yếu cho các nhà máy lọc dầu tại vùng Vịnh của Mỹ – sẽ chưa thể sớm được vận chuyển từ Trung Đông đến các cơ sở này.
Khi mức "đáy" của các nguồn dự trữ này bị chạm tới chỉ trong khoảng một tuần nữa, chính phủ Mỹ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc can thiệp để hạ nhiệt giá dầu vốn đang ở mức khá cao.
Đồng thời, khi việc can thiệp trở nên khó khăn hơn, khả năng giá dầu tiếp tục tăng cao cũng lớn hơn – bất chấp những biến động của thị trường trong ngày hôm nay trước tin tức về lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày.
.
Chi phí mới cho hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz
Không chỉ hoạt động vận tải biển thường xuyên qua eo biển này chưa hoàn toàn phục hồi về mức trước chiến tranh, mà còn có ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy Tehran có ý định thu các khoản phí hoặc lệ phí dưới hình thức các khoản phí dịch vụ, phí quá cảnh và phí môi trường được quy định chính thức.
Sẽ mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, để ngành vận tải biển quốc tế thích nghi với những chi phí kinh doanh mới này tại khu vực.
Và khi tính toán các chi phí mới đó vào giá thành, họ sẽ chuyển phần tăng thêm này sang người tiêu dùng trên toàn cầu.
Đó là chưa kể đến các công ty bảo hiểm hàng hải, chẳng hạn như Lloyd’s of London; họ sẽ khôi phục hoạt động tại eo biển này với sự thận trọng cao độ.
Trong thời gian chờ khôi phục các hoạt động đó, giá cả sẽ vẫn ở mức cao. Những chi phí này cũng sẽ được chuyển sang khách hàng toàn cầu, khiến mọi thứ trở nên đắt đỏ hơn và có khả năng dẫn đến tình trạng khan hiếm hàng hóa.
.
Lạm phát quay trở lại – và lãi suất đang tăng lên
Điều này dẫn chúng ta đến vấn đề lạm phát và lãi suất. Đây có lẽ là yếu tố quan trọng nhất giúp Donald Trump giành chiến thắng trong cuộc bầu cử lại trước Phó Tổng thống Kamala Harris vào năm 2024.
Người dân đã quá mệt mỏi với tỷ lệ lạm phát cao trong những năm cầm quyền của ông Biden. Họ kỳ vọng rằng ông Trump sẽ kéo giảm lãi suất.
Công bằng mà nói, vị tổng thống thứ 47 này đã bắt đầu thực hiện điều đó. Cho đến khi ông phát động cuộc chiến chống lại Iran vào ngày 28 tháng 2.
Kể từ đó, giá dầu nhìn chung đã tăng lên, kéo theo sự gia tăng của tỷ lệ lạm phát.
Hiện nay, lạm phát đã tăng từ mức hơn 2% một chút (mức mà Cục Dự trữ Liên bang - Fed - mong muốn) lên hơn 4%.
Người ta dự báo rằng tỷ lệ này sẽ còn tiếp tục tăng trong mùa hè. Thật không may cho tân Chủ tịch Fed, ông Kevin Warsh.
Suy cho cùng, ông được ông Trump lựa chọn vì về cơ bản, ông đã cam kết duy trì lãi suất thấp nếu thay thế ông Jerome Powell.
Giờ đây, ông Warsh lại phải gánh vác nhiệm vụ tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát.
Điều này, đến lượt nó, sẽ kìm hãm nền kinh tế nói chung, tạo ra sự suy giảm tăng trưởng mạnh mẽ và có nguy cơ dẫn đến hệ quả dây chuyền: tỷ lệ thất nghiệp cao, giá cả leo thang và tiền lương thấp.
Nói cách khác, tình trạng đình lạm (stagflation) đang đến gần.
.
Vấn đề về Phân bón và Lương thực Sắp tới
Ngoài tình trạng thiếu hụt dầu mỏ và khí đốt tự nhiên từ Trung Đông, còn có những thiếu hụt khác đang hiện hữu. Phân bón sẽ trở thành một vấn đề lớn, đặc biệt là trong mùa vụ gieo trồng hiện tại.
Tình trạng này sẽ gây tổn hại thực sự cho châu Á, châu Âu và châu Phi. Tuy nhiên, dù tác động có thể chỉ thực sự bộc lộ rõ vào năm sau, chúng vẫn sẽ gây ảnh hưởng (bởi lẽ nguồn lương thực chúng ta tiêu thụ ngày nay vốn được gieo trồng từ mùa vụ năm ngoái).
Không có cách nào khắc phục được tình trạng thiếu hụt dự kiến sẽ bắt đầu vào cuối tháng này.
Tất cả những gì chúng ta có thể làm là giảm thiểu các tác động dài hạn của chúng. Và điều đó chỉ đạt được thông qua việc khôi phục hoàn toàn hoạt động thương mại toàn cầu đi qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt và giá cả leo thang – cũng như sự suy giảm kinh tế nói chung – sẽ gây ảnh hưởng mạnh mẽ đến mức đảng Cộng hòa có nguy cơ thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Nói cách khác, những thiệt hại về kinh tế sẽ còn kéo dài trong suốt phần còn lại của năm, và những tổn hại đối với trật tự chính trị sẽ vô cùng nặng nề.
.
Thắng lợi trên Giấy tờ, Thất bại trong Thực tế
Điều trớ trêu lớn nhất là Washington có thể sớm tuyên bố thắng lợi hoàn toàn trong khi vẫn phải gánh chịu những hậu quả của thất bại. Có thể lệnh ngừng bắn sẽ được duy trì. Có thể lễ ký kết chính thức sẽ diễn ra suôn sẻ mà không gặp trở ngại nào.
Cũng có khả năng các nhà đàm phán sẽ chuyển đổi Bản ghi nhớ (MoU) mong manh kéo dài 60 ngày này thành một thỏa thuận toàn diện hơn.
Song, không điều gì trong số đó thay đổi được thực tế cơ bản rằng hơn 100 ngày chiến tranh đã làm thay đổi vĩnh viễn cục diện kinh tế.
Chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Thị trường năng lượng bị chấn động. Các kho dự trữ chiến lược bị cạn kiệt. Cơ sở hạ tầng quân sự bị hư hại.
Phí bảo hiểm tăng cao. Các phương thức vận chuyển thay đổi. Niềm tin của nhà đầu tư – dù đang ở mức cao vào lúc này – sẽ không còn duy trì được như vậy trong quý tới.
Những thực tế đó không thể biến mất chỉ vì các nhà ngoại giao ký kết một văn bản hay vì giới giao dịch trên Phố Wall đang hưng phấn thái quá một cách phi lý.
Trong nhiều thập niên, các nhà lãnh đạo Mỹ luôn cho rằng các cuộc chiến tranh ở Trung Đông có thể được tiến hành với cái giá phải trả tương đối thấp đối với chính quốc.
Cuộc chiến với Iran đã đập tan giả định đó.
Ngay cả khi không còn phát súng nào được bắn ra kể từ thời điểm này, người dân Mỹ vẫn sẽ tiếp tục phải trả giá cho cuộc xung đột này mỗi khi họ đổ xăng, mua thực phẩm, vay mua nhà hay đối mặt với một thị trường lao động đang suy yếu. Đó là sự thật khó chịu ẩn sau những màn ăn mừng về lệnh ngừng bắn và các cuộc đàm phán hòa bình. Tiếng súng có thể sắp dứt, nhưng cái giá phải trả thì mới chỉ bắt đầu ập đến.
Và không giống như chính cuộc chiến, sẽ chẳng có lệnh ngừng bắn nào cho những hệ quả về mặt kinh tế. Chúng giờ đây đã trở thành một phần trong tương lai của chúng ta.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình