BÌNH AN TỰ TẠI
Thích Nhuận Hùng
Đi suốt mấy vạn dặm, rốt cuộc cũng chỉ là một chuyến phù sinh. Người mang tâm tìm tri kỷ, kẻ vượt non tìm đạo, có mấy ai biết rằng nơi tận cùng của vạn thủy thiên sơn, chẳng có kỳ thư bí lục, cũng chẳng có tiên nhân truyền pháp; chỉ có một người lặng lẽ quay về, nhận lại chính mình. Nhất niệm vô cầu, vạn cảnh tiêu dao…
Thuở trẻ, ngỡ rằng lấy kiếm bén có thể đoạn ân cừu, chí lớn có thể bình thiên hạ. Qua mấy độ phong sương, mới hiểu thắng được người chẳng bằng thắng được lòng mình; đi khắp nhân gian chẳng bằng một lần thấu suốt nội tâm.
Bởi thế, kiếm khách đến cảnh giới cao thâm thường ít nói. Không phải chẳng còn điều để nói, mà vì đã hiểu lời nói vốn hữu hạn, còn nhân tâm thì muôn trùng biến ảo. Kẻ có đạo chẳng cần tranh cao thấp, người có tâm chẳng cần cầu tán thưởng. Một chén trà nóng, nửa vầng trăng khuyết, đủ hơn vạn cuộc phong lưu.
Đời kia vốn vô thường. Mây tụ rồi tan, hoa nở - rồi tàn, người hợp rồi tan. Có duyên thì gặp, hết duyên thì rời. Chẳng cưỡng cầu một cuộc tương phùng, chẳng níu giữ một bóng hình đã khuất. Không phải bạc tình, mà là hiểu tình; không phải vô tâm, mà là chẳng để tâm mình hóa thành xiềng xích.
Bình an chẳng phải đời không sóng gió, mà là giữa ngàn trùng sóng gió, lòng vẫn có một nơi không nổi sóng.
Tự tại chẳng phải muốn làm gì thì làm, mà là không còn bị được mất sai khiến, chẳng để vinh nhục xoay vần, chẳng đem một kiếp nhân sinh gửi gắm vào lòng người biến đổi.
Có những đêm độc hành qua cổ đạo, nghe tiếng gió luồn qua tùng bách, chợt thấy thiên địa bao la mà lòng không còn cô quạnh. Có những buổi chiều đứng bên bến vắng, nhìn cánh nhạn cuối trời, mới hay ly biệt cũng là một phần của tương phùng, vô sở hữu cũng là một dạng thâm tình.
Đến một ngày, danh lợi như chiếc lá cuối mùa Thu, thị phi tựa áng mây đầu núi. Có lúc con người ta cũng chẳng còn muốn hơn thua, chẳng cần chứng tỏ -biện minh. Gặp người kính một chén trà, gặp việc tận tâm giúp đỡ, gặp nghịch cảnh giữ một niệm sáng trong. Đến thì không nghênh đón quá mừng, đi cũng chẳng tiễn đưa bằng oán hận…
Người đời tìm tiên nơi động phủ, cầu đạo giữa non cao. Kẻ thấu đạo lại biết: núi chẳng ở ngoài tâm, mây chẳng ở ngoài ý. Một niệm chấp trước, thiên nhai hóa ngục thất; một niệm khai thông, lao lung cũng hóa càn khôn.
Cho nên, không cần đợi ngày công thành danh toại mới lui về ẩn dật; cũng chẳng cần đợi tóc bạc da mồi mới học cách an nhiên. Ngay giữa hồng trần, vẫn có thể là người ngoài cuộc; ngay giữa nhân gian, vẫn giữ được một cõi thanh hư.
Sáng ngắm mây trôi, chiều nghe lá rụng. Có kiếm chẳng khoe kiếm, có tài chẳng phô tài, có tình chẳng lụy tình. Đối với thế gian, giữ một phần từ ái; đối với chính mình, giữ một phần thanh tỉnh. Không phụ người, cũng chẳng đánh mất mình.
Mộng thách thức đời còn bão tố, chiều dài kia đâu nãn lòng ư! Hôm dừng lại hồn như tan vỡ, thẹn trong lòng một cõi vô tư…! Bình an kia không phải thứ tìm được sau khi đã đi hết quãng đời giông tố...! Tự tại đó cũng chẳng phải cảnh giới dành riêng cho những bậc thoát tục.
Mà là khi lòng ngưng cầu một điều gì để được viên mãn, thôi thì còn sợ một điều gì sẽ khiến mình khiếm khuyết. Không bám lấy thế gian làm nơi phán xét, không còn có nhân duyên nào làm chốn nương tựa cuối cùng.
Đến lúc ấy, một cành trúc cũng là đạo tràng, một giọt sương cũng hàm chứa càn khôn. Trời đất chẳng thêm rộng, chỉ vì lòng người đã thôi chật hẹp.
Kiếm quy vô ảnh, tâm nhập hư không.
Thân tại hồng trần, ý ngoài tam giới.
Một đời phiêu bạt, chẳng cầu lưu danh hậu thế. Chỉ nguyện khi đến không mang theo bụi, khi đi chẳng để lại vướng bận.
Mây vẫn trắng, núi vẫn xanh. Nước trôi về biển, trăng trở lại trời.
Người hiểu đạo, chẳng hỏi đường về.
Bởi nơi cần đến, vốn chưa từng rời khỏi nơi mình đang đứng.
Tâm vô sở trụ, cảnh vô sở ngại / Một niệm bình an, muôn dặm tiêu dao…Nhưng lại phiêu bồng – lãng đãng tận trời xanh – lắm lúc ta nhìn lại chỉ là hạt bụi bên đường. Ôi! Thế gian sao mà lắm chuyện – an -không an… Ai mà hiểu được, Tâm an – thì mọi sự sẽ bình an…! Nhưng ngược lại thì sao? Các bạn trẻ ạ!
“Kiếp lãng tử bụi trần thách thức
Người cứ đi bỏ lại trần gian
Cho hư không yêu đời xuất thế
Giòng thời gian từng giọt biến tan
Hiệp Khách Sĩ yêu đời hóa đạo
Môi mĩn cười mắt biếc hiền hòa
Cái tự nhiên tỏ bày thực thể
Cảm thông nào tường tận xác hoa
Đóa sen trắng hương thơm dìu dịu
Xa thật – xa nguyên vẹn chưa phai
Bao thế kỷ thăng trầm sinh tử
Gót phiêu bồng giữ chốn thiên thai.”
(Gót Phiêu Bồng) – Thanh Trí Cao
Đoạn kết - bình an tự tại, ấy chẳng phải đắc được điều gì, mà là buông xuống những gì vốn chưa từng thuộc về mình. Chúc quý độc giả - gần -xa, mong một ngày vào Đông đầy ấp tình người – tâm hồn sẽ ấm ấp không vướng bận gió rét bên ngoài…! Mong lắm thay!
--- California – Santa Ana ngày 2/11/ 2025
Thích Nhuận Hùng
Lý Thuyết Văn Học Thực Hành Phê Bình