- Thủ Tướng Canada kêu gọi: vẫn muốn thương thuyết với Mỹ
- Trump hù dọa: Canada coi Trump là kẻ thù sẽ lãnh búa thê thảm
- Đô đốc Samuel Paparo (Tư lệnh Thái Bình Dương của Mỹ): nếu Tổng Thống Trump ra lệnh xâm lăng Canada, tôi sẽ tuân lệnh, nhưng đó là khả năng như lên sao Hỏa
- Canada không muốn trở thành Venezuela kế tiếp, sẵn sàng cho mọi kịch bản
.
---- Chỉ còn 5 ngày nữa là tới kỳ hạn Canada sẽ đánh trả thương mại Hoa Kỳ, nhưng Canada nói sẽ còn hy vọng... trong khi đó, Trump hù dọa trong một ngôn ngữ làm Canada phải phòng thủ, vì lo sợ sẽ trở thành một Venezuela ở phương Bắc.
Thủ tướng Canada Mark Carney hôm thứ Năm 3/9/2026 tuyên bố rằng Canada sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán với Hoa Kỳ để nối lại các cuộc thảo luận thương mại, nhưng chỉ khi Washington sẵn sàng chấm dứt các hành động khiêu khích trên mạng xã hội và "bắt đầu thể hiện thái độ nghiêm túc".
"Một thỏa thuận là điều khả thi; điều đó mang lại lợi ích cho người lao động, các gia đình và doanh nghiệp Canada. Đó cũng là thỏa thuận mang lại lợi ích cho các gia đình, doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ... Chúng tôi sẵn sàng ngồi lại và đạt được thỏa thuận đó khi phía Mỹ đã sẵn sàng," ông Carney phát biểu tại Thunder Bay, Ontario.
Hoa Kỳ đã áp mức thuế 50% lên lượng hàng hóa trị giá khoảng 20 tỷ USD của Canada, trong khi Canada cũng đã công bố các biện pháp đáp trả "tương đương về giá trị" đối với hàng hóa nhập cảng từ Mỹ, có hiệu lực từ ngày 8 tháng 9.
.
Trong khi đó, trong một bài đăng trên Truth Social vào hôm thứ Năm, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo Thủ tướng Canada Mark Carney rằng việc coi ông Trump là đối thủ sẽ dẫn đến những hậu quả tiêu cực, trong bối cảnh cuộc chiến thương mại và ngoại giao giữa Mỹ và Canada đang leo thang nhanh chóng và khiến các cuộc đàm phán chính thức đổ vỡ.
"Việc các chính trị gia Canada như Thủ tướng Carney biến Tổng thống Donald J. Trump thành 'kẻ thù' nghe có vẻ hay ho, nhưng khi nền kinh tế của họ sụp đổ, điều đó sẽ trở thành thảm họa chính trị — tồi tệ hơn bất cứ điều gì từng xảy ra với một chính trị gia Canada. Hãy chờ xem!" theo lời Trump viết.
Trước đó ít phút, ông Carney đã phát biểu với báo giới rằng Canada sẵn sàng nối lại các cuộc thảo luận thương mại với Mỹ một khi Washington ngừng "đăng ảnh chế" (meme) và "đả kích mỉa mai".
.
Tuy nhiên, nhiều người Canada tin rằng Mỹ muốn đưa quân đánh úp Canada. Theo tin Yahoo News, một chỉ huy quân sự cấp cao của Mỹ đã bác bỏ khả năng Mỹ xâm lược Canada, gọi đó là điều "hoàn toàn và tuyệt đối vô lý", đồng thời ví kịch bản này với việc phát động tấn công người sao Hỏa.
Đô đốc Samuel Paparo, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Thái Bình Dương của Mỹ, đã được hỏi trong một cuộc họp báo tại Victoria, British Columbia vào hôm thứ Tư rằng liệu ông có tuân theo lệnh của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc phát động hành động quân sự chống lại Canada hay không.
"Tôi thấy kịch bản đó hoàn toàn và tuyệt đối vô lý," ông Paparo đáp. "Tôi tuân theo mệnh lệnh của Tổng tư lệnh, nhưng đó là một câu hỏi mang nặng tính cảm xúc một cách không cần thiết."
"Liệu các bạn có muốn hỏi tôi cả về kế hoạch tấn công người sao Hỏa nữa không?" ông nói thêm.
Phóng viên tiếp tục gặng hỏi ông Paparo sau khi cho rằng ông đã không trả lời câu hỏi.
"Tôi đã nói là tôi tuân theo mệnh lệnh của Tổng thống," ông Paparo trả lời trước khi một lần nữa nhắc lại sự so sánh với người sao Hỏa.
.
Trong ấn bản rạng sáng Thứ Năm, báo Wall Street Journal có bài phân tích: Canada không muốn trở thành Venezuela kế tiếp. Nhà bình luận Greg Ip (người Mỹ gốc Canada) ghi nhận: Vài tháng sau khi bắt cóc nhà lãnh đạo Venezuela, Tổng thống Trump từng cân nhắc ý tưởng biến Venezuela thành tiểu bang thứ 51 của Hoa Kỳ.
Rốt cuộc, Venezuela đã không trở thành một tiểu bang của Mỹ. Thay vào đó, Venezuela giống một chư hầu, một vùng lãnh thổ được bảo hộ, hay một thuộc địa hơn. Dù gọi bằng cái tên nào đi nữa, quốc gia này không còn chủ quyền. Tổng thống lâm thời của họ, Delcy Rodríguez, được phía Mỹ dựng lên và tại vị theo ý muốn của Mỹ. Quân đội Mỹ ra vào tùy ý. Doanh thu từ dầu mỏ chảy qua Bộ Tài chính Mỹ. Và tuần trước, ông Trump khoe khoang rằng Mỹ đã giành quyền kiểm soát một phần đáng kể trữ lượng dầu mỏ của nước này mà không tốn chút chi phí nào.
Venezuela là minh chứng rõ nét nhất cho học thuyết "Donroe" của ông Trump. Theo phiên bản cải biên của Học thuyết Monroe năm 1823 này, Mỹ tìm cách xác lập quyền thống trị tại Tây Bán cầu.
Ông Trump đã can thiệp vào thị trường Argentina để hỗ trợ một đồng minh, đồng thời nhúng tay vào các cuộc bầu cử ở Brazil và Colombia với hy vọng đánh bại các đối thủ. Tại Venezuela, ông Trump ưu tiên việc kiểm soát dầu mỏ hơn là khôi phục nền dân chủ.
.
Cách ông Trump đối xử với Venezuela giúp giải thích lý do tại sao Canada cắt đứt đàm phán thương mại với Mỹ. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ dường như khó hiểu trước việc Thủ tướng Mark Carney chấp nhận rủi ro xảy ra chiến tranh thương mại, bất chấp cái giá quá lớn mà Canada có thể phải gánh chịu. "Ông ấy không hành động vì lợi ích tốt nhất của người dân Canada," Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố hôm thứ Hai.
Đối với ông Carney, vấn đề không nằm ở chi phí kinh tế mà là chủ quyền. "Không nhà lãnh đạo Canada nào muốn trở thành một Delcy Rodríguez của phương Bắc cả," bà Chrystia Freeland, cựu Phó Thủ tướng Canada, chia sẻ với CNBC vào tuần trước.
Kể từ Thế chiến II, Mỹ đã theo đuổi tự do hóa thương mại như một mục tiêu tự thân, một phương thức để tạo ra lợi ích chung và củng cố quan hệ với các đồng minh. Với tinh thần đó, vào những năm 1980, Canada đã thực hiện một bước đi được ví như "cú nhảy của niềm tin" (leap of faith) và đàm phán một hiệp định thương mại tự do với Mỹ.
Tổng thống Ronald Reagan đã mô tả hiệp định đạt được khi đó là "hình mẫu cho tương lai của đất nước này và cả thế giới." Vài năm sau, Mexico cũng tham gia hiệp định này. Sau Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA), hàng loạt hiệp định song phương mới đã được ký kết nhằm cắt giảm rào cản thương mại, bao gồm các thỏa thuận với Colombia, Chile, Peru, Cộng hòa Dominica và khu vực Trung Mỹ.
.
Khi nhậm chức vào năm 2017, ông Trump đã đặt mục tiêu đảo ngược xu hướng thương mại tự do. Đại diện Thương mại của ông, Robert Lighthizer, là người phản đối thương mại tự do và ủng hộ việc áp thuế quan. Tuy nhiên, ông cũng hiểu rằng các đối tác đàm phán cần phải thuyết phục được dư luận trong nước chấp nhận thỏa thuận. Kết quả là Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) ra đời thay thế NAFTA, cùng với các thỏa thuận với Nhật Bản và Nam Hàn; dù mang lại lợi thế cho Mỹ, các hiệp định này vẫn được các đối tác đón nhận.
Trong nhiệm kỳ thứ hai, cách tiếp cận của ông Trump hoàn toàn khác biệt. Ông không chỉ áp thuế suất cao lên hầu hết các đối tác mà còn thường xuyên gắn các biện pháp thuế quan này với những mục tiêu chính trị hoặc lãnh thổ. Ông đe dọa áp thuế lên Colombia vì nước này từ chối tiếp nhận người bị trục xuất, lên Brazil vì truy tố đồng minh của ông là cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, và gây sức ép với châu Âu để buộc Đan Mạch phải nhượng lại Greenland. Ông còn tuyên bố Canada có thể tránh bị áp thuế nếu trở thành tiểu bang thứ 51 của Mỹ.
.
Tất nhiên, Mỹ có lịch sử can thiệp lâu dài vào khu vực Mỹ Latinh. Tuy nhiên, nhà kinh tế học Ricardo Hausmann (gốc Venezuela, hiện công tác tại Đại học Harvard) cho rằng các hành động can thiệp trước đây thường nhằm thiết lập các thể chế thị trường tự do và ngăn chặn ảnh hưởng của Liên Xô. Ông nhận định rằng những yêu sách của ông Trump đối với Venezuela hoàn toàn thiếu vắng "kim chỉ nam đạo đức" như vậy, và thực chất chỉ là "một hành động thâu tóm quyền lực bất chính". (Phía Mỹ tuyên bố đã bắt giữ nhà độc tài Venezuela Nicolás Maduro vì tội buôn lậu ma túy.)
Lập trường của Canada trong các cuộc đàm phán thương mại chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ những mối đe dọa đối với chủ quyền quốc gia do ông Trump và các đồng minh của ông gây ra. Vào tháng 1, ông Bessent dường như đã bày tỏ sự ủng hộ đối với việc tỉnh bang Alberta tách khỏi Canada. Bang này dự kiến sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về vấn đề này vào tháng tới.
Điều này khiến Canada nhìn nhận các yêu sách của Mỹ dưới một lăng kính khác so với trước đây. Từng rất nỗ lực chứng minh mình là nhà cung cấp tài nguyên đáng tin cậy, giờ đây Canada lại lo ngại về vị thế áp đảo của Mỹ với tư cách là khách hàng chính tiêu thụ các nguồn tài nguyên đó. Canada lo sợ rằng việc Mỹ áp thuế lên xe hơi và xe tải nhằm mục đích xóa sổ ngành công nghiệp xe hơi của nước này—một nỗi lo mà ông Trump hầu như không hề xua tan. "Tôi không muốn xe hơi Canada, tôi không muốn linh kiện phụ tùng Canada, tôi không muốn bất cứ thứ gì từ Canada," ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội.
.
Giống như đế quốc Anh và Trung Quốc hiện đại, Trump coi các nước láng giềng là nguồn nguyên liệu thô và thị trường cho các sản phẩm sản xuất. Điều này định hình các cuộc đàm phán của Trump. Trong khi nhấn mạnh vào mức thuế cao đối với hàng hóa do Canada sản xuất, Trump vẫn giữ mức thuế thấp đối với dầu của Canada và thực sự gây sức ép để có được khả năng tiếp cận nhiều hơn. Mặc dù Mỹ là nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới, Trump vẫn muốn hồi sinh đường ống Keystone XL từ các mỏ dầu của Canada đến các nhà máy lọc dầu của Mỹ. Tổng thống Joe Biden đã khai tử đường ống mà Canada đã thúc đẩy từ lâu vào năm 2021.
Vấn đề rắc rối nhất là điều mà các quan chức Canada hiểu là yêu cầu phủ quyết các thỏa thuận thương mại với các nước khác. Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer phản bác điều đó, nói rằng Hoa Kỳ muốn đảm bảo nhôm và thép giá rẻ, chẳng hạn như từ Trung Quốc, không nhập vào Hoa Kỳ từ Canada.
Canada trong quá khứ đã đề xuất một cách tiếp cận chung đối với Trung Quốc: “Pháo đài Bắc Mỹ”, như Carney đôi khi nói. Nhưng Mỹ đã hình dung ra “một 'Pháo đài Bắc Mỹ', nơi một người cai trị như Trump có thể ra lệnh cho những cư dân khác của pháo đài có thể làm gì với thế giới bên ngoài, trong khi cảm thấy tự do áp đặt các hạn chế theo ý muốn đối với họ trong pháo đài,” cựu đàm phán thương mại Canada Steve Verheul viết trong một bài bình luận.
.
Câu hỏi mở là liệu sự thách thức của Canada có tồn tại lâu hơn một cuộc chiến thương mại tàn khốc hay không. Các nhà lãnh đạo của nó có thể hy vọng họ chỉ cần tồn tại lâu hơn Trump. Một số loại thuế quan có thể sẽ được giữ nguyên; học thuyết Donroe, không nhiều lắm.
Quốc hội không kêu gọi quyền kiểm soát Venezuela. Có thể phải mất nhiều năm nữa Mỹ mới thu được bất kỳ lợi ích hữu hình nào từ trữ lượng dầu mỏ của mình, ngay cả khi sự phẫn nộ ở Venezuela ngày càng gia tăng.
Trong khi đó, đại đa số người Mỹ phản đối thuế quan của Trump đối với Canada và việc ông đổi tên Hồ Ontario thành “Hồ Mỹ”, theo một cuộc thăm dò của Ipsos.
Doug Irwin, nhà sử học thương mại tại Đại học Dartmouth, cho biết những thay đổi lớn trong chính sách thương mại của Mỹ đòi hỏi “sự đồng thuận xã hội nào đó”. "Đây là một người, Trump, hoặc có thể là hai người, cùng với [Bộ trưởng Thương mại] Howard Lutnick, có thái độ chống Canada. Thật khó để không nhìn thấy hy vọng về một sự tái thiết lập."
Đã có tiền lệ. Sau khi bị ảnh hưởng bởi thuế quan Smoot-Hawley do Mỹ áp đặt vào năm 1930, Canada đã bầu ra một chính phủ theo chủ nghĩa bảo hộ thương mại và nhanh chóng trả đũa Mỹ. Mười bảy năm, sau thời kỳ suy thoái và chiến tranh thế giới, Canada đã cùng với Mỹ tạo ra hệ thống thương mại thời hậu chiến.
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình