Ảnh: American Community Media
Quận Cam (VB) - Các loài ruồi đục quả xâm lấn và những loại dịch ngoại lai khác đang đe dọa nghiêm trọng đến ngành nông nghiệp cũng như các khu vườn gia đình tại California. Chúng phá hoại rau quả, không “phân biệt" giữa vườn cây ăn trái thương mại hay vườn nhà. Năm 2023, California đã chứng kiến đợt bùng phát ruồi đục quả xâm lấn trên diện rộng nhất trong lịch sử 100 năm, dẫn đến các lệnh kiểm dịch, khuyến cáo người dân không nên chia sẻ nông sản tự trồng với người khác trong suốt nhiều tháng.
Theo Sở Thực phẩm và Nông nghiệp California (CDFA), mối đe dọa này vẫn chưa chấm dứt. Mặc dù ba ổ dịch đã được giải quyết triệt để trong năm nay, hiện vẫn còn hai khu vực đang bị kiểm dịch do ruồi đục quả Mexico tại Quận San Diego, với phạm vi ảnh hưởng hơn 100 dặm vuông. Mùa du lịch cao điểm vẫn đang diễn ra, làm gia tăng nguy cơ vô tình phát tán các loài dịch hại xâm lấn. Thông qua một cuộc họp báo do American Community Media tổ chức, đại diện CDFA và các viên chức nông nghiệp địa phương đã giải thích lý do nguy cơ lại cao trong năm nay; vai trò quan trọng của người dân trong việc ngăn chặn sự lây lan của dịch hại xâm lấn; thông tin về các phương pháp phát hiện; những hành động đơn giản mà cư dân có thể thực hiện để góp phần bảo vệ nền nông nghiệp California.
Các viên chức nông nghiệp California đang kêu gọi người dân ngừng vận chuyển hoặc mang trái cây vào tiểu bang. Lời cảnh báo này được đưa ra khi mùa du lịch vẫn tiếp diễn; cùng việc các dịch vụ bán hàng onlline đang tạo ra những con đường khó kiểm soát để dịch hại thâm nhập California. Các loài dịch hại xâm lấn gây thiệt hại cho Hoa Kỳ khoảng 40 tỷ USD, cho California hơn 3 tỷ USD mỗi năm, bao gồm tổn thất mùa màng, thiệt hại đối với thực vật bản địa, cũng như chi phí cho các nỗ lực kiểm soát và tiêu diệt dịch hại.
Khác với các loài bản địa, ruồi đục quả xâm lấn như giống ruồi Địa Trung Hải, Mexico… không có thiên địch tự nhiên tại California. Chúng có thể phá hoại hơn 250 loại nông sản, đe dọa nền nông nghiệp tiểu bang nơi đang canh tác hơn 400 loại cây trồng thương phẩm, cung cấp hơn ba phần tư lượng trái cây và các loại hạt, cùng một phần ba lượng rau củ trên toàn Hoa Kỳ.
Hiện nay, các viên chức cảnh báo mối đe dọa này vẫn chưa hề kết thúc. Hai lệnh cách ly khu vực vẫn đang có hiệu lực trên phạm vi khoảng 111 dặm vuông tại Quận San Diego. Dịch hại vẫn liên tục xuất hiện, nhưng nhờ sự phối hợp giữa CDFA, USDA (Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ) và các quận hạt, giới hữu trách vẫn đang tiếp tục loại bỏ được các loài ruồi đục quả này. Chúng thường xâm nhập theo ba con đường: hành khách mang theo trái cây, cây trồng trong hành lý; mua hàng qua mạng không được kiểm chứng; nông sản được vận chuyển giữa các tiểu bang bao gồm trái cây do người thân, bạn bè gửi từ vườn nhà.
Chiến lược của tiểu bang chú trọng vào việc ngăn chặn dịch hại ngay từ đầu thông qua mạng lưới thanh tra viên và hơn 100,000 bẫy trên toàn tiểu bang. Có 16 trạm kiểm soát biên giới do tiểu bang quản lý dọc theo biên giới với Oregon, Arizona và Nevada. Ở cấp độ quốc tế, CDFA phối hợp với Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ và "Biệt đội Beagle" (Beagle Brigade), là đội ngũ gồm chó nghiệp vụ và người huấn luyện chuyên nghiệp có mặt tại các sân bay và biên giới California-Mexico để kiểm tra hành lý của hành khách, phát hiện trái cây và các sản phẩm thực vật.
Khối lượng hàng hóa thương mại điện tử, các kiện hàng cá nhân gửi vào California khiến công tác phòng ngừa gặp nhiều khó khăn. Ước tính có khoảng 8 triệu kiện hàng được chuyển vào California mỗi ngày! Tại Quận Los Angeles, hiện có 75 thanh tra viên chuyên trách việc đặt và kiểm tra bẫy côn trùng gây hại quanh năm. Quận cũng duy trì sáu đội chó nghiệp vụ để kiểm tra các kiện hàng tại FedEx, UPS, Bưu điện Hoa Kỳ. Những chú chó này không trực tiếp phát hiện côn trùng mà báo hiệu cho người điều khiển biết các kiện hàng có chứa trái cây hoặc thực vật, để thanh tra viên mở ra và kiểm tra kỹ hơn. Tại Quận Alameda, nhà sinh học nông nghiệp kiêm người điều khiển chó nghiệp vụ Lisa Sampson cho biết chú chó Tank của cô đã phát hiện 19 trường hợp có ruồi đục quả xâm lấn kể từ năm 2023. Trước đây không thấy nhiều ruồi đục quả như vậy.
Người điều khiển và chó nghiệp vụ cùng tham gia huấn luyện tại Trung tâm Huấn luyện Chó nghiệp vụ Quốc gia. Tại đây, mỗi chú chó đều phải trải qua bài kiểm tra nhận biết mùi của năm loại trái cây trước khi được điều đến các trạm trung chuyển hàng hóa trong một năm, sau đó mới được cấp phép làm việc tại các khu vực của bưu điện.
Một lãnh đạo CDFA cho biết khi một con ruồi xâm lấn được phát hiện, quy trình giải quyết sẽ được thực hiện theo các cấp độ tăng dần. Chỉ cần một con ruồi cũng có thể kích hoạt quy trình "khoanh vùng"; các cơ quan chức năng sẽ đặt thêm bẫy và cử thanh tra viên đến khu vực có loại trái cây bị nhiễm để xác định xem đây là một trường hợp đơn lẻ hay đã lan rộng. Việc phát hiện nhiều lần có thể dẫn đến các biện pháp tiêu diệt tận gốc, trong một số trường hợp có thể loại bỏ toàn bộ trái cây xung quanh khu vực đó. Số lượng ca phát hiện đủ nhiều có thể kích hoạt lệnh kiểm dịch.
Đối với cư dân California đang chịu lệnh kiểm dịch, một quy tắc quan trọng là không được chia sẻ trái cây và rau quả tươi với người khác. Trái cây có dấu hiệu bị nhiễm sâu bệnh cần được bỏ vào hai lớp túi và vứt vào thùng rác sinh hoạt thông thường thay vì thùng rác xanh (dành cho rác hữu cơ/cây cỏ). Người dân có thể báo cáo các trường hợp nghi ngờ có sâu bệnh qua đường dây nóng của CDFA theo số 1-800-491-1899, hoặc báo cáo trên mạng. Trong thời gian kiểm dịch, CDFA cũng áp dụng các qui định với các vườn ươm, người trồng trọt tại địa phương; đồng thời ban hành thông báo hạn chế đối với những khu đất nơi phát hiện loài dịch hại xâm lấn.
Bà Hương Đặng, một người làm vườn tại Quận Cam đồng thời là nhân viên tại văn phòng nông nghiệp quận, cảnh báo nhu cầu ngày càng tăng đối với các loại cây lạ và cây ăn quả, đặc biệt là trong cộng đồng người Việt yêu thích làm vườn. Chính nhu cầu này đã khiến người mua tìm đến những nguồn cung không được kiểm soát trên Facebook Marketplace và Etsy, thay vì mua tại các vườn ươm và nhà vườn chính thống. Một số người nhận được sản phẩm hoàn toàn khác so với quảng cáo; nhiều loại cây không phù hợp với điều kiện trồng trọt tại đia phượng. Bà khuyên những ai thích làm vườn nên liên lạc với vườn ươm địa phương. Nếu không có sẵn loại cây đó, họ có thể đặt hàng riêng. Cây giống ở đó đều được chứng nhận không có sâu bệnh.
Một trong những biện pháp phòng vệ quan trọng nhất trước áp lực dịch hại xâm nhập California chính là những gì người dân mang về nhà. Giới hữu trách nhấn mạnh thông điệp: Đừng mang mầm bệnh về nhà. Mọi người nên tự giác không mang trái cây, rau củ, cây trồng vào California.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình